Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ)
Η μνήμη της πολιορκίας και της απελευθέρωσης
παρουσιάζεται στη Ναύπακτο με χάρτες και αρχεία εποχής
Μια σημαντική πλευρά της ιστορίας της Ναυπάκτου, που για πολλά χρόνια παρέμενε μέσα σε αρχειακούς φακέλους και ιστορικές συλλογές, έρχεται στο φως την Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2026, μέσα από την έκθεση «Ναύπακτος: Πολιορκία και Απελευθέρωση». Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν στις έντεκα και μισή το πρωί, στο Ίδρυμα Δημητρίου και Αίγλης Μπότσαρη, στο ιστορικό κέντρο της πόλης.
Την έκθεση συνδιοργανώνουν τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, ο Δήμος Ναυπακτίας και η Αδελφότητα Ναυπακτίων Νομού Αττικής «Ο Έπαχτος», στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την 455η επέτειο της Ναυμαχίας της Ναυπάκτου και τη συμπλήρωση 197 χρόνων από την απελευθέρωση της πόλης το 1829. Για πρώτη φορά παρουσιάζονται στο κοινό αρχειακά τεκμήρια, ιστορικοί χάρτες, σχέδια και προσωπογραφίες, που επιτρέπουν στους επισκέπτες να γνωρίσουν τις συνθήκες της πολιορκίας, τη στρατηγική σημασία του φρουρίου και τη δύσκολη πορεία προς την απελευθέρωση. Το υλικό δεν αφορά μόνο τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και τις αποφάσεις των ηγετών. Φωτίζει και την εξέλιξη μιας πόλης που βρέθηκε για αιώνες στο επίκεντρο μεγάλων ιστορικών αναμετρήσεων, με τους κατοίκους της να βιώνουν τις συνέπειες των πολέμων, των αλλαγών στην εξουσία και των κοινωνικών ανακατατάξεων. Η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, με ελεύθερη είσοδο, προσφέροντας τη δυνατότητα σε κατοίκους, μαθητές, ερευνητές και επισκέπτες να προσεγγίσουν την τοπική ιστορία μέσα από αυθεντικές ιστορικές μαρτυρίες.
Η ιστορία της Ναυπάκτου έχει συνδεθεί διεθνώς με τη μεγάλη ναυμαχία του 1571, όταν ο συμμαχικός χριστιανικός στόλος συγκρούστηκε με τον οθωμανικό στη θαλάσσια περιοχή του Πατραϊκού κόλπου. Ωστόσο, η έκθεση στρέφει την προσοχή και σε μια διαφορετική ιστορική περίοδο, εκείνη της Ελληνικής Επανάστασης και της απελευθέρωσης της πόλης το 1829. Πρόκειται για δύο διαφορετικά ιστορικά γεγονότα, που απέχουν περισσότερο από δυόμισι αιώνες, αλλά συνδέονται με τη γεωγραφική θέση και τη στρατηγική σημασία της Ναυπάκτου. Το κάστρο, οι οχυρώσεις και ο έλεγχος των θαλάσσιων περασμάτων έκαναν την πόλη σημαντικό σημείο στρατιωτικών και πολιτικών διεκδικήσεων. Μέσα από τα τεκμήρια της έκθεσης, ο επισκέπτης θα μπορεί να παρακολουθήσει τις αλλαγές που οδήγησαν στην απελευθέρωση και να γνωρίσει τη μετάβαση από την οθωμανική κυριαρχία στη νέα πολιτική πραγματικότητα. Γιατί η απελευθέρωση μιας πόλης δεν είναι μόνο η στιγμή που αλλάζει η σημαία στο φρούριο. Είναι και όσα ακολουθούν, η ανασυγκρότηση της καθημερινής ζωής, η οργάνωση των θεσμών, οι κοινωνικές σχέσεις και η προσπάθεια των κατοίκων να διαμορφώσουν το μέλλον τους. Αυτή η πλευρά της ιστορίας συχνά υποχωρεί μπροστά στις επίσημες επετειακές αφηγήσεις, που δίνουν προτεραιότητα στις μάχες και στα πρόσωπα των στρατιωτικών ηγετών. Η παρουσίαση αρχειακού υλικού μπορεί να συμβάλει σε μια ουσιαστικότερη ιστορική γνώση, αρκεί η μνήμη να μην περιορίζεται στους πανηγυρικούς λόγους και στις καθιερωμένες τελετές.
Η συγκεκριμένη έκθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή πραγματοποιείται στη γενέτειρα του Γιάννη Βλαχογιάννη, του ανθρώπου που συνέδεσε τη ζωή του με τη διάσωση των ιστορικών αρχείων του νεότερου ελληνικού κράτους. Ο Βλαχογιάννης γεννήθηκε στη Ναύπακτο το 1867, έμαθε εκεί τα πρώτα του γράμματα και αργότερα αφιερώθηκε στη συγκέντρωση, τη μελέτη και την προστασία ιστορικών τεκμηρίων, ιδιαίτερα από την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης. Σε μια εποχή όπου πολλά πολύτιμα έγγραφα βρίσκονταν διάσπαρτα σε ιδιωτικές συλλογές, οικογενειακά αρχεία και χώρους χωρίς τις απαραίτητες συνθήκες φύλαξης, ο Βλαχογιάννης αντιλήφθηκε ότι η ιστορική μνήμη κινδύνευε να χαθεί αν δεν υπήρχε οργανωμένη δημόσια μέριμνα. Με τη δική του καθοριστική συμβολή και την εισήγησή του προς τον τότε πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο, ιδρύθηκαν το 1914 τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, τα οποία υπηρέτησε ως πρώτος διευθυντής έως το 1937. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, ο ίδιος θεσμός επιστρέφει στη Ναύπακτο, παρουσιάζοντας ένα μέρος της ιστορίας της μέσα από τα τεκμήρια που έχει αποστολή να προστατεύει. Το σύνολο του υλικού της έκθεσης περιλαμβάνεται και σε ειδική έκδοση που επιμελήθηκε η Κεντρική Υπηρεσία των Γενικών Αρχείων του Κράτους, δίνοντας στη συγκεκριμένη πρωτοβουλία και μια μόνιμη ερευνητική διάσταση, πέρα από τη χρονική διάρκεια της παρουσίασης.
