Ειδήσεις
Σκουπίδια που θάβονται, προειδοποιήσεις που συσσωρεύονται
και η Ελλάδα ξανά ενώπιον της ευρωπαϊκής δικαιοσύνης σήμερα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραπέμπει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζει δύο βασικές ευρωπαϊκές οδηγίες σχετικά με τα απόβλητα και την υγειονομική ταφή. Η ευρωπαϊκή διαδικασία έχει αριθμό INFR(2021)2166 και ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2021. Τον Δεκέμβριο του 2024 η Κομισιόν έφτασε στο σημείο να λέει ότι και οι 84 χώροι υγειονομικής ταφής που περιλαμβάνονταν στην υπόθεση εξακολουθούσαν να μη συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Οι ελληνικές αρχές απάντησαν, πέρασε κι άλλος χρόνος, έγιναν παρεμβάσεις, ανταλλάχτηκαν δεδομένα και φτάσαμε στην 1η Οκτωβρίου 2026. Προχτές λοιπόν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε την παραπομπή της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
Στο στόχαστρο αρχικά είχαν μπει 84 χώροι ταφής απορριμάτων. Οι τρεις απ’ αυτούς στο διάστημα που μεσολάβησε από την αρχή της ευρωπαϊκής έρευνας μέχρι την 1η του Οκτώβρη είχαν κλείσει. Έμειναν 81. Από αυτούς, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι 66 εξακολουθούν να μη συμμορφώνονται. Εξήντα έξι στους ογδόντα έναν. Πάνω από τέσσερις στους πέντε. Αυτό δεν μπορεί να περιγραφεί ως μια σειρά μεμονωμένων δυσλειτουργιών. Όταν το πρόβλημα αφορά τη συντριπτική πλειονότητα των εγκαταστάσεων μιας ευρωπαϊκής διαδικασίας, τότε πρέπει να συζητήσουμε για το ίδιο το σύστημα διαχείρισης των απορριμμάτων.
Και εδώ χρειάζεται μία πολύ σημαντική διευκρίνιση. Το γεγονός ότι ένας ΧΥΤΑ βρίσκεται στη διαδικασία παράβασης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι πρόκειται για μια παράνομη χωματερή ή ότι λειτουργεί χωρίς άδεια. Η ουσία της ευρωπαϊκής ένστασης είναι διαφορετική και, ίσως, πολύ πιο σοβαρή.
Και όσο περισσότερο ανοίγει κανείς αυτή την υπόθεση, τόσο περισσότερο καταλαβαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι ούτε πρόσφατο ούτε περιορισμένο σε μερικούς προβληματικούς ΧΥΤΑ. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η Ελλάδα δεν εξασφάλισε επαρκή επεξεργασία των αποβλήτων πριν από την ταφή τους και ότι δεν διαθέτει ολοκληρωμένο και επαρκές δίκτυο εγκαταστάσεων επεξεργασίας. Με απλά λόγια, το ευρωπαϊκό δίκαιο λέει ότι δεν παίρνεις απλώς τα σύμμεικτα σκουπίδια από τις πόλεις και τα χωριά και τα θάβεις. Πριν φτάσει ένα απόβλητο στην ταφή πρέπει να έχει προηγηθεί ό,τι προβλέπει η ιεραρχία διαχείρισης: πρόληψη, επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση, ανάκτηση και κατάλληλη επεξεργασία. Η ταφή πρέπει να είναι η τελευταία λύση. Στην Ελλάδα όμως, σύμφωνα με την Επιτροπή, η δυναμικότητα των εγκαταστάσεων που απαιτούνται για την επεξεργασία των σύμμεικτων δημοτικών αποβλήτων πριν από την ταφή παραμένει ανεπαρκής.
Και κάπου εδώ τελειώνει το βολικό παραμύθι της αποκλειστικής ατομικής ευθύνης. Ναι, ο πολίτης πρέπει να ανακυκλώνει. Ναι, πρέπει να γίνεται διαλογή στην πηγή. Ναι, έχουμε όλοι ευθύνη για τα απορρίμματα που παράγουμε. Αλλά τι ακριβώς συμβαίνει αφού ο πολίτης αφήσει τη σακούλα στον κάδο; Υπάρχει το αναγκαίο δίκτυο; Υπάρχουν αρκετές μονάδες; Γίνεται πραγματική επεξεργασία; Ανακτώνται υλικά; Περιορίζεται η ταφή; Ή τελικά ζητάμε από τον πολίτη να ξεχωρίζει τα σκουπίδια του, ενώ από πίσω το δημόσιο σύστημα εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο θάψιμο; Γιατί όταν δεν υπάρχουν επαρκείς υποδομές, η ατομική ευθύνη γίνεται εξαιρετικά βολικό άλλοθι για τη συλλογική και κρατική αποτυχία.
Και το ελληνικό κράτος δεν μπορεί να επικαλεστεί άγνοια. Η πρώτη επίσημη προειδοποιητική επιστολή ήρθε το 2021. Τον Δεκέμβριο του 2024 ακολούθησε αιτιολογημένη γνώμη. Οι ελληνικές αρχές απάντησαν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασε τις απαντήσεις. Και σχεδόν πέντε χρόνια μετά την έναρξη της διαδικασίας αποφάσισε ότι η πρόοδος δεν ήταν αρκετή και έστειλε την Ελλάδα στο Δικαστήριο. Άρα κανείς δεν μπορεί σήμερα να πει ότι «οι Βρυξέλλες μάς αιφνιδίασαν». Αιφνιδιασμός μετά από πέντε χρόνια προειδοποιήσεων δεν υπάρχει. Υπάρχει πολιτική ευθύνη. Υπάρχει διοικητική ευθύνη. Υπάρχει ευθύνη ενός συστήματος που επί δεκαετίες αντιμετωπίζει τα σκουπίδια περισσότερο ως πρόβλημα μεταφοράς και ταφής και λιγότερο ως πρόβλημα παραγωγής, πρόληψης, επαναχρησιμοποίησης και ανάκτησης.
