...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
«Αι Αγρινιάζουσαι» του 1898
| Το γυναικείο συνέδριο στο Αγρίνιο έγινε στόχος της σάτιρας του αθηναϊκού Τύπου
και αποκάλυψε τα όρια της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στη γυναικεία χειραφέτηση |
Στις αρχές του 20ού αιώνα, το Αγρίνιο βρέθηκε στο επίκεντρο μιας από τις πιο παράξενες αλλά και αποκαλυπτικές ιστορίες της ελληνικής δημόσιας ζωής. Ένα γυναικείο συνέδριο, που είχε προαναγγελθεί επί μήνες και παρουσιαζόταν ως σημαντικό βήμα για την οργάνωση και τη δημόσια παρουσία των γυναικών, κατέληξε να γίνει αντικείμενο χλευασμού σε εφημερίδες ολόκληρης της χώρας. Και αυτή η τάση απαξίωσης συνεχίστηκε και μετά την ολοκλήρωση των εργασιών του, με τους αρθρογράφους της εποχής να μιλούν για έντονες αντιπαραθέσεις, προσωπικές συγκρούσεις, διαπληκτισμούς και σκηνές που ξεπέρασαν τα όρια μιας τυπικής συνεδρίασης. Αφορμή, σύμφωνα με τις σατιρικές περιγραφές, στάθηκαν ακόμη και τα φορέματα των συνέδρων και τα μπαλώματα που έφεραν επάνω τους.
Πίσω, όμως, από το εύκολο γέλιο και τις υπερβολές των σατιρικών αρθρογράφων κρυβόταν μια βαθύτερη κοινωνική πραγματικότητα. Η Ελλάδα της εποχής δυσκολευόταν να αποδεχθεί ότι οι γυναίκες διεκδικούσαν δημόσιο λόγο, συλλογική εκπροσώπηση και ενεργό συμμετοχή στις κοινωνικές εξελίξεις. Κάθε προσπάθεια χειραφέτησης αντιμετωπιζόταν με καχυποψία, ειρωνεία και, συχνά, ανοιχτή εχθρότητα. Το συνέδριο του Αγρινίου μετατράπηκε έτσι σε πεδίο συμβολικής σύγκρουσης ανάμεσα σε έναν παλιό κόσμο που αντιστεκόταν στις αλλαγές και σε μια νέα κοινωνική πραγματικότητα που επιχειρούσε να γεννηθεί.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αντιμετώπισης αποτελεί και το παρακάτω πρωτοσέλιδο άρθρο της καθημερινής εφημερίδας της εποχής, ΣΚΡΙΠ, το οποίο δημοσιεύτηκε στο φύλλο της Δευτέρας 1 Ιουνίου 1898 και, κάτω από τον τίτλο «Αι Αγρινιάζουσαι», αναφέρει (διατηρήθηκε η ορθογραφία του πρωτοτύπου, με εξαίρεση τη μετατροπή του πολυτονικού σε μονοτονικό):
ΑΙ ΑΓΡΙΝΙΑΖΟΥΣΑΙ
Δεν ησχολήθη όσον έπρεπεν η ελληνική δημοσιογραφία εις το ζήτημα του εν Αγρινίω συγκροτηθέντος Συνεδρίου των κυριών. Αι κατ’ αυτό συζητήσεις, αι φιλονικίαι, οι διαπληκτισμοί παρέμειναν οπωσδήποτε ασχολίαστοι, αι δε κυρίαι, αι οποίαι έπαιξαν πραγματικόν ρόλον εις το Αγρίνιον, δεν έλαβον την τιμήν να ρεκλαμαρισθούν όσον το δίκαιον υπό του τύπου. Διά τούτο ημείς αναλαμβάνομεν να ταις αποδώσωμεν δικαιοσύνην σήμερον, μνημονεύοντες τα ανδραγαθήματά των και παραδίδοντες εις την αθανασίαν τους λόγους και τα έργα των.
Το συνέδριον προηγγέλλετο από ενός έτους. Ένεκα του πολέμου και των ατυχημάτων του, αι κυρίαι ανέβαλλον ολοέν την συγκρότησίν του. Αι αναβολαί αύται είχον θεωρηθή υπό των πολλών ως μία ένδειξις συναισθήσεως και σεβασμού των κρισίμων περιστάσεων της πατρίδος. Ως τοιαύται δε είχον χαρακτηρισθή υπό τινος φυλλαδίου εκδοθέντος προ ολίγων μηνών. Εκ των λαβόντων όμως χώραν εν τω Συνεδρίω απεδείχθη ότι άλλοι ήσαν οι λόγοι των αναβολών και ότι αι κυρίαι δεν ήθελον να συνεδριάσουν διαρκούντος του πολέμου εκ φόβου μήπως αι συνεδριάσεις των θεωρηθούν ως αποτελούσαι μέρος των πολεμικών επιχειρήσεων του στρατού μας.
Αφορμαί των διαπληκτισμών δεν εγνώσθησαν ακριβώς. Πολλά άλλως τε μεγάλα γεγονότα έχουν αγνώστους τας αφορμάς των. Εις τας Αθήνας έφθασε το ζήτημα των φουστανίων ως δώσαν την πρώτην αφορμήν εις την έναρξιν των εχθροπραξιών. Η δεσποινίς Καλλισπέρη, με άλλους λόγους, ήλεγξε την κ. Κεχαγιά, διότι έφερε μεταξωτό φουστάνι. Η κ. Κεχαγιά απήντησεν ότι το φουστάνι της ήτο μπαλωμένον, ενώ της δεσποινίδος Καλλισπέρη ήτο καινουργές. Επήλθε μακρά και ζωηρά συζήτησις, επηκολούθησαν διαπληκτισμοί, επιάσθησαν σχεδόν εις τας γούνας αι αντίπαλοι, και το αποτέλεσμα της εμπράκτου αυτής συζητήσεως υπήρξεν ότι και των δυο τα φουστάνια μετά την λύσιν της συνεδριάσεως είχον ανάγκην να μπαλωθούν.
