...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
«Φιλότιμοι, φιλελεύθεροι πολίται Αγρινίου…»
| Αγρίνιο 1945: ο αντικομμουνισμός επίσημη πολιτική γλώσσα
Τη στιγμή που η χώρα έβγαινε από την Κατοχή,
η πόλωση είχε ήδη μετατραπεί σε προάγγελο του Εμφυλίου |
Στις αρχές Ιουνίου του 1945, μόλις λίγους μήνες μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας και τον τυπικό αφοπλισμό του ΕΛΑΣ, το πολιτικό κλίμα στο Αγρίνιο, όπως και σε ολόκληρη τη χώρα, ήταν ήδη εκρηκτικό. Οι ελπίδες για μια ειρηνική δημοκρατική ομαλότητα υποχωρούσαν καθημερινά μπροστά στην όξυνση του αντικομμουνισμού, τις διώξεις αγωνιστών της Αντίστασης και την ανασυγκρότηση των προπολεμικών πολιτικών και κρατικών μηχανισμών.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον δημοσιεύονται στην εφημερίδα «Εμπρός» της 6ης Ιουνίου 1945 δύο τηλεγραφήματα από το Αγρίνιο, τα οποία αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα του πολιτικού λόγου της εποχής. Πρόκειται για κείμενα που στρέφονται εναντίον των παλαιών δημοκρατικών πολιτικών αρχηγών, οι οποίοι είχαν απευθύνει διάβημα προς την κυβέρνηση ζητώντας πολιτική ομαλοποίηση και σεβασμό των δημοκρατικών ελευθεριών.
Το πρώτο τηλεγράφημα υπογράφεται από τον «Πολιτικό και Κοινωνικό Σύλλογο Αγρινίου Εθνική Δράσις». Οι συντάκτες του δηλώνουν ότι εκπροσωπούν τον «φιλελεύθερο δημοκρατικό κόσμο» και καταδικάζουν με έντονη γλώσσα το διάβημα των πολιτικών αρχηγών. Τους κατηγορούν ότι στάθηκαν στο πλευρό «ανατροπέων» και «αναρχικών διεθνιστών», τους οποίους ταυτίζουν με το ΚΚΕ και τον γενικό γραμματέα του, τον Ζαχαριάδη.
«Φιλελεύθερος δημοκρατικός κόσμος Αγρινίου άποτελών τήν παμψηφίαν των έλλήνων έθνικιστών τής πόλεως ταύτης άποδοκιμάζει μετ’ αγανακτήσεως τό διάβημα τών παλαιών πολιτικών άρχηγών οίτινες έτέθησαν συνεπίκουροι τών άνατροπέων καί αναρχικών διεθνιστών όπαδων του συναδέλφου των Ζαχαριάδη λησμονήσαντες τάς συμφοράς πού επισώρευσαν είς τήν Ελλάδα οι υπό τήν προστασίαν των τιθέμενοι άναρχικοί Βουλγαρόφιλοι. Λυπείται κατάκαρδα διά τό κατάντημα πού περιήλθεν ή πολιτική ήγεσία της χώρας έκ μικρολόγων πολιτικών υπολογισμών είς βάρος έθνικής διαρθρώσεως.
»Πολιτικός και Κοινωνικός σύλλογος Αγρινίου ΕΘΝΙΚΗ ΔΡΑΣΙΣ.»
Η φρασεολογία δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας. Οι αντίπαλοι παρουσιάζονται ως «βουλγαρόφιλοι», ως εχθροί του έθνους και ως υπεύθυνοι για τις συμφορές της χώρας. Παράλληλα, το κείμενο εκφράζει θλίψη για το γεγονός ότι η παραδοσιακή πολιτική ηγεσία, κατά την άποψη των συντακτών, θυσιάζει την «εθνική διάρθρωση» σε μικροκομματικούς υπολογισμούς.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το δεύτερο τηλεγράφημα, το οποίο φέρει δεκάδες υπογραφές γνωστών πολιτών του Αγρινίου. Οι υπογράφοντες αυτοπροσδιορίζονται ως «φιλότιμοι φιλελεύθεροι πολίται» και αποκηρύσσουν τους δημοκρατικούς αρχηγούς ως φορείς «αντεθνικών» και «εκνόμων» ενεργειών. Την ίδια στιγμή διακηρύσσουν την πλήρη αφοσίωσή τους προς την κυβέρνηση, την Εθνοφυλακή και τα Σώματα Ασφαλείας.
