Το φτηνό δέμα αποκτά χρέωση

Ειδήσεις

Η νέα χρέωση στην αγορά εκτός Ευρώπης
ανοίγει ερωτήματα για τιμές, κέρδη και κοινωνική προστασία

Από την 1η Νοεμβρίου 2026, οι ηλεκτρονικές αγορές από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης αποκτούν μία ακόμη επιβάρυνση. Δύο ευρώ ανά διαφορετικό είδος εμπορεύματος, σύμφωνα με τον νέο ευρωπαϊκό κανονισμό και την εγκύκλιο της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων. Και προσέξτε, γιατί εδώ βρίσκεται η πρώτη ουσιαστική λεπτομέρεια. Τα δύο ευρώ δεν αντικαθιστούν κάποια παλαιότερη χρέωση. Προστίθενται στον προσωρινό δασμό των τριών ευρώ που επιβάλλεται από την 1η Ιουλίου σε συγκεκριμένες εισαγωγές αξίας έως 150 ευρώ.

Έχουμε, δηλαδή, δύο διαφορετικές επιβαρύνσεις που μπορούν να φτάσουν συνολικά τα πέντε ευρώ ανά δασμολογική κατηγορία προϊόντων. Και δεν μιλάμε υποχρεωτικά για πέντε ευρώ σε κάθε δέμα. Αν παραγγείλει κάποιος ένα μπλουζάκι και ένα ρολόι, οι συνολικές επιβαρύνσεις φτάνουν τα δέκα ευρώ, πριν από τον αναλογούντα ΦΠΑ. Αν παραγγείλει προϊόντα τριών διαφορετικών κατηγοριών, φτάνουν τα δεκαπέντε ευρώ. Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιώς έχει ήδη δημοσιοποιήσει συγκεκριμένα παραδείγματα. Και το καινούργιο τέλος των δύο ευρώ ισχύει ανεξάρτητα από την αξία της αγοράς, ακόμη και πάνω από τα 150 ευρώ, όπου εφαρμόζονται οι αντίστοιχοι κανονικοί δασμοί. Μιλάμε, λοιπόν, για μια πραγματική αλλαγή στο κόστος του ηλεκτρονικού εμπορίου και όχι για μια ασήμαντη τεχνική λεπτομέρεια.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξηγεί ότι το μέτρο χρειάζεται για να αντιμετωπιστεί η τεράστια εισροή μικρών δεμάτων, κυρίως από την Κίνα, για να προστατευτεί ο ανταγωνισμός και για να ενισχυθούν οι τελωνειακοί έλεγχοι. Το 2025 έφτασαν στην ευρωπαϊκή αγορά περίπου 5,9 δισεκατομμύρια μικροδέματα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι η συχνότητα των τελωνειακών ελέγχων υποχώρησε στους 65 ανά εκατομμύριο εισαγόμενα είδη. Παράλληλα, οι στοχευμένοι έλεγχοι αποκαλύπτουν σημαντικά προβλήματα συμμόρφωσης με τους ευρωπαϊκούς κανόνες ασφάλειας.

Κανείς δεν μπορεί να αγνοεί τα επικίνδυνα παιχνίδια, τις ακατάλληλες ηλεκτρικές συσκευές, τα προϊόντα με απαγορευμένες ουσίες ή τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της μαζικής μεταφοράς εμπορευμάτων. Αλλά εδώ αρχίζει η πολιτική συζήτηση. Γιατί άλλο πράγμα είναι να απαιτείς ασφαλή προϊόντα, ουσιαστικούς ελέγχους και ίδιους κανόνες για όλους και άλλο να θεωρείς ότι μια οριζόντια χρηματική επιβάρυνση λύνει από μόνη της αυτά τα προβλήματα. Το ερώτημα είναι πόσοι επιπλέον έλεγχοι θα γίνουν, πόσο προσωπικό θα προσληφθεί, ποιες υποδομές θα ενισχυθούν και ποιο θα είναι το μετρήσιμο αποτέλεσμα. Αν δεν υπάρχουν απαντήσεις, η επίκληση της προστασίας του καταναλωτή παραμένει ένας στόχος χωρίς αποδεδειγμένο αποτέλεσμα.

Και υπάρχει ένα ακόμη ζήτημα, πολύ πιο κοντά στην καθημερινότητά μας. Στα χαρτιά η υποχρέωση καταβολής αφορά τον διασαφιστή [1]. Η ευρωπαϊκή μεταρρύθμιση μεταφέρει περισσότερες ευθύνες στους πωλητές και στις μεγάλες ηλεκτρονικές πλατφόρμες. Αυτό, όμως, δεν εγγυάται ότι το οικονομικό κόστος θα μείνει στις επιχειρήσεις. Μπορεί να ενσωματωθεί στην τιμή, στα μεταφορικά ή σε άλλες χρεώσεις, αρκεί ο καταναλωτής να ενημερώνεται νόμιμα και ξεκάθαρα για το συνολικό ποσό πριν από την αγορά. Μάλιστα, η εγκύκλιος της ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι το νέο τέλος συνυπολογίζεται, ανάλογα με το φορολογικό καθεστώς, στη βάση υπολογισμού του ΦΠΑ.

