...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
Η συγκρότηση του Τάγματος Ευζώνων Ναυπάκτου
| Από την επιστράτευση και την ταχεία οργάνωση
μέχρι την επίθεση του ΕΛΑΣ και τη μετατροπή της Ναυπάκτου
σε πεδίο ένοπλης αντιπαράθεσης |
Το πρωί της 19ης Ιουνίου 1944 η Ναύπακτος βρέθηκε μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα. Περίπου διακόσιοι άνδρες από τον 5ο λόχο Ευζώνων του Συντάγματος Πατρών και τον 5ο και 6ο λόχο του Τάγματος Αγρινίου έφτασαν στην πόλη με αποστολή να συγκροτήσουν και να οργανώσουν το Τάγμα Ευζώνων Ναυπάκτου μέσω επιστράτευσης. Επικεφαλής τέθηκε ο αντισυνταγματάρχης Θεόδωρος Λεοντοκανάκης, με υποδιοικητή τον αντισυνταγματάρχη Γεώργιο Λελούδα, πλαισιωμένους από σειρά ανώτερων και κατώτερων αξιωματικών που ανέλαβαν τη διοίκηση των λόχων και των επιμέρους υπηρεσιών.
Η δομή του Τάγματος αμέσως μετά τη συγκρότησή του ήταν:
- Αντισυνταγματάρχης Θεόδωρος Λεοντοκανάκης Διοικητής
- Αντισυνταγματάρχης Γεώργιος Λελούδας Υποδιοικητής
- Ταγματάρχης Ανδρέας Φάσαρης Ταμίας
- Ταγματάρχης Κων/νος Γιαννακουλόπουλος Υπασπιστής
- Ταγματάρχης Θωμάς Κλεινάκης Επιτελής Τάγματος
- Ταγματάρχης Ευάγγελος Χανιώτης
- Λοχαγός Παναγιώτης Λαχανάς
- Λοχαγός Μιχάλης Λαδακάκος Διοικητής του 5ου Λόχου Συντάγματος Πατρών
- Ανθυπολοχαγός Δημήτριος Δόβελας Διμοιρίτης
- Ανθυπολοχαγός Μιχάλης Πουρνάρας Διμοιρίτης
- Λοχαγός Τσαπίνας Διοικητής του 6ου Λόχου Τάγματος Αγρινίου
- Υπολοχαγός Δημήτριος Παπανικολάου Διμοιρίτης
- Υπολοχαγός Νικόλαος Αλεξανδρής Διμοιρίτης
- Υπολοχαγός Δημήτριος Πελεκίδης Διοικητής του 5ου Λόχου Τάγματος Αγρινίου
Η δύναμη που εγκαταστάθηκε στο Γυμνάσιο της πόλης διέθετε ήδη σημαντικό οπλισμό. Τυφέκια, οπλοπολυβόλα, χειροβομβίδες, όλμοι και ένα ιταλικό θωρακισμένο όχημα αποτέλεσαν τον βασικό εξοπλισμό του αρχικού πυρήνα του Τάγματος. Αμέσως ξεκίνησε η διαδικασία της επιστράτευσης με ατομικές προσκλήσεις προς τους κατοίκους της περιοχής. Παράλληλα, αρκετοί παρουσιάστηκαν εθελοντικά, τόσο από τη Ναύπακτο όσο και από τα γύρω χωριά. Ανάμεσά τους βρίσκονταν και άτομα που δήλωσαν συμμετοχή έχοντας ως κίνητρο την εκδίκηση για προηγούμενες συλλήψεις και βασανισμούς που είχαν υποστεί από την ΟΠΛΑ.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες ο αριθμός των επιστρατευμένων και καταταγέντων αυξήθηκε θεαματικά. Σύμφωνα με μία εκτίμηση έφτασε τους 1.200 άνδρες μέχρι τα τέλη Ιουλίου, ενώ άλλη πηγή κάνει λόγο για περίπου 1.500 επιστρατευμένους, εκ των οποίων οι 1.000 είχαν στρατολογηθεί με τη βία. Οι Ναυπάκτιοι αξιωματικοί διατάχθηκαν να υπηρετήσουν στο νέο σώμα, ενώ κατά τις πρώτες ημέρες οι νεοσύλλεκτοι παρέμεναν χωρίς ατομικό οπλισμό, παρότι στο γερμανικό αρχηγείο υπήρχε επάρκεια όπλων.
