Πέρκος | Στο φρύδι της ρεματιάς

Με click στον χάρτη
σε μεγέθυνση η διαδρομή

Πέρκος: Σπίτια πιασμένα στη κορυφή μιας ρεματιάς

Ο Πέρκος απέχει 56,9 χλμ. από το Αγρίνιο (μέσω Θέρμου)
και ο χρόνος που απαιτείται για τη διαδρομή με αυτοκίνητο
είναι περίπου 1 ώρα και 30 λεπτά, ανάλογα με τις κυκλοφοριακές συνθήκες και τη διαδρομή

Επιμέλεια: Λ. Τηλιγάδας

Ο Πέρκος (παλιότερα Μπέρκος), είναι ένα χωριό της ορεινής Ναυπακτίας ανήκει διοικητικά στον Δήμο Θέρμου, της Περιφερειακής Ενότητας Αιτωλοακαρνανίας (Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας). Τα σπίτια απλώνονται στη βορειοανατολική πλαγιά του Ψωριάρη από τα 690 ως τα 770 μέτρα, και η απογραφή του 2021 κατέγραψε 119 μόνιμους κατοίκους. Από το Θέρμο η διαδρομή περνά από την Κάτω Χρυσοβίτσα και το Διασελάκι με το οδικό δίκτυο να έχει κάμποσα χωμάτινα τμήματα. Τον Οκτώβριο του 2026 για τον δρόμο προς την Περίστα ανακοινώθηκε χρηματοδότηση ασφαλτόστρωσης, αλλά αν το ταξίδι σας γίνεται με συνηθισμένο ΙΧ, ειδικά ύστερα από βροχή, ρωτήστε πρώτα στο Θέρμο ποιο πέρασμα είναι βατό [1].

Από τον Μπέρκο στον Πέρκο

Σε οθωμανικό κατάστιχο του 1455–1456 καταγράφεται ένας οικισμός με το όνομα Πιρτούκος και πέντε νοικοκυριά. Η τοπική ιστορική έρευνα θεωρεί πιθανό να πρόκειται για τον Πέρκο. Αν η ταύτιση είναι σωστή, έχουμε μια εικόνα του χωριού ήδη από τα μέσα του 15ου αιώνα. Σε μεταγενέστερο κατάστιχο του 16ου αιώνα, με παρόμοια γραφή του ονόματος, τα νοικοκυριά είναι δέκα.

Μια εκδοχή για το όνομα του Πέρκου μάς πηγαίνει στην Ήπειρο. Ο Παναγιώτης Αραβαντινός γράφει στη «Χρονογραφία της Ηπείρου» ότι η αρχοντική οικογένεια Μπέρκου μετακινήθηκε από την Πάργα στα Γιάννενα γύρω στο 1360. Στην οικογένεια αποδίδει και το όνομα ενός παλιού χωριού των Ιωαννίνων, όπου βρισκόταν το σπίτι της. Ο μελετητής Γιάννης Λυμπερόπουλος αναφέρει έναν κλάδο της οικογένειας στην Κόνιτσα και έναν στη Βενετία, όπου ο Δημήτριος Μπέρκος καταγράφεται το 1743 ως πρόεδρος της ελληνικής κοινότητας. Όσο για τον δικό μας Μπέρκο, στα Κράβαρα, η τοπική ιστορική έρευνα έχει διατυπώσει την υπόθεση ότι κάποιος από την οικογένεια εγκαταστάθηκε εκεί και έδωσε το όνομά του στο χωριό. Στις διαθέσιμες πηγές πάντως, δεν κατονομάζεται ο οικιστής ούτε τεκμηριώνεται η εγκατάστασή του [2].

Στα χρόνια της Επανάστασης το χωριό ανήκε στα Άνω Κράβαρα. Το 1823 δύο Περκιώτες, ο Παπαγιάννης και ο Παπαβγέρος, συνυπέγραψαν με άλλους Κραβαρίτες αίτημα προς τη Βουλή του Έθνους για ενίσχυση των στρατευμάτων της επαρχίας Ναυπακτίας. Από το χωριό καταγόταν και ο Τριαντάφυλλος Κυρίτσης, που πολέμησε υπό τον Δημήτριο Μακρή, έζησε την πολιορκία του Μεσολογγίου και πήρε μέρος στην Έξοδο. Στον φάκελο που επικαλείται ο Δήμος Θέρμου σώζεται και η αίτηση του γιου του προς τον έπαρχο Ναυπακτίας. Εκεί, το 1863, ο τόπος καταγωγής του πατέρα του γράφεται ακόμη «Μπέρκος».

Το 1835 ο Μπέρκος είχε ενταχθεί στον Δήμο Προσχίου. Το 1912 έγινε έδρα δικής του κοινότητας με το όνομα Πέρκη. Η κοινότητα είχε τότε σχολείο στοιχειώδους εκπαίδευσης και στην απογραφή του 1920 καταγράφηκαν 347 κάτοικοι. Το 1940 καθιερώθηκε επίσημα το όνομα Πέρκος και το 1997 ο οικισμός εντάχθηκε στον Δήμο Θέρμου. Έτσι εξηγείται γιατί, όταν μιλάμε για το χωριό, ακούμε και Θέρμο και Ναυπακτία. Το Θέρμο είναι η σημερινή διοικητική του έδρα. Η Ναυπακτία είναι ο τόπος με τον οποίο το συνδέουν τα παλιά έγγραφα, τα γειτονικά χωριά και η ιστορία του. [2]

Ο Άγιος Νικόλαος και η πλατεία

Πρώτη στάση στην πλατεία. Στην άκρη της βρίσκεται ο Άγιος Νικόλαος, ο πολιούχος του Πέρκου. Η τοπική καταγραφή τοποθετεί το χτίσιμο του ναού γύρω στο 1770 και αναφέρει ότι δίπλα του υπήρχε παλιότερο κτίσμα από το μοναστήρι του Αγίου Χαραλάμπους. Στον ίδιο ναό, σύμφωνα με την καταγραφή, φυλάσσονται λείψανα του αγίου. Πίσω από τον Άγιο Νικόλαο ήταν κάποτε το νεκροταφείο, πριν μεταφερθεί έξω από τον οικισμό, στην Αγία Παρασκευή.

Η Αγία Παