...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
Το Αγρίνιο υποδέχεται την Φρειδερίκη
| Πίσω όμως, από τις θριαμβευτικές υποδοχές,
τις σημαίες και τις ανθοδέσμες, λειτουργούσε ήδη
ένας σκληρός κρατικός μηχανισμός ελέγχου της κοινωνίας |
Λίγα μόλις χρόνια μετά την Κατοχή και τον Εμφύλιο, η ελληνική επαρχία ζούσε μέσα στη φτώχεια·, στον φόβο, στην επιτήρηση και στην ανάγκη επιβίωσης. Το κράτος της νίκης οικοδομούσε τη νέα του εικόνα πάνω στα ερείπια μιας κοινωνίας διαλυμένης από τον πόλεμο και τις διώξεις. Μέσα σε αυτό το τοπίο, οι βασιλικές περιοδείες, που εκείνη την εποχή είχαν πυκνώσει τη συχνότητα τους, δεν ήταν απλές εκδρομούλες στην ύπαιθρο για να ξεφύγουν τα μέλη τις βασιλικής οικογένειας από την καθημερινότητα των ανακτόρων και να λατρευτούν από το πλήθος. Ήταν πολιτικές τελετές ισχύος και καλά οργανωμένες παραστάσεις «εθνικής ενότητας» την ώρα που χιλιάδες άνθρωποι στην ύπαιθρο κουβαλούσαν ακόμη τις πληγές του εμφυλίου.
Μια τέτοια επίσκεψη έζησε και η περιοχή μας στις 18 Μαΐου του 1956, όταν η Φρειδερίκη, συνοδευόμενη από την πριγκίπισσα Σοφία και μέλη της αυλής, έφθασε στο Αγρίνιο για μια προγραμματισμένη περιοδεία στο νομό έπειτα με έντονες εκδηλώσεις σε κάθε σταθμό της διαδρομής από την Αθήνα έως τη δυτική Στερεά Ελλάδα.
Καθ’ όλη τη διαδρομή, αναφέρει ο Νεολόγος των Πατρών (19.5.1956), από το Ξυλόκαστρο και το Διακοφτό μέχρι το Αίγιο και το Ρίο, χωριά και πόλεις είχαν σημαιοστολιστεί, ενώ σε αρκετά σημεία είχαν στηθεί αψίδες υποδοχής. Οι κάτοικοι συγκεντρώνονταν κατά μήκος του δρόμου για να δουν τη βασιλική πομπή, να προσφέρουν λουλούδια και να εκδηλώσουν τον ενθουσιασμό τους. Στο Αίγιο και στο Ρίο οι εκδηλώσεις χαρακτηρίστηκαν αποθεωτικές, με πλήθη να επευφημούν τη βασίλισσα και την πριγκίπισσα Σοφία.
Η μετάβαση από το Ρίο στο Αντίρριο έγινε με αποβατικό σκάφος. Εκεί την υποδέχθηκαν ο νομάρχης Αιτωλοακαρνανίας, στρατιωτικοί διοικητές, αξιωματικοί της Χωροφυλακής και εκπρόσωποι του Εράνου. Η παρουσία του κρατικού μηχανισμού ήταν έντονη σε κάθε στάση της περιοδείας, στοιχείο που αποτύπωνε και τη σημασία που έδινε τότε το καθεστώς στις δημόσιες εμφανίσεις της βασιλικής οικογένειας.
Στο Μεσολόγγι χιλιάδες κάτοικοι συγκεντρώθηκαν στην είσοδο της πόλης για να την υποδεχθούν, ενώ ο δήμαρχος απηύθυνε επίσημο χαιρετισμό. Ανάλογη ήταν η εικόνα και στο Αιτωλικό, όπου πραγματοποιήθηκε σύντομη στάση πριν η βασίλισσα μεταβεί στη μονή της Αγίας Ελεούσας για προσκύνημα στη θαυματουργή εικόνα.
Στις 7:οο το απόγευμα εκείνης της μέρας, η Φρειδερίκη, η Σοφία οι Κυρίες των Τιμών, Κορύζη και Κουντουριώτου, καθώς και ο υπασπιστής του Παύλου αντισυνταγματάρχης Καράμπαλης έφτασαν στο Αγρίνιο. Και εδώ όπως και σε πολλά σημεία της προηγούμενης διαδρομής είχε στηθεί μεγάλη αψίδα στην πλατεία Παναγοπούλου, ενώ πλήθος κόσμου είχε κατακλύσει τους δρόμους γύρω από το Δημαρχείο με τη φιλαρμονική της πόλης να παίζει το βασιλικό εμβατήριο. Μαθητές και οργανώσεις πρόσφεραν ανθοδέσμες και οι συγκεντρωμένοι ζητωκραύγαζαν ασταμάτητα.
Η απόσταση λίγων δεκάδων μέτρων από την αψίδα μέχρι το Δημαρχείο χρειάστηκε περίπου ένα τέταρτο της ώρας για να διανυθεί, καθώς η βασίλισσα προχωρούσε κυριολεκτικά μέσα στο πλήθος. Από τον εξώστη του Δημαρχείου χαιρέτησε τους συγκεντρωμένους, πριν αναχωρήσει για την κατοικία του καπνεμπόρου Παναγιώτη Σκαλίνκου, στην πλατεία Μπέλλου, όπου και φιλοξενήθηκε για να ξεκινήσει την επομένη μια μεγάλη περιοδεία στα χωριά της ορεινής Τριχωνίδας.
Πίσω όμως, από τις θριαμβευτικές υποδοχές, τις σημαίες και τις ανθοδέσμες, λειτουργούσε ήδη ένας σκληρός κρατικός μηχανισμός ελέγχου της κοινωνίας, με το παλάτι να παίζει πρωταγωνιστικό πολιτικό ρόλο με τη σύσταση εράνων και τη συγκρότηση παιδουπόλεων, οι οποίες παρουσιάστηκαν ως δομές προστασίας για ορφανά και άπορα παιδιά της υπαίθρου, στην πραγματικότητα όμως αποτέλεσαν μηχανισμό ιδεολογικής αναμόρφωσης μέσα στο μετεμφυλιακό κράτος. Χιλιάδες παιδιά πέρασαν από αυτά τα ιδρύματα, συχνά αποκομμένα από οικογένειες που θεωρούνταν πολιτικά ύποπτες ή συνδεδεμένες με την Αριστερά. Η «φιλανθρωπία» του θρόνου λειτούργησε έτσι ως εργαλείο πολιτικής πειθαρχίας και ελέγχου, με έντονη εθνικοφροσύνη, στρατιωτική πειθαρχία και αντικομμουνιστική διαπαιδαγώγηση.
Η εικόνα της «μητέρας του έθνους» οικοδομήθηκε πάνω σε μια βαθιά τραυματισμένη κοινωνία που δεν είχε ακόμη δικαίωμα ούτε στη μνήμη ούτε στη διαφωνία. Η μοναρχία εκείνη την εποχή αποτελούσε ενεργό πυλώνα του αντικομμουνιστικού κράτους που οικοδομήθηκε μετά την ήττα της Αριστεράς στον Εμφύλιο και οι περιοδείες αυτές χρησιμοποιούνταν για να καλλιεργήσουν μια εικόνα λαϊκής αποδοχής και συναισθηματικής σύνδεσης με το στέμμα, σε μια κοινωνία εξαντλημένη από την πείνα, τις εκτελέσεις, τις εξορίες και τη βία.
Φωτογραφία: Φρειδερπικη και Σοφία
(Πηγή: Ιστορικό και λογοτεχνικό αρχείο Νίκου Αντωνίου)
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
