Έλβις Πρίσλεϊ | Πίσω από το θρύλο

Η Πρισίλα θυμάται την εξάρτηση,
ενώ το «The Searcher» αναζητά τον άνθρωπο πίσω από τον θρύλο

Φτωχόπαιδο από τον αμερικανικό Νότο, παγκόσμιο είδωλο και τελικά αιχμάλωτος μιας βιομηχανίας που δεν του επέτρεπε να κατέβει από τη σκηνή. Ο Έλβις Πρίσλεϊ γεννήθηκε στις 8 Ιανουαρίου 1935 στο Τουπέλο του Μισισίπι και πέθανε στις 16 Αυγούστου 1977 στο Μέμφις, σε ηλικία μόλις 42 ετών. Άφησε πίσω του μια τεράστια μουσική κληρονομιά, αλλά και την ιστορία ενός ανθρώπου που συνθλίφτηκε από τη διασημότητα, την εξάρτηση και την εξουσία που είχε αποκτήσει πάνω στους γύρω του.

Η Πρισίλα Πρίσλεϊ μέσα από το ντοκιμαντέρ «Elvis Presley: The Searcher» δεν παρουσίασε τον θάνατό του ως προμελετημένη πράξη. Περιγράφει, όμως, έναν άνθρωπο που γνώριζε τους κινδύνους της εξάρτησής του και δεν δεχόταν εύκολα βοήθεια ή παρέμβαση.

«Ήταν δύσκολο για όλους μας. Σίγουρα δεν περιμέναμε ότι θα συνέβαινε, αλλά βλέπαμε τον δρόμο που ακολουθούσε», είχε δηλώσει η Πρισίλα το 2018, παρουσιάζοντας το ντοκιμαντέρ. Η ίδια απάντησε και σε όσους κατηγορούν το στενό περιβάλλον του ότι έμεινε άπραγο: «Ο κόσμος ρωτά: “Γιατί δεν έκανε κανείς κάτι;”. Αυτό δεν είναι αλήθεια. Άνθρωποι από τον στενό του κύκλο προσπάθησαν, αλλά δεν μπορούσες να πεις στον Έλβις Πρίσλεϊ τι να κάνει. Προσπαθούσαν, αλλά δεν υπήρχε τρόπος. Ήξερε τι έκανε».

Η Πρισίλα αναφέρει ότι, όταν ζούσαν μαζί, προσπαθούσε να του κρύβει τα χάπια κάτω από μαξιλάρια ή πίσω από το τηλέφωνο. Εκείνος, όμως, τα έβρισκε. Σύμφωνα με τη δική της μαρτυρία, ο Έλβις άρχισε να χρησιμοποιεί διεγερτικά κατά τη στρατιωτική θητεία του στη Γερμανία, καθώς δίνονταν σε στρατιώτες για να μένουν ξύπνιοι στις νυχτερινές βάρδιες. Στη συνέχεια, η χρήση διεγερτικών συνδυάστηκε με υπνωτικά και άλλα συνταγογραφούμενα φάρμακα.

Η εξάρτηση εντάχθηκε στην καθημερινότητα ενός καλλιτέχνη που εργαζόταν αδιάκοπα, περιόδευε, γύριζε ταινίες και έπρεπε να συντηρεί διαρκώς την εικόνα του ακούραστου ειδώλου. Γύρω του είχε δημιουργηθεί ένας μηχανισμός εργαζομένων, φίλων, συνεργατών και εξαρτημένων από τη δική του οικονομική δύναμη ανθρώπων. Κάποιοι προσπάθησαν να τον βοηθήσουν, άλλοι ανέχθηκαν την κατάσταση και ορισμένοι την εξυπηρέτησαν. Η προσωπική ευθύνη του Έλβις υπήρχε, αλλά υπήρχε επίσης μια ολόκληρη βιομηχανία που είχε συμφέρον να συνεχίσει να εμφανίζεται στη σκηνή.