Η άφιξη και η ορκωμοσία των Ταγμάτων Ασφαλείας εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο αντικρουόμενων μαρτυριών. Σύμφωνα με τον Μπ. Κοτίνη, από τους πρώτους εθελοντές του Τάγματος και μετέπειτα μελετητή της τοπικής ιστορίας, η εγκατάσταση έγινε χωρίς θορύβους και τελετές και δεν δόθηκε κανενός είδους όρκος στον Χίτλερ. Άλλη εκδοχή υποστηρίζει ότι τα μέλη των Ταγμάτων ορκίστηκαν πίστη στον Γερμανό ηγέτη και ότι η άφιξή τους συνοδεύτηκε από παρέλαση.
Πριν ακόμη ολοκληρωθεί ο εξοπλισμός του, το νεοσύστατο Τάγμα βρέθηκε αντιμέτωπο με την πρώτη μεγάλη δοκιμασία. Τη νύχτα της 30ής Ιουνίου προς την 1η Ιουλίου 1944 δέχθηκε επίθεση από το 2/36 τάγμα του ΕΛΑΣ υπό τον Θύμιο Ζούλα. Στόχος της επιχείρησης ήταν να διαλυθεί το Τάγμα πριν αποκτήσει πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα και ταυτόχρονα να αποθαρρυνθούν όσοι είχαν κληθεί ή σκόπευαν να καταταγούν.
Το κύριο βάρος της επίθεσης έπεσε στο Γυμνάσιο, όπου βρισκόταν η έδρα του Τάγματος. Παράλληλα πυρπολήθηκαν σπίτια, ανάμεσά τους και η κατοικία του πολιτευτή Αθανασιάδη-Νόβα, ενώ σημειώθηκαν και λεηλασίες καταστημάτων. Με το ξημέρωμα στη μάχη παρενέβη το γερμανικό οπλισμένο πλοίο που βρισκόταν στο λιμάνι, γνωστό ως «χελώνα», ενώ οι άνδρες του Τάγματος πέρασαν στην αντεπίθεση. Κατά τη διάρκειά της σημειώθηκε ένα περιστατικό που έμεινε στις μαρτυρίες της εποχής. Ένας τραυματισμένος ανθυπολοχαγός του ΕΛΑΣ συνελήφθη από τον Εύζωνα Μπ. Κοτίνη με πρόθεση να του παρασχεθεί βοήθεια, όμως αργότερα εκτελέστηκε στην πλατεία Φαρμάκη από δεκανέα του Τάγματος με οπλοπολυβόλο Μπρέντα.
Η ίδια η ηγεσία του 36ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ άσκησε εκ των υστέρων σκληρή κριτική για τον τρόπο διεξαγωγής της επιχείρησης. Στις σχετικές αναφορές γίνεται λόγος για κακό συντονισμό, αταξία, άσκοπους πυροβολισμούς και λαφυραγωγίες. Επισημαινόταν ακόμη ότι η ενασχόληση πολλών ανταρτών με τη μεταφορά λαφύρων εμπόδισε την απελευθέρωση πενήντα Ελασιτών που κρατούνταν στις φυλακές του Τάγματος.
