Στο μικροσκόπιο οι αλγόριθμοι της εργασίας



Επίκαιρα

Οι αλγόριθμοι μπαίνουν υπό ανθρώπινο έλεγχο,
αλλά τα σωματεία αμφισβητούν την πραγματική προστασία των διανομέων


Νέους κανόνες για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας και για το καθεστώς απασχόλησης στις ψηφιακές πλατφόρμες επιχειρεί να θεσπίσει η κυβέρνηση, με νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου. Η νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργείου Εργασίας αφορά άμεσα χιλιάδες ανθρώπους που εργάζονται σε υπηρεσίες διανομής, μεταφοράς και άλλες ψηφιακές εφαρμογές, όπου οι αλγόριθμοι καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό την ανάθεση εργασιών, τις αμοιβές και την αξιολόγηση της απόδοσης. Το νομοσχέδιο, ωστόσο, προκαλεί ήδη αντιδράσεις από σωματεία εργαζομένων, που θεωρούν ότι οι προτεινόμενες ρυθμίσεις δεν αντιμετωπίζουν επαρκώς τα προβλήματα της επισφαλούς απασχόλησης.

Το σχέδιο νόμου ενσωματώνει στην ελληνική νομοθεσία την ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/2831, η οποία εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2024 και πρέπει να μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο μέχρι τις 2 Δεκεμβρίου 2026. Η δημόσια διαβούλευση στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε από τις 5 μέχρι τις 19 Νοεμβρίου. Η κοινοβουλευτική επεξεργασία έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει την Τετάρτη 25 Νοεμβρίου, στις εννέα το πρωί, στη Διαρκή Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων. Επομένως, οι προτεινόμενες διατάξεις δεν αποτελούν ακόμη ισχύοντα νόμο.

Στον πυρήνα της νομοθετικής παρέμβασης βρίσκεται η λεγόμενη αλγοριθμική διαχείριση. Πρόκειται για αυτοματοποιημένα συστήματα που μπορούν να επιλέγουν ποιος θα αναλάβει μια παραγγελία, να καταγράφουν τον χρόνο εκτέλεσής της, να αξιολογούν τη συμπεριφορά ενός εργαζομένου και να επηρεάζουν το ύψος της αμοιβής του. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τέτοιες διαδικασίες μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και στον περιορισμό ή στην απενεργοποίηση του λογαριασμού μέσω του οποίου κάποιος εξασφαλίζει το εισόδημά του.

Το υπουργείο Εργασίας υποστηρίζει ότι οι νέες ρυθμίσεις θέτουν για πρώτη φορά ειδικούς κανόνες στην αλγοριθμική διαχείριση των ψηφιακών πλατφορμών. Η υπουργός Νίκη Κεραμέως δηλώνει ότι η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να συνοδεύεται από διαφάνεια και ανθρώπινη εποπτεία, ώστε να προστατεύονται οι εργαζόμενοι και να αποτρέπονται αυθαίρετες αποφάσεις.

Σύμφωνα με το κατατεθειμένο σχέδιο, οι ψηφιακές πλατφόρμες θα υποχρεούνται να ενημερώνουν τους απασχολουμένους για τη λειτουργία των αυτοματοποιημένων συστημάτων, τις κατηγορίες δεδομένων που χρησιμοποιούν και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζονται οι εργασιακές αποφάσεις. Οι εργαζόμενοι θα έχουν δικαίωμα να ζητούν εξηγήσεις και επανεξέταση αποφάσεων που λαμβάνονται ή υποστηρίζονται από αλγορίθμους. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πρόβλεψη ότι αποφάσεις για αναστολή, περιορισμό ή διακοπή ενός λογαριασμού, καθώς και άλλες αποφάσεις με αντίστοιχα σοβαρές συνέπειες, πρέπει να λαμβάνονται από άνθρωπο και όχι αποκλειστικά από αυτοματοποιημένο σύστημα.

Παράλληλα, εισάγονται περιορισμοί στη συλλογή και επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. Οι πλατφόρμες δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένα συστήματα για να παρακολουθούν την ψυχολογική ή συναισθηματική κατάσταση των εργαζομένων, να επεξεργάζονται ιδιωτικές συνομιλίες ή να συγκεντρώνουν δεδομένα γεωγραφικής θέσης όταν κάποιος δεν εργάζεται. Απαγορεύεται επίσης η χρήση προσωπικών πληροφοριών για την πρόβλεψη της συμμετοχής σε συνδικαλιστικές οργανώσεις, συλλογικές κινητοποιήσεις ή απεργίες, καθώς και για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με ευαίσθητα προσωπικά χαρακτηριστικά.