«Φιλότιμοι φιλελεύθεροι πολίται Αγρινίου κατάπληκτοι προ θρασυτάτου διαβήματος προς την Κυβέρνησιν των άνευ οπαδών δήθεν δημοκρατικών αρχηγών, αποκηρύσσουν αυτούς δι’ αντεθνιικάς και εκνόμους ενεργείας των και διαδηλούν αφοσίωσιν και εμπιστοσύνην προς την Κυβέρνησιν, Εθνοφυλακήν και Σώματα Ασφαλείας.
»Εξ ονόματος παμψηφεί φιλελευθέρων πολιτών Αγρινίου: Α. Παπανδρέου, Γ. Σκαλίγκος, Κ. Πολίτης, Γ. Μπουκάρας, Δ. Κιτσοπάνος, Μ. Μπαμπάτσος, Κ. Χασουράκης, Λ. Παπαβασιλείου, Χ. Παπανδρέου, Γ. Σίσκος, Α. Κακούρης, Δ. Παπαλάμπρος. Γ. Χατζής, Π. Σκαλίγκος, Σ. Αύγέρης, Σ. Καββαδίας, Γρ. Τάγκαλος, Ζαπαντιώτης, Ν. Δεληγιώργης, Γ. Φανός, Ι. Έξαρχος, Γ. Αυδής, Θ. Αυδής, Β. Μηλιώνης, Δ. Καράς, Ι. Ντόκας. Γ. Μπουγάτσος, Χ. Μουτζούρης, Λ. Κανάπης. Φ. Κωτούλας, Κ. Καβαλλάρης, Δ. Παπακωνσταντίνου, Π. Ρόκας. Δ. Δημητρίου, Άλ. Ρήγας, Δ. Κουπούκης, Λ. Τσουκάλος, Μ. Παπάς, Σ. Μπαλτάς, Ι. Αυδής, Σ. Αυδής, Ήρ. Καραμπερίδης, Χ. Μπουκογιάννης, Ν. Δάτσικας, Σ. Σκουλαρίκος. Γ. Κοντογεώργας, Ν, Ζήκος. Φ. Πολίτης, Ι. Πολίτης, Ν. Σκάνδαλος, Ο. Σκάνδαλος, Ι. Πολυμερόπουλος, Ν. Παπαγεωργίου, Δ. Διαμαντής, Ι. Διαμαντής, Χ. Διαμαντής, Ι. Τριανταφυλλίδης, Π. Μουρομμάτης, Β. Παπαϊωάννου, Μ. Τζάκας, Ν. Κασάρας, Εύ. Σταθόπουλος, Π. Βλασόπουλος, Β. Πελεκάνος, Ε. Σταθόπουλος, Σ. Σταθόπουλος, Γ, Παπουτζής, Α. Νάκος, Κ Ν. Σαραντόπουλος, Δ. Μακρης, Ι. Καρακίτσος, Κ. Καλαμάρας, Ν. Κατισκάκης, Τοικνιάς, Δ. Δέδες. Χ. Σταθόπουλος, Ν. Γεωργακόπουλος, Π. Καλαμάνης, Β Καραθανάσης, Ασημάκης Χασουράκης.» (Εφημερίδα «Εμπρός», 6 Ιουνίου 1945)
Την περίοδο εκείνη η Εθνοφυλακή και οι μηχανισμοί ασφαλείας κατηγορούνταν από μεγάλο μέρος του αντιστασιακού κόσμου ότι ανέχονταν ή και συνεργάζονταν με ένοπλες παρακρατικές ομάδες, οι οποίες δρούσαν εναντίον πρώην μελών του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Σε πολλές περιοχές της χώρας καταγράφονταν συλλήψεις, ξυλοδαρμοί, δολοφονίες και εκφοβισμοί, γεγονότα που σηματοδοτούν ολόκληρη την περίοδο από την απελευθέρωση της χώρας από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής το 1944, έως την έναρξη του εμφυλίου το 1947. Η περίοδος αυτή έχει καταγραφεί στη νεότερη πολιτική ιστορία της χώρας με τη φράση «λευκή τρομοκρατία».