Μετά την επίθεση, οι διαδικασίες εξοπλισμού και επάνδρωσης επιταχύνθηκαν. Οι Γερμανοί παρείχαν όπλα και στα μέσα Ιουλίου η δύναμη των ενόπλων είχε φτάσει τους επτακόσιους άνδρες. Στις 12 Ιουλίου εντάχθηκε και το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων που έφτασε από την Πάτρα με επικεφαλής τον ταγματάρχη Καπεντζώνη. Στα τέλη του μήνα το Τάγμα Ευζώνων Ναυπάκτου αριθμούσε περίπου 1.200 άνδρες μαζί με τους επιστρατευμένους και είχε πλέον οργανωμένη αμυντική διάταξη με πολυβολεία, συρματοπλέγματα και θέσεις μάχης γύρω από την πόλη. Η τελική διάρθρωσή του ήταν:
- Αντισυνταγματάρχης Θεόδωρος Λεοντοκανάκης Διοικητής
- Αντισυνταγματάρχης Γεώργιος Λελούδας Υποδιοικητής
- Ταγματάρχης Ανδρέας Φάσαρης Ταμίας
- Ταγματάρχης Κων/νος Γιαννακουλόπουλος Υπασπιστής
- Ταγματάρχης Θωμάς Κλεινάκης Επιτελής Τάγματος
- Ταγματάρχης Ευάγγελος Χανιώτης
- Λοχαγός Παναγιώτης Λαχανάς
- Λοχαγός Μιχάλης Λαδακάκος Διοικητής του 5ου Λόχου Συντάγματος Πατρών
- Ανθυπολοχαγός Δημήτριος Δόβελας Διμοιρίτης
- Ανθυπολοχαγός Μιχάλης Πουρνάρας Διμοιρίτης
- Λοχαγός Τσαπίνας Διοικητής του 6ου Λόχου Τάγματος Αγρινίου
- Υπολοχαγός Δημήτριος Παπανικολάου Διμοιρίτης
- Υπολοχαγός Νικόλαος Αλεξανδρής Διμοιρίτης
- Υπολοχαγός Δημήτριος Πελεκίδης Διοικητής του 5ου Λόχου Τάγματος Αγρινίου
Επίσης, τη διοίκηση και το επιτελείο του νεοαφιχθέντος 5/42 συγκροτούσαν οι εξής:
- Υπίλαρχος Δημήτριος Βίτσας Διοικητής Λόχου 5/42
- Ανθυπολοχαγός Σ. Κοκόρης
- Ανθυπολοχαγός Ι. Καραμαζάκης
- Ανθυπολοχαγός Κ. Κουτσομάνης
- Ανθυπασπιστής Ι. Ζαφείρης
- Ανθυπασπιστής Κ. Τζίβας
- Ανθυπασπιστής Ν. Γενοβέζος
Από εκείνο το σημείο και μετά η πρωτοβουλία των κινήσεων μέσα στη Ναύπακτο πέρασε στο Τάγμα Ευζώνων και στο ενταγμένο σε αυτό 5/42. Η παρουσία τους, σε συνδυασμό με τη συ
——————————————————————————————————————————————————————–
Υποσημείωση: Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες.
Πηγή: Θεοδωροπούλου Παρασκευή-Τατιάνα Η Ναυπακτία, 1941-1945: Από την Κατοχή στη Συμφωνία της Βάρκιζας, ΦΛΩΡΙΝΑ 2019 (ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Δορδανάς Ευστράτιος)
Φωτογραφία ανάρτησης: «Εθνικισταί» της νεολαίας του ΕΔΕΣ στη Ναύπακτο ποζάρουν ένοπλοι εν μέσω Κατοχής (Απρίλιος 1944).
Το επόμενο διάστημα οι περισσότεροι εντάχθηκαν στο τοπικό Τάγμα Ασφαλείας νκαι μεταπολεμικά στελέχωσαν τις «μαχητικές ομάδες» της »Χ»
(Πηγή: Γ. Ράπτης, «Συμβολή στην ιστορία της Ναυπακτίας», Ναύπακτος 2003)
Έρευνα – Κείμενα: Λ. Τηλιγάδας
——————————————————————————————————————————————————————————————————————–
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