Μετά τον θάνατό του κυκλοφόρησαν ιστορίες για σημειώματα στα οποία φέρεται να έγραφε ότι ήταν «αηδιασμένος και κουρασμένος» από τη ζωή του και ότι χρειαζόταν «μια μεγάλη ανάπαυση». Ο ετεροθαλής αδελφός του, Ρικ Στάνλεϊ, δήλωσε ότι ο γραφικός χαρακτήρας τού φαινόταν αυθεντικός και ότι τα λόγια αυτά έδειχναν πως η αυτοκτονία βρισκόταν στη σκέψη του. Οι ισχυρισμοί αυτοί, ωστόσο, προέρχονται κυρίως από σκανδαλοθηρικά δημοσιεύματα. Η γνησιότητα των σημειωμάτων δεν έχει επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητη γραφολογική εξέταση, ενώ η εκτίμηση του Ρικ Στάνλεϊ αποτελεί προσωπική μαρτυρία και όχι επιστημονική πιστοποίηση. Δεν υπάρχει, επομένως, ασφαλής βάση για να υποστηριχθεί ότι ο Έλβις αυτοκτόνησε ή ότι σχεδίασε τον θάνατό του.

Στις 16 Αυγούστου 1977 ο Έλβις βρέθηκε αναίσθητος στο μπάνιο της Γκρέισλαντ και αργότερα ανακοινώθηκε ο θάνατός του. Η επιβαρυμένη υγεία του και η εκτεταμένη χρήση συνταγογραφούμενων φαρμάκων έχουν αποτελέσει αντικείμενο πολυετούς ιατρικής και δημόσιας συζήτησης. Εκείνο που μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα είναι ότι βρισκόταν σε σοβαρή σωματική και ψυχική παρακμή και ότι ο συνδυασμός ασθενειών, εξάρτησης και εξαντλητικού τρόπου ζωής είχε καταστρεπτικές συνέπειες.

Η πραγματικότητα αυτή δεν εμπόδισε την ανάπτυξη μιας ολόκληρης μυθολογίας, σύμφωνα με την οποία ο Έλβις σκηνοθέτησε τον θάνατό του για να ξεφύγει από τη δημοσιότητα. Μία από τις πρώτες ιστορίες έκανε λόγο για έναν άνδρα που του έμοιαζε και εμφανίστηκε στο αεροδρόμιο του Μέμφις, χρησιμοποιώντας το όνομα Τζον Μπάροους. Το όνομα συνδέθηκε με ψευδώνυμο που φέρεται να χρησιμοποιούσε ο τραγουδιστής όταν έκλεινε δωμάτια σε ξενοδοχεία. Ακολούθησαν υποτιθέμενες εμφανίσεις του σε διαφορετικές πόλεις, φωτογραφίες αγνώστων που έμοιαζαν αμυδρά μαζί του και μαρτυρίες χωρίς δυνατότητα επιβεβαίωσης. Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση ενός ηλικιωμένου άνδρα με καπέλο, γυαλιά και μούσι, ο οποίος φωτογραφήθηκε στη Γκρέισλαντ την ημέρα που ο Έλβις θα συμπλήρωνε τα 82 του χρόνια. Για τους συνωμοσιολόγους, η ομοιότητα αρκούσε. Κανένα πραγματικό στοιχείο, όμως, δεν προέκυψε για την ταυτότητά του.

Στο βιβλίο της «Is Elvis Alive?», που κυκλοφόρησε το 1988, η Γκέιλ Μπριούερ-Τζόρτζιο συνέδεσε τον καλλιτέχνη με τη Μαφία και το FBI. Υποστήριξε ότι ο Έλβις είχε βοηθήσει τις ομοσπονδιακές αρχές να διεισδύσουν σε εγκληματική οργάνωση με την ονομασία «The Fraternity» και ότι, όταν αποκαλύφθηκε ο ρόλος του, εντάχθηκε σε πρόγραμμα προστασίας μαρτύρων. Τα αρχεία του FBI δεν επιβεβαιώνουν αυτή τη θεωρία. Το ίδιο το FBI αναφέρει ότι δεν είχε διεξαγάγει έρευνα σε βάρος του Έλβις. Το όνομά του εμφανίζεται σε εκατοντάδες σελίδες φακέλων κυρίως επειδή είχε γίνει στόχος εκβιασμών και άλλων εγκληματικών ενεργειών. Στα διαθέσιμα έγγραφα δεν υπάρχει ένδειξη ότι εργάστηκε ως μυστικός πράκτορας ή ότι τέθηκε σε πρόγραμμα προστασίας μαρτύρων.

Η πραγματική του ζωή είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα από αυτές τις κατασκευές. Στις 5 Ιουνίου 1956 ο Έλβις εμφανίστηκε στο «The Milton Berle Show» και ερμήνευσε το «Hound Dog». Οι κινήσεις των γοφών του εξόργισαν τους συντηρητικούς σχολιαστές και τον μετέτρεψαν σε σύμβολο μιας νεολαίας που διεκδικούσε χώρο, σώμα και φωνή απέναντι στην πειθαρχία της μεταπολεμικής Αμερικής.