Όπως ήταν φυσικό το Αγρίνιο δεν αποτελούσε εξαίρεση. Η πόλη είχε ζήσει έντονα την περίοδο της Κατοχής και της Αντίστασης. Το ΕΑΜ είχε αποκτήσει ισχυρή επιρροή στην περιοχή, ενώ οι συγκρούσεις που ακολούθησαν την Απελευθέρωση άφησαν βαθιά πολιτικά και κοινωνικά τραύματα. Οι διαχωριστικές γραμμές δεν ήταν πλέον μόνο πολιτικές. Διέσχιζαν οικογένειες, γειτονιές και επαγγελματικούς χώρους.
Τα τηλεγραφήματα της 6ης Ιουνίου 1945 αποτυπώνουν ακριβώς αυτή τη μετάβαση. Ο δημόσιος λόγος δεν αναζητούσε πλέον συναινέσεις ούτε κοινό δημοκρατικό έδαφος. Αντίθετα, έβαζε τα θεμέλια του πάνω στην απόλυτη δαιμονοποίηση του πολιτικού αντιπάλου. Ο κομμουνιστής, ο αριστερός, ο ΕΑΜίτης δεν ήταν απλά ένας πολιτικός αντίπαλος αλλά ο εσωτερικός εχθρός της «πατρίδας», το ξένο σώμα που απειλούσε το έθνος. Η επίκληση της «εθνικοφροσύνης» χρησιμοποιούνταν συχνά ως μηχανισμός αποκλεισμού μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας από την πολιτική ζωή και όποιος δεν ευθυγραμμιζόταν με το κυρίαρχο αντικομουνιστικό αφήγημα μπορούσε εύκολα να χαρακτηριστεί προδότης, πράκτορας ή ανθέλληνας.
Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι πολλοί από τους ανθρώπους που στοχοποιούνταν εκείνη την περίοδο είχαν βρεθεί λίγα χρόνια νωρίτερα στην πρώτη γραμμή της αντίστασης απέναντι στους κατακτητές. Ωστόσο, μετά την Απελευθέρωση, η πολιτική νομιμοποίηση δεν καθοριζόταν από τη συμμετοχή στην Αντίσταση και τους αγώνες που δόθηκαν για την ελευθερία, αλλά από τη θέση που είχε ο καθένας στο νέο μεταπολεμικό στρατόπεδο εξουσίας.
Πίσω από τις λέξεις «εθνικόφρων», «αναρχικός», «διεθνιστής» και «αντεθνικός» διακρίνεται η βαθιά κρίση ενός κράτους που αδυνατούσε να ενσωματώσει πολιτικά τις αντιστάσεις, τις εμπειρίες και τις κοινωνικές μεταβολές που είχε γεννήσει η Κατοχή. Η σύγκρουση βέβαια δεν είχε ακόμη πάρει τη μορφή του εμφυλίου, είχε ήδη όμως κερδηθεί σε κυρίαρχο πολιτικό αφήγημα, το οποίο διαμόρφωνε το κλίμα της εποχής και μεταμόρφωνε αρχικά τον συμπολίτη σε αντίπαλο, και πολύ γρήγορα σε εχθρό προς εξόντωση.
Φωτογραφία: Παράδοση των όπλων του Ε.Λ.Α.Σ.
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