Το νομοσχέδιο προβλέπει ακόμη αξιολόγηση των αυτοματοποιημένων συστημάτων, ενημέρωση και διαβούλευση με εκπροσώπους των εργαζομένων και διορθωτικά μέτρα όταν διαπιστώνονται προβληματικές πρακτικές. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να διαθέτουν επαρκές προσωπικό για την ανθρώπινη εποπτεία των συστημάτων τους. Στον έλεγχο της εφαρμογής των κανόνων θα συμμετέχουν, ανάλογα με τις αρμοδιότητές τους, η Επιθεώρηση Εργασίας και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, ενώ προβλέπονται διοικητικές κυρώσεις για παραβάσεις.

Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα είναι ο πραγματικός χαρακτήρας της εργασιακής σχέσης. Σήμερα, πολλοί άνθρωποι που εργάζονται μέσω ψηφιακών πλατφορμών εμφανίζονται συμβατικά ως ανεξάρτητοι επαγγελματίες, παρότι μπορεί στην πράξη να υπόκεινται σε σημαντικό έλεγχο από την εταιρεία. Το νέο νομοσχέδιο εισάγει μαχητό τεκμήριο εξαρτημένης εργασίας όταν τα πραγματικά περιστατικά δείχνουν ότι η πλατφόρμα ασκεί διεύθυνση και έλεγχο στην εκτέλεση της εργασίας.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη σημαίνει ότι, όταν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, η εργασιακή σχέση θα τεκμαίρεται ως εξαρτημένη και η πλατφόρμα θα αναλαμβάνει το βάρος να αποδείξει το αντίθετο. Δεν σημαίνει, όμως, ότι όλοι οι αυτοαπασχολούμενοι διανομείς θα μετατραπούν αυτομάτως σε μισθωτούς. Το υπουργείο διατηρεί τη δυνατότητα συνεργασίας είτε με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας είτε με σύμβαση ανεξάρτητων υπηρεσιών και υποστηρίζει ότι το ζητούμενο είναι να ανταποκρίνεται ο νομικός χαρακτηρισμός στις πραγματικές συνθήκες απασχόλησης.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα σημεία αντιπαράθεσης. Από την αιτιολογική έκθεση προκύπτει ότι το τεκμήριο ενεργοποιείται στις σχετικές δικαστικές διαδικασίες, ενώ η Επιθεώρηση Εργασίας μπορεί να διατυπώνει αιτιολογημένη άποψη και να εκδίδει πόρισμα στο πλαίσιο εργατικής διαφοράς. Ο οριστικός χαρακτηρισμός της εργασιακής σχέσης παραμένει, ωστόσο, στην αρμοδιότητα των δικαστηρίων. Η διαδικασία αυτή δημιουργεί ερωτήματα για τον χρόνο, το οικονομικό κόστος και τη δυνατότητα ενός εργαζομένου να διεκδικήσει αποτελεσματικά τα δικαιώματά του.

Το Σωματείο Εργαζομένων στην efood Περιφέρειας Αττικής, σε ανακοίνωσή του στις 19 Νοεμβρίου, υποστηρίζει ότι τα κριτήρια αναγνώρισης της εξαρτημένης εργασίας είναι ανεπαρκή και ζητά μια γρήγορη, απλή και χωρίς οικονομική επιβάρυνση διοικητική διαδικασία. Το σωματείο αναφέρει ότι, μαζί με δεκατρία ακόμη σωματεία του κλάδου από ολόκληρη τη χώρα, κατέθεσε κοινό υπόμνημα και συγκεκριμένες τροποποιήσεις, εκφράζοντας την αντίθεσή του στον τρόπο ενσωμάτωσης της ευρωπαϊκής οδηγίας. Αντίθετα, το υπουργείο Εργασίας αναφέρει ότι έχει πραγματοποιήσει εκτεταμένο διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους και ότι έχει ήδη ενσωματώσει μεγάλο αριθμό παρατηρήσεων στο νομοσχέδιο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ζήτημα των εργολάβων, δηλαδή των ενδιάμεσων εταιρειών μέσω των οποίων απασχολούνται διανομείς. Η ευρωπαϊκή οδηγία προβλέπει ότι οι εργαζόμενοι μέσω διαμεσολαβητή πρέπει να απολαμβάνουν αντίστοιχο επίπεδο προστασίας με όσους συνεργάζονται απευθείας με μια πλατφόρμα. Το ελληνικό νομοσχέδιο περιλαμβάνει σχετική πρόβλεψη, αλλά η αιτιολογική έκθεση διευκρινίζει ότι η ευθύνη πρέπει να κατανέμεται ανάλογα με τις πραγματικές αρμοδιότητες και τη δυνατότητα ελέγχου κάθε εμπλεκόμενης επιχείρησης. Τα σωματεία αντιτείνουν ότι δεν κατοχυρώνεται επαρκώς η ευθύνη των ίδιων των πλατφορμών για μισθούς, ασφαλιστικές εισφορές και αποζημιώσεις εργαζομένων που απασχολούνται μέσω εργολάβων.