Η επιστροφή των Γενικών Αρχείων του Κράτους στη γενέτειρα του πρώτου τους διευθυντή έχει και έναν ισχυρό συμβολισμό. Υπενθυμίζει ότι τα ιστορικά αρχεία δεν αποτελούν ιδιοκτησία των κυβερνήσεων, ούτε υπάρχουν αποκλειστικά για τις ανάγκες των ειδικών επιστημόνων. Αποτελούν δημόσιο αγαθό και μέρος της συλλογικής μνήμης, στο οποίο η κοινωνία πρέπει να έχει ουσιαστική πρόσβαση. Μέσα από αυτά μπορούμε να ελέγξουμε τις επίσημες αφηγήσεις, να αναζητήσουμε τις πραγματικές συνθήκες των ιστορικών γεγονότων και να γνωρίσουμε πλευρές του παρελθόντος που διαφορετικά θα έμεναν στο περιθώριο. Η διατήρηση των αρχείων χρειάζεται δημόσιους πόρους, κατάλληλες υποδομές, εξειδικευμένο προσωπικό και σταθερή επιστημονική φροντίδα. Χρειάζεται όμως και τη δυνατότητα των πολιτών να τα γνωρίζουν, να τα μελετούν και να αξιοποιούν τις πληροφορίες τους. Η έκθεση της Ναυπάκτου αποτελεί μια τέτοια ευκαιρία, ιδιαίτερα για τη νέα γενιά, που μπορεί να γνωρίσει την ιστορία του τόπου μέσα από πραγματικά τεκμήρια και όχι μόνο από τις σχολικές περιλήψεις των ιστορικών γεγονότων.
Στα εγκαίνια της Κυριακής θα απευθύνουν χαιρετισμούς η γενική διευθύντρια των Γενικών Αρχείων του Κράτους Αμαλία Παππά, ο δήμαρχος Ναυπακτίας Βασίλειος Γκίζας και ο πρόεδρος της Αδελφότητας Ναυπακτίων Νομού Αττικής «Ο Έπαχτος», Κωνσταντίνος Βουτσινάς. Η διοργάνωση πραγματοποιείται με τη στήριξη του Μορφωτικού Ιδρύματος της Ένωσης Συντακτών Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδας και Ευβοίας και εντάσσεται στο ευρύτερο πρόγραμμα των επετειακών εκδηλώσεων του Δήμου Ναυπακτίας.
Το ιστορικό Ίδρυμα Μπότσαρη, που στεγάζεται στον γνωστό Πύργο Μπότσαρη, αποκτά έτσι για τους επόμενους μήνες έναν ακόμη σημαντικό ρόλο στην πολιτιστική ζωή της πόλης. Η έκθεση θα λειτουργεί καθημερινά, από τις δέκα το πρωί έως τη μία το μεσημέρι, μέχρι την τελευταία ημέρα του χρόνου. Η πρωτοβουλία αυτή αναδεικνύει μια ουσιαστική διάσταση των ιστορικών επετείων.
Η μνήμη δεν μπορεί να εξαντλείται σε αναπαραστάσεις, παρελάσεις και επίσημους χαιρετισμούς. Χρειάζεται έρευνα, γνώση και διαρκή επαφή με τις πηγές. Και κυρίως, χρειάζεται την κριτική δυνατότητα να αναμετριόμαστε με το παρελθόν, χωρίς να αποφεύγουμε τις δύσκολες πλευρές του. Η έκθεση «Ναύπακτος: Πολιορκία και Απελευθέρωση» δίνει στους ανθρώπους της Ναυπάκτου την ευκαιρία να γνωρίσουν καλύτερα την ιστορία τους και να διεκδικήσουν τη θέση που της αξίζει στη δημόσια μνήμη, όχι μόνο ως αντικείμενο εορτασμού, αλλά ως ζωντανό πεδίο γνώσης και προβληματισμού.
Ταυτότητα έκθεσης
Διοργάνωση: Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ)
Συνδιοργάνωση: Δήμος Ναυπακτίας
και Αδελφότητα Ναυπακτίων Νομού Αττικής «Ο Έπαχτος»
Υποστήριξη: Μορφωτικό Ίδρυμα Ένωσης Συντακτών
Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδας και Ευβοίας
Τίτλος: «Ναύπακτος: Πολιορκία και Απελευθέρωση»
Χαρακτήρας: Ιστορική έκθεση αρχειακών τεκμηρίων
Ημερομηνία: 11 Οκτωβρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2026
Χώρος: Ίδρυμα Δημητρίου και Αίγλης Μπότσαρη, Πύργος Μπότσαρη
Διεύθυνση: Ιστορικό κέντρο Ναυπάκτου
Ώρα έναρξης: Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2026, στις 11:30
Ωράριο λειτουργίας: Καθημερινά, Δευτέρα έως Κυριακή, 10:00–13:00
Είσοδος: Ελεύθερη
Επικοινωνία: Δήμος Ναυπακτίας
τηλέφωνο 26343 60101, mailto:info@nafpaktos.gr
Επίσημη ενημέρωση: http://www.nafpaktos.gr.