Ποία είχε τα περισσότερα μπαλώματα; Εδώ περιεστράφησαν αι εργασίαι του Συνεδρίου. Τόσον δε σπουδαίον εθεωρήθη υπό των διαμαχομένων το ζήτημα αυτό, ώστε και πραγματογνώμονας ηδύναντο να διορίσουν, εάν ήτο εύκολον εκείνην την στιγμήν:
— Εγώ έχω τα περισσότερα μπαλώματα εις το φουστάνι μου.
— Όχι, εγώ τα έχω.
— Δεν βλέπεις, μου φαίνεται, καλά.
— Και συ στραβώθηκες.
Και τα παρόμοια. Εις άλλα συνέδρια που συγκροτούνται εις την Ευρώπην αι κυρίαι αμιλλώνται ποία να επιδείξη τα περισσότερα διπλώματα. Εις το Αγρίνιον η άμιλλα εγένετο διά τα περισσότερα μπαλώματα!
Μετά την λήψιν των εξ Αγρινίου τηλεγραφημάτων, ηκούσθη και η γνωστή διά τα μπαλώματά της Κλεοπάτρα αναφωνούσα μετά ποίας τινος λύπης:
— Ε, και να ήμουνα στο Αγρίνιο! Πρόεδρον θα μ’ έκάνανε στη στιγμή.
Το εν Αγρινίω Συνέδριον, αν όχι τίποτε άλλο, απέδειξεν ότι αι κυρίαι μας ημπορούν και πρέπει να χειραφετηθούν. Οι διαπληκτισμοί των ιδίως μας έπεισαν περί της ικανότητός των όπως γίνωνται βουλευταί και συνεδριάζουν εις το Κοινοβούλιον κατά τα πατροπαράδοτα κοινοβουλευτικά έθιμά μας.
Πάντοτε όμως ελλείπουσι λεπτομέρειαι περί των εργασιών του Συνεδρίου. Αι φήμαι φέρουν ότι μία κυρία επίασε την άλλην από τα μαλλιά, ότι η άλλη της εμαύρισε το κορμί από ταις τσιμπιαίς, ότι τρίτη εξεσφενδόνισε κατά της κεφαλής της προέδρου μίαν καρέκλαν, ότι μία πολύ ζωηρά δοκίμασε εγγλέζικες γροθιές. Και τα παρόμοια. Ημείς αυτά τα πρακτικά του συνεδρίου δεν τα πιστεύομεν, περιμένομεν δε να ίδωμεν τα επίσημα και ιδίως τα τραύματα.
Εγένετο δε και λόγος περί χειραφεσίας εις όλην αυτήν την αναμπουμπούλαν. Δηλαδή μία κυρία, την οποίαν είχε πιάσει από τα μαλλιά μία άλλη, ηκούσθη φωνάζουσα:
— Χειραφέτησέ μου τα μαλλιά!
Κατόπιν των εργασιών του εν Αγρινίω συνεδρίου και των ζωηροτάτων συζητήσεων περί των μπαλωμάτων των φουστανιών, είναι αδύνατον να μη αλλάξουν και οι όροι της εν Ελλάδι γυναικείας ζωής. Τοιουτοτρόπως, είμεθα βέβαιοι, ότι θα ακούωμεν διαλόγους τώρα μεταξύ των δεσποινίδων μας καθώς τον ακόλουθον:
— Ξεύρεις, καϋμένη Ελένη, παντρεύομαι.
— Καλέ, τι μου λες. Και είναι καλός ο γαμβρός;
— Περίφημος και όπως τον θέλει το εν Αγρινίω συνέδριον.
— Τι είναι λοιπόν;
— Μπαλωματής!
Οι μπαλωματήδες, με άλλους λόγους, θα παίζουν τον πρώτον ρόλον μεταξύ των υποψηφίων γαμβρών των Ελληνίδων. Θα είναι επάνω-κάτω όπως σήμερον οι ακόλουθοι του υπουργείου των Εξωτερικών!
Αλλά και οι άλλοι όροι του βίου θα μεταβληθούν προς μεγάλην χαράν των συζύγων. Διότι τα φορέματά των αι κυρίαι δεν θα τα αγοράζουν πλέον από του Πατσιφά ή από το Ερμείον, αλλ’ από τα εβραϊκά, και τούτο διά να έχουν όσον το δυνατόν περισσότερα μπαλώματα…
Θα λέγουν δε μεταξύ των αι κυρίαι συναντώμεναι:
— Πήρα ένα φουστάνι περίφημο! Με δεκαπέντε μπαλώματα!
— Εμένα, καημένη, ο Γιάγκος δεν ηθέλησε να μου πάρη με τόσα πολλά. Μου πήρε ένα που δεν αξίζει τίποτε για περίπατο! Σκέψου πέντε μπαλώματα μοναχά.
Κάποιος εχαρακτήρισε τας εν Αγρινίω συνελθούσας κυρίας ονομάσας αυτάς επί το αρχαικότερον: αι αγρινιάζουσαι κυρίαι.
——————————————————————————————————————————————————————–
Υποσημείωση: Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες.
Πηγή: ΣΚΡΙΠ | Εφημερίς καθημερινή | Διευθυντής: Ε. Κουσουλάκος | Αθήναι, Δευτέρα 1 Τουνίου 1898 | ΕΤΟΣ Γ’, Περίοδος Β, Αριθ. 895
Φωτογραφία: Νεαρή κυρία της εποχής (Καρτ ποστάλ)
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