Ανοιχτό παραμένει και το ζήτημα των αμοιβών. Οι εκπρόσωποι των διανομέων ζητούν ελάχιστη εγγυημένη ωριαία αμοιβή, διαφανή τρόπο υπολογισμού της πληρωμής ανά παραγγελία και ουσιαστικό περιορισμό της εντατικοποίησης. Υποστηρίζουν ότι ο ανταγωνισμός για την ανάληψη περισσότερων παραγγελιών μπορεί να οδηγεί σε εξαντλητικούς ρυθμούς εργασίας και σε κινδύνους για την οδική ασφάλεια. Το νομοσχέδιο προβλέπει μέτρα αντιμετώπισης της αδικαιολόγητης πίεσης που προκαλεί η αλγοριθμική διαχείριση, ακόμη και όταν αυτή σχετίζεται με εργασία σε συνθήκες καύσωνα ή ακραίων καιρικών φαινομένων. Δεν προκύπτει, ωστόσο, ότι θεσπίζεται γενική ελάχιστη εγγυημένη αμοιβή ανά ώρα για όλους τους ανεξάρτητους συνεργάτες.

Ανάλογη διαφωνία υπάρχει για τα εργατικά ατυχήματα. Το νομοσχέδιο προβλέπει υποχρεώσεις πρόληψης και προστασίας της υγείας και της ασφάλειας, αλλά οι εκπρόσωποι των εργαζομένων επισημαίνουν ότι δεν διασφαλίζεται με τον τρόπο που ζητούν η ασφαλιστική και οικονομική κάλυψη των αυτοαπασχολούμενων διανομέων σε περίπτωση τραυματισμού. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για όσους χρησιμοποιούν καθημερινά μοτοσικλέτες ή ποδήλατα, εργάζονται στον δρόμο και εκτίθενται σε αυξημένους κινδύνους.

Μια ακόμη παρέμβαση αφορά τη δημιουργία Μητρώου Ψηφιακών Πλατφορμών Εργασίας στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ. Σε αυτό θα καταγράφονται οι πλατφόρμες, οι διαμεσολαβητές και τα πρόσωπα που παρέχουν εργασία, ανεξάρτητα από τον χαρακτηρισμό της σύμβασής τους. Προβλέπεται επίσης διασύνδεση με πληροφοριακά συστήματα του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, για την καταγραφή υπηκόων τρίτων χωρών που εργάζονται νόμιμα στην Ελλάδα. Οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται να διαθέτουν στοιχεία για τον αριθμό των απασχολουμένων, τη διάρκεια δραστηριότητας και το μέσο εισόδημα από την εργασία μέσω των εφαρμογών τους, σύμφωνα με τις ειδικότερες προϋποθέσεις των διατάξεων.

Το σχέδιο προβλέπει επίσης τη δυνατότητα ιδιωτικής και ασφαλούς επικοινωνίας των εργαζομένων μεταξύ τους και με τους εκπροσώπους τους, μέσω ψηφιακών διαύλων που θα διαθέτουν οι πλατφόρμες. Οι εταιρείες δεν θα επιτρέπεται να παρακολουθούν αυτές τις επικοινωνίες. Η συγκεκριμένη ρύθμιση έχει ιδιαίτερη σημασία για τη συνδικαλιστική οργάνωση ανθρώπων που δεν μοιράζονται έναν σταθερό χώρο εργασίας και συχνά δεν γνωρίζουν τους συναδέλφους τους.

