Η κρίση της ενέργειας μοιράζεται άνισα

Τα νεύρα μου, τα χάπια μου…
κι ένα ταξί να φύγω

Επιδοτήσεις, φόροι και κέρδη
δείχνουν ποιος σηκώνει τελικά το βάρος της ενέργειας

Η ενεργειακή ακρίβεια δεν έφερε σήμερα μια νέα μεγάλη κυβερνητική ανακοίνωση, αλλά τα δεδομένα έχουν πλέον γίνει πιο συγκεκριμένα. Από την 1η έως τις 15 Οκτωβρίου η κρατική επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης αυξήθηκε στα 15 λεπτά το λίτρο, από 10 λεπτά προηγουμένως, ενώ τα διυλιστήρια προσθέτουν έκπτωση 5 λεπτών στο ντίζελ. Έτσι, σύμφωνα με την κυβέρνηση, η συνολική ελάφρυνση στο πετρέλαιο κίνησης φτάνει τα 20 λεπτά το λίτρο. Στην αμόλυβδη τα διυλιστήρια εφαρμόζουν έκπτωση 10 λεπτών.

Το δημοσιονομικό κόστος μόνο της αυξημένης επιδότησης στο ντίζελ για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου υπολογίζεται στα 20 εκατομμύρια ευρώ. Οι επόμενες αποφάσεις θα ληφθούν έως τις 14 Οκτωβρίου και θα αφορούν τόσο τα καύσιμα κίνησης όσο και το πετρέλαιο θέρμανσης, που αρχίζει να διατίθεται στις 15 του μήνα. Τα σημερινά σενάρια δείχνουν συνολική παρέμβαση κράτους και διυλιστηρίων περίπου 30 λεπτών το λίτρο στο πετρέλαιο θέρμανσης, ώστε η τιμή εκκίνησης να κινηθεί κοντά στο 1,70 ευρώ με τα σημερινά δεδομένα, ενώ εξετάζεται αύξηση έως 20% στο επίδομα θέρμανσης. Αυτά όμως παραμένουν μέχρι στιγμής σχεδιασμός και όχι οριστική απόφαση.

Το ουσιαστικό θέμα όμως βρίσκεται πίσω από τους αριθμούς. Κάθε φορά που οι διεθνείς αγορές ενέργειας αναστατώνονται, η ελληνική οικονομία περνά σχεδόν αμέσως σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Αυξάνονται τα καύσιμα, ακολουθεί το μεταφορικό κόστος, πιέζονται τα τρόφιμα, οι επιχειρήσεις μετακυλίουν μέρος των αυξήσεων στις τιμές και στο τέλος η κρίση φτάνει στο νοικοκυριό. Η κυβέρνηση απαντά με επιδοτήσεις και εκπτώσεις, δηλαδή επιχειρεί να μειώσει την τελική τιμή χωρίς να αλλάξει τη βασική δομή της αγοράς. Και εδώ ακριβώς γεννιέται η πολιτική συζήτηση. Το ελληνικό κράτος εξακολουθεί να αντλεί σημαντικά έσοδα από τη φορολογία των καυσίμων και στη συνέχεια επιστρέφει μέρος αυτών των χρημάτων στον καταναλωτή όταν οι τιμές ξεφεύγουν. Αυτό μπορεί να προσφέρει άμεση ανακούφιση, αλλά δεν απαντά στο βαθύτερο ερώτημα για το πώς κατανέμεται το κόστος ανάμεσα στο κράτος, τις εταιρείες, τα διυλιστήρια και τον τελικό καταναλωτή.

Η ίδια η νέα επιδότηση δείχνει πόσο λεπτή είναι αυτή η ισορροπία. Το κράτος πληρώνει 20 εκατομμύρια ευρώ για δύο εβδομάδες παρέμβασης μόνο στο ντίζελ. Αν η διεθνής κρίση διαρκέσει, το κόστος μπορεί να πολλαπλασιαστεί. Από την άλλη, αν η στήριξη περιοριστεί, το κόστος μεταφέρεται αμέσως στην οικονομία και κυρίως σε όσους δεν έχουν τη δυνατότητα να το απορροφήσουν. Για ένα υψηλό εισόδημα, λίγα λεπτά στο λίτρο είναι επιβάρυνση. Για έναν εργαζόμενο που μετακινείται καθημερινά, έναν αγρότη, έναν αυτοαπασχολούμενο ή μια οικογένεια που θερμαίνει σπίτι σε ορεινή περιοχή, μπορεί να γίνει σοβαρό κομμάτι του μηνιαίου προϋπολογισμού. Και γι’ αυτό η ενεργειακή ακρίβεια λειτουργεί τελικά σαν ένας άνισος φόρος: όσο μικρότερο είναι το εισόδημα, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό του καταναλώνεται σε βασικές ανάγκες.

Η κυβέρνηση επιλέγει σήμερα τον δρόμο των επιδοτήσεων και της συμμετοχής των διυλιστηρίων, ενώ η αντιπολίτευση ζητά μεγαλύτερες φορολογικές παρεμβάσεις και περιορισμό των περιθωρίων κέρδους. Το πραγματικό ερώτημα όμως δεν είναι ποιος θα κερδίσει τη λεκτική αντιπαράθεση. Είναι αν δημιουργείται ένας μόνιμος μηχανισμός κοινωνικής προστασίας ή αν κάθε ενεργειακό σοκ θα μας επιστρέφει στην ίδια κατάσταση: πρώτα εκτόξευση των τιμών, μετά έκτακτες επιδοτήσεις, ύστερα αναμονή για την επόμενη κρίση. Και αυτό είναι το σημείο όπου η ενεργειακή πολιτική παύει να είναι τεχνικό ζήτημα και γίνεται καθαρή ταξική επιλογή για το ποιος έχει τη δυνατότητα να πληρώνει και ποιος καλείται διαρκώς να προσαρμόζει τη ζωή του στην αγορά.