Στη φυλακή για χρέη 15 και 20 δραχμών

Λευτέρης Τηλιγάδας

|

Στις αρχές του 20ού αιώνα το κράτος κυνηγούσε μικροοφειλέτες,
τους διαπόμπευε δημόσια, τους έκλεινε φυλακή
και τους κρατούσε σε άθλιες συνθήκες,
ακόμη και όταν μπορούσαν να πληρώσουν.

Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, το ελληνικό κράτος επιχείρησε να αντιμετωπίσει τα μεγάλα οικονομικά του προβλήματα με τον πιο εύκολο και γνώριμο τρόπο: στράφηκε εναντίον των μικρών οφειλετών του Δημοσίου. Τα κατά τόπους δημόσια ταμεία εξέδιδαν εντάλματα σύλληψης και αστυνομικοί και χωροφύλακες οδηγούσαν πολίτες στις φυλακές, πολλές φορές για χρέη λίγων δραχμών.

Η σύλληψη δεν γινόταν πάντα διακριτικά. Σε αρκετές περιπτώσεις οι οφειλέτες διαπομπεύονταν δημόσια. Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό που καταγράφηκε στον Πύργο, όταν δύο οφειλέτες, ο Στεφανόπουλος και ο Μοσχονάς, συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν δεμένοι μέσα από την αγορά προς τις φυλακές, ύστερα από ένταλμα του υποταμία Λεχαινών.[1]

Η εικόνα των δύο ανθρώπων να περνούν δεμένοι μπροστά από καταστηματάρχες, περαστικούς και γνωστούς προκάλεσε την έντονη αντίδραση της τοπικής κοινωνίας. Το περιστατικό συνέβη μάλιστα σε ημέρες μεγάλων εορτών, κατά τις οποίες, σύμφωνα με το δημοσίευμα της εποχής, όχι μόνο δεν επιτρεπόταν η σύλληψη οφειλετών, αλλά συνήθως αφήνονταν ελεύθεροι ακόμη και όσοι κρατούνταν ήδη για χρέη.

Οι μικροοφειλέτες που συλλαμβάνονταν δεν οδηγούνταν απαραίτητα στις οικονομικές υπηρεσίες, ώστε να πληρώσουν ή να ζητήσουν μια μικρή προθεσμία. Πολλές φορές μεταφέρονταν απευθείας στη φυλακή, ακόμη και για οφειλές 15 ή 20 δραχμών, ώστε τα αστυνομικά όργανα να εισπράξουν τα σύλληπτρα.[2]

Αν η σύλληψη γινόταν σε ημέρα γιορτής, η κατάσταση γινόταν ακόμη χειρότερη. Επειδή το δημόσιο ταμείο ήταν κλειστό, αρκετοί κρατούνταν δύο ή τρεις ημέρες, χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να εξοφλήσουν. Ακόμη και όταν συγγενείς τους έβρισκαν τα χρήματα, η αποφυλάκιση μπορούσε να καθυστερήσει μέχρι την επόμενη ημέρα, επειδή δεν επιτρεπόταν η είσοδος των αρμόδιων υπαλλήλων στη φυλακή κατά τις απογευματινές και βραδινές ώρες.

Σε ορισμένες περιπτώσεις απαγορευόταν στους κρατούμενους να επικοινωνήσουν με τους συγγενείς ή τους δικηγόρους τους. Οι φύλακες δεν επέτρεπαν ούτε την παράδοση ρούχων και κλινοσκεπασμάτων σε όσους συλλαμβάνονταν τη νύχτα. Στις φυλακές Αβέρωφ, οι κρατούμενοι για χρέη διαμαρτύρονταν επειδή η φρουρά εμπόδιζε την παραλαβή τροφίμων από τις οικογένειές τους και την επικοινωνία με δικηγόρους.[2]

Το χάος συμπλήρωναν συλλήψεις που γίνονταν χωρίς να λαμβάνονται υπόψη ακόμη και επίσημα έγγραφα. Ο Βερροιόπουλος, αν και είχε αποφυλακιστεί με πιστοποιητικό ακτημοσύνης του δημάρχου Αθηναίων, συνελήφθη ξανά για την ίδια οφειλή. Την ίδια στιγμή, αλλοδαποί κρατούμενοι καλούνταν να προσκομίσουν πιστοποιητικά ακτημοσύνης, χωρίς να είναι σαφές ποια ελληνική αρχή μπορούσε να τους τα χορηγήσει.[2]

Στις 31 Μαΐου 1911 ο υπουργός Οικονομικών Λάμπρος Κορομηλάς έφερε στη Βουλή νομοσχέδιο για τη ρύθμιση των χρεών των δήμων και των ιδιωτών προς το Δημόσιο. Το νομοσχέδιο προέβλεπε αποπληρωμή με δόσεις και σχετικές εκπτώσεις, ενώ επιχειρούσε παράλληλα να αποσυμφορήσει τις φυλακές από τον μεγάλο αριθμό των κρατούμενων χρεοφειλετών.[3][4]

Με βάση τις νέες ρυθμίσεις, οφειλέτες που είχαν παραμείνει στη φυλακή για τρεις μήνες μπορούσαν να αποφυλακιστούν, εφόσον το χρέος τους δεν ξεπερνούσε τις 400 δραχμές. Αποφυλακίζονταν επίσης όσοι χρωστούσαν έως 50 δραχμές και είχαν ήδη κρατηθεί για έναν μήνα.[3]

Οι ρυθμίσεις, όμως, δεν έλυσαν το πρόβλημα. Πολλοί παρέμεναν φυλακισμένοι επειδή δεν μπορούσαν να πληρώσουν. Έτσι, η κοινωνική αλληλεγγύη ανέλαβε εκεί όπου το κράτος επέμενε στην καταστολή. Το Σάββατο 11 Φεβρουαρίου 1912 οργανώθηκε στην αίθουσα της «Παλίρροιας» στη Χαλκίδα χοροεσπερίδα υπέρ των κρατουμένων για χρέη. Από την εκδήλωση συγκεντρώθηκαν 581 δραχμές και με τα χρήματα αυτά αποφυλακίστηκαν έξι άνθρωποι.[5]