Προβλέπει επίσης ότι το τέλος δεν επιστρέφεται ακόμη και όταν ακυρωθεί ή υποβληθεί δύο φορές η τελωνειακή διασάφηση. Αυτό δεν καταργεί το δικαίωμα επιστροφής χρημάτων για την ίδια την αγορά, δημιουργεί όμως ένα πρόσθετο μη επιστρεπτέο κόστος στην τελωνειακή διαδικασία. Και εδώ το κοινωνικό ερώτημα είναι απολύτως συγκεκριμένο. Τι σημαίνουν αυτές οι επιβαρύνσεις για τον άνθρωπο που αγοράζει ένα φτηνό ρούχο, ένα ανταλλακτικό ή ένα μικρό ηλεκτρονικό εξάρτημα επειδή αναζητά τη χαμηλότερη διαθέσιμη τιμή; Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε την ανάγκη για οικονομικές αγορές ως προσωπική ευθύνη του καταναλωτή, χωρίς να εξετάζουμε τα εισοδήματα και τις τιμές που αντιμετωπίζει.

Βέβαια, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Τα εμπορικά καταστήματα της Ευρώπης, ανάμεσά τους και οι μικρές ελληνικές επιχειρήσεις, ανταγωνίζονται πολυεθνικές πλατφόρμες με τεράστιους όγκους πωλήσεων και διαφορετικό κόστος λειτουργίας. Η κατάργηση προηγούμενων δασμολογικών εξαιρέσεων μπορεί να περιορίσει υπαρκτές ανισότητες στους όρους ανταγωνισμού. Αυτό είναι ένα σοβαρό επιχείρημα. Όμως η ενίσχυση του μικρού εμπορίου δεν εξασφαλίζεται μόνο με την αύξηση του κόστους των εισαγωγών. Χρειάζεται να εξεταστεί ποιος πραγματικά κερδίζει από τη μεταβολή και αν οι μικρές επιχειρήσεις έχουν τα περιθώρια να ανταγωνιστούν και τις μεγάλες ευρωπαϊκές αλυσίδες. Το Reuters κατέγραψε στις 30 Οκτωβρίου ότι οι μεγάλες διαδικτυακές επιχειρήσεις ήδη προσαρμόζονται.

Η AliExpress επεκτείνει τις ευρωπαϊκές αποθήκες της, η Shein αναπτύσσει αποθηκευτικούς χώρους στην Πολωνία, ενώ η Amazon δηλώνει ότι το 97% των προϊόντων που πουλά στην Ευρωπαϊκή Ένωση διεκπεραιώνεται από αποθήκες εντός της Ένωσης. Αυτό σημαίνει ότι η μεταβολή μπορεί να αναδιατάξει τα δίκτυα διανομής, χωρίς να περιορίσει αναγκαστικά την εμπορική ισχύ των μεγαλύτερων επιχειρήσεων. Και αυτή είναι μια πλευρά που αξίζει να ερευνηθεί, αντί να θεωρούμε δεδομένο ότι η επιβάρυνση των εισαγωγών θα ωφελήσει αυτομάτως τον μικρό έμπορο.

Υπάρχει, τέλος, και το ζήτημα των χρημάτων που θα εισπραχθούν. Το Reuters αποκάλυψε στις 30 Οκτωβρίου, επικαλούμενο έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ότι οι νέες επιβαρύνσεις στις εισαγωγές χαμηλής αξίας θα μπορούσαν να αποφέρουν περίπου έξι δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό κατά την περίοδο 2028 έως 2034. Πρόκειται για εκτίμηση, όχι για οριστικό έσοδο, και η κατανομή των πόρων εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Η ευρωπαϊκή οργάνωση καταναλωτών BEUC, παρότι υποστηρίζει την καθιέρωση του τέλους για την ενίσχυση της ασφάλειας, προειδοποίησε στις 26 Οκτωβρίου ότι τα κράτη πρέπει να κατευθύνουν πραγματικά τα έσοδα στους τελωνειακούς ελέγχους. Ζήτησε επίσης να μη μεταφέρεται αιφνιδιαστικά το κόστος στον καταναλωτή. Αυτή η παρέμβαση έχει σημασία γιατί αναδεικνύει το πραγματικό αντικείμενο της δημόσιας λογοδοσίας. Δεν αρκεί να ξέρουμε πόσα χρήματα εισπράττονται. Χρειάζεται να ξέρουμε πού καταλήγουν, ποιοι αναλαμβάνουν το κόστος, πόσοι έλεγχοι πραγματοποιούνται και αν μειώνεται πράγματι η διακίνηση επικίνδυνων προϊόντων.

Αυτό, λοιπόν, είναι το ζήτημα πίσω από τα δύο ευρώ. Δεν πρόκειται μόνο για μια τελωνειακή ρύθμιση. Πρόκειται για αλλαγή στους όρους του διεθνούς εμπορίου, στη σχέση ανάμεσα στις μεγάλες πλατφόρμες και τις μικρές επιχειρήσεις και, ενδεχομένως, στις τιμές που πληρώνουν τα νοικοκυριά. Η προστασία της ευρωπαϊκής αγοράς και της ασφάλειας των καταναλωτών είναι οι δηλωμένοι στόχοι. Το αν θα επιτευχθούν, όμως, θα κριθεί από συγκεκριμένα αποτελέσματα και από τη διαφάνεια της εφαρμογής. Γιατί η ουσία της πολιτικής δεν βρίσκεται μόνο στο τι αναγράφει ένας κανονισμός. Βρίσκεται στο πώς κατανέμονται τα κόστη και τα οφέλη του. Και σε αυτή την περίπτωση, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: ποιο μέρος του νέου κόστους θα αναλάβουν οι μεγάλες επιχειρήσεις και ποιο θα εμφανιστεί, τελικά, στην απόδειξη του καταναλωτή;