Η καταστροφή αρχίζει πάντα πριν τις πλημμύρες

Τα νεύρα μου, τα χάπια μου…
κι ένα ταξί να φύγω

Οι πλημμύρες ανοίγουν ξανά το ζήτημα
της πρόληψης, των έργων και της κρατικής ευθύνης

Η Κρήτη μπήκε σήμερα στη δεύτερη φάση της καταστροφής. Μετά τη βροχή, τις πλημμύρες, τους κατεστραμμένους δρόμους, τις ζημιές σε σπίτια, επιχειρήσεις, καλλιέργειες και υποδομές, άρχισε η καταγραφή. Κυβερνητικό κλιμάκιο βρέθηκε στο νησί, πραγματοποιήθηκε ευρεία σύσκεψη στην Περιφέρεια Κρήτης με δημάρχους και τοπικούς φορείς, ακολούθησαν αυτοψίες σε πληγείσες περιοχές, ενώ από την κυβέρνηση ανακοινώθηκε ότι στόχος είναι να επιταχυνθούν οι αποζημιώσεις και οι αποκαταστάσεις. Ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας Ευάγγελος Τουρνάς ανακοίνωσε παράλληλα ότι θα διατεθούν νέα μηχανήματα έργου μέσω του προγράμματος ΑΙΓΙΣ στις Περιφέρειες της χώρας.

Η εικόνα λοιπόν αλλάζει: από το «τι συνέβη» περνάμε στο «τι θα γίνει από εδώ και πέρα». Και ακριβώς εκεί βρίσκεται το πραγματικό πολιτικό ζήτημα. Γιατί η καταγραφή των ζημιών και η καταβολή αποζημιώσεων είναι απολύτως αναγκαίες, αλλά δεν αποτελούν από μόνες τους πολιτική προστασία. Είναι διαχείριση της ζημιάς αφού αυτή έχει ήδη συμβεί. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι τι υπήρχε πριν από την πλημμύρα. Ποια αντιπλημμυρικά έργα είχαν προγραμματιστεί, ποια είχαν χρηματοδοτηθεί, ποια είχαν ολοκληρωθεί, ποια βρίσκονταν ακόμη σε μελέτες και ποια δεν ξεκίνησαν ποτέ. Ποια ρέματα είχαν καθαριστεί, ποια σημεία είχαν χαρακτηριστεί επικίνδυνα και ποια από αυτά πλημμύρισαν ξανά.

Η κλιματική κρίση είναι πραγματικότητα και κάνει τις βροχοπτώσεις εντονότερες και τα φαινόμενα πιο δύσκολα στη διαχείριση. Όμως όσο περισσότερο γνωρίζουμε ότι τα ακραία φαινόμενα θα επαναλαμβάνονται, τόσο λιγότερο μπορεί η κλιματική κρίση να χρησιμοποιείται ως μια γενική εξήγηση που τελειώνει τη συζήτηση. Αντίθετα, αυξάνει την ευθύνη της πολιτείας να προετοιμάζεται. Η πρόληψη δεν είναι το μήνυμα του 112 λίγες ώρες πριν από την καταιγίδα. Είναι τα έργα, οι καθαρισμοί, οι χρήσεις γης, η κατάσταση των δρόμων και των γεφυρών, ο έλεγχος της αυθαίρετης δόμησης και η πραγματική ετοιμότητα των τοπικών μηχανισμών πολύ πριν εμφανιστούν τα σύννεφα.

Οι αποζημιώσεις

Η κυβέρνηση δεσμεύεται για επιτάχυνση των διαδικασιών, όμως για τους ανθρώπους που έχασαν περιουσία το πραγματικό μέτρο δεν είναι η ανακοίνωση αλλά ο χρόνος. Πόσο γρήγορα θα ολοκληρωθούν οι αυτοψίες, πότε θα ανοίξουν οι σχετικές πλατφόρμες, ποιοι θα θεωρηθούν δικαιούχοι, πόσο θα καλυφθεί η πραγματική ζημιά και πόσο θα χρειαστεί να περιμένουν μέχρι να δουν τα χρήματα στον λογαριασμό τους. Αυτό είναι το σημείο όπου μια φυσική καταστροφή μετατρέπεται σε κοινωνικό ζήτημα. Για ένα νοικοκυριό ή έναν μικρό επαγγελματία, μήνες αναμονής μπορούν να σημαίνουν αδυναμία επισκευής, απώλεια εισοδήματος ή ακόμη και εγκατάλειψη της δραστηριότητας. Η Κρήτη λοιπόν δεν χρειάζεται μόνο αποκατάσταση. Χρειάζεται λογοδοσία για το τι είχε γίνει πριν, καθαρό χρονοδιάγραμμα για το τι θα γίνει τώρα και απάντηση σε ένα απλό ερώτημα: όταν έρθει η επόμενη μεγάλη βροχή, θα βρει το ίδιο νησί με τις ίδιες αδυναμίες;