Η εικόνα του επαναστάτη δεν μπορεί, πάντως, να αποσυνδεθεί από τις αφροαμερικανικές μουσικές παραδόσεις που καθόρισαν τον ήχο του. Πριν ακόμη ηχογραφήσει στο Sun Studio του Μέμφις, επισκεπτόταν τα κλαμπ της Μπιλ Στριτ και άκουγε μαύρους καλλιτέχνες του μπλουζ, του rhythm and blues και της σόουλ. Παράλληλα, είχε βαθιά σχέση με τη λευκή και τη μαύρη μουσική γκόσπελ. Δεν δημιούργησε μόνος του το rock ’n’ roll, αλλά έγινε ο λευκός καλλιτέχνης μέσω του οποίου μια βαθιά ριζωμένη μαύρη μουσική παράδοση πέρασε στη μαζική αγορά μιας φυλετικά διαχωρισμένης κοινωνίας.

Οι πωλήσεις των δίσκων του υπολογίζονται σε εκατοντάδες εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως. Οι συχνές αναφορές σε 500 εκατομμύρια ή ακόμη και ένα δισεκατομμύριο πωλήσεις αποτελούν εκτιμήσεις και όχι πλήρως πιστοποιημένα μεγέθη. Αυτό που δεν αμφισβητείται είναι ότι υπήρξε ένας από τους εμπορικότερους καλλιτέχνες της ηχογραφημένης μουσικής. Κέρδισε τρία Grammy, όλα για θρησκευτικές ηχογραφήσεις, και το 1971 τιμήθηκε από τη Recording Academy για τη συνολική προσφορά του.

Το «Elvis Presley: The Searcher», σε σκηνοθεσία Τομ Ζίμνι, είναι ένα δίπτυχο ντοκιμαντέρ διάρκειας περίπου τριών ωρών. Χρειάστηκαν περισσότερα από έξι χρόνια για την ολοκλήρωσή του και χρησιμοποιήθηκαν σπάνιο αρχειακό υλικό, φωτογραφίες και μαρτυρίες μουσικών, παραγωγών και ανθρώπων που γνώρισαν τον Έλβις ή επηρεάστηκαν από τη δουλειά του. Η αφήγηση ξεκινά από τα παιδικά του χρόνια και φτάνει μέχρι τις τελευταίες ηχογραφήσεις του, το 1976, στην Jungle Room της Γκρέισλαντ.

Η Πρισίλα Πρίσλεϊ, η οποία συμμετείχε στην εκτελεστική παραγωγή, χαρακτήρισε το ντοκιμαντέρ «μια τίμια προσπάθεια να αποκατασταθεί η ιστορία του». Αναγνώρισε, παράλληλα, ότι ορισμένοι θαυμαστές μπορεί να δυσκολευτούν να αποδεχθούν μια εικόνα διαφορετική από εκείνη που έχουν πλάσει. Ο Ζίμνι δήλωσε ότι θέλησε να διαλύσει την απλουστευτική αφήγηση σύμφωνα με την οποία, μετά τη στρατιωτική θητεία του, υπήρξαν μόνο κακές ταινίες, κακές ηχογραφήσεις, αποτυχημένες περιοδείες και, στο τέλος, ο θάνατος.

Ο Έλβις Πρίσλεϊ δεν χρειάζεται ούτε υποτιθέμενες εμφανίσεις στη Γκρέισλαντ ούτε κατασκευασμένες ιστορίες μυστικών υπηρεσιών για να παραμένει ζωντανός στη συλλογική μνήμη. Η αλήθεια της ζωής του είναι πιο δύσκολη και περισσότερο πολιτική από τη συνωμοσιολογία: ένας εξαιρετικά προικισμένος άνθρωπος πέρασε από τη φτώχεια στην απόλυτη διασημότητα, έγινε προϊόν μιας αδίστακτης βιομηχανίας και απέκτησε τόση δύναμη ώστε κανείς γύρω του δεν μπορούσε πλέον να του βάλει όρια. Ο μύθος εξακολουθεί να πουλά. Ο άνθρωπος πίσω από αυτόν, όμως, είχε καταρρεύσει πολύ πριν από τις 16 Αυγούστου 1977.