Πέρα από τις ψηφιακές πλατφόρμες, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και άλλες εργασιακές, οικογενειακές και ασφαλιστικές παρεμβάσεις. Προβλέπεται διευκόλυνση της γονικής άδειας, με άρση περιορισμών στη χρήση της από γονείς που εργάζονται στον ίδιο εργοδότη, καθώς και κατάργηση της προϋπόθεσης εξάμηνης απασχόλησης για τη χορήγηση άδειας φροντιστή. Περιλαμβάνονται αλλαγές στην ασφαλιστική κάλυψη παιδιών που ενηλικιώνονται, με δυνατότητες διατήρησης ή επανένταξης στην οικογενειακή ασφάλιση έως το 26ο έτος υπό προϋποθέσεις, καθώς και επέκταση της συμπληρωματικής παροχής μητρότητας σε ασφαλισμένες μισθωτές του ΕΔΟΕΑΠ.

Στις υπόλοιπες διατάξεις περιλαμβάνονται ρυθμίσεις για την καταγραφή του χρόνου εργασίας προσωπικού χειρουργείων και επαγγελματιών οδηγών, μεταβολές στον υπολογισμό ασφαλιστικών εισφορών, καθώς και παρεμβάσεις σε ρυθμίσεις ασφαλιστικών οφειλών. Πρόκειται για ξεχωριστά ζητήματα που εντάχθηκαν στο ίδιο νομοσχέδιο και θα εξεταστούν κατά την κοινοβουλευτική διαδικασία.

Η αντιπαράθεση έχει ήδη μεταφερθεί και στο πεδίο των κινητοποιήσεων. Το Σωματείο Εργαζομένων στην efood Αττικής έχει ανακοινώσει συμμετοχή στην απεργία της Τετάρτης 25 Νοεμβρίου, με συγκέντρωση στις δέκα και μισή το πρωί στα Χαυτεία. Στα αιτήματά του περιλαμβάνονται η αναγνώριση της πραγματικής εξαρτημένης εργασίας, οι συλλογικές συμβάσεις, οι ασφαλείς συνθήκες δουλειάς, οι εγγυημένες αμοιβές και η ουσιαστική ευθύνη των εταιρειών για τους εργαζομένους τους.

Η κυβέρνηση παρουσιάζει το νομοσχέδιο ως σημαντικό βήμα προστασίας στην ψηφιακή οικονομία. Τα σωματεία αναγνωρίζουν τη σημασία της ευρωπαϊκής παρέμβασης, αμφισβητούν όμως ότι το ελληνικό σχέδιο εξασφαλίζει τα δικαιώματα που διεκδικούν. Η επεξεργασία στην κοινοβουλευτική επιτροπή θα δείξει εάν θα υπάρξουν πρόσθετες αλλαγές πριν από την ψήφιση.

Το ουσιαστικό ζήτημα ξεπερνά τη δυνατότητα ενός εργαζομένου να γνωρίζει πώς λειτουργεί ένας αλγόριθμος. Αφορά το ποιος αποφασίζει για τη δουλειά του, ποιος καθορίζει την αμοιβή του, ποιος ευθύνεται όταν συμβεί εργατικό ατύχημα και πόσο αποτελεσματικά μπορεί να διεκδικήσει τα δικαιώματά του. Η διαφάνεια και η ανθρώπινη εποπτεία αποτελούν σημαντικές προϋποθέσεις, αλλά η πραγματική προστασία θα κριθεί από το τελικό περιεχόμενο του νόμου και κυρίως από την εφαρμογή του στην καθημερινή εργασιακή πραγματικότητα.

 


Πηγές – Καταχώριση του νομοσχεδίου στη Βουλή, η Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης, η έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου, η ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/2831, το εβδομαδιαίο πρόγραμμα συνεδριάσεων της Βουλής, η ανακοίνωση του υπουργείου Εργασίας της 21ης Νοεμβρίου, η ανακοίνωση του Σωματείου Εργαζομένων efood Αττικής της 19ης Νοεμβρίου, το αναλυτικό ρεπορτάζ του in.gr με τις θέσεις εργαζομένων και εργατολόγου.
 

l

Περισσότερα από AgrinioStories

ΔΕΔΔΗΕ – Διακοπές ρεύματος σε έντεκα νομούς έως Παρασκευή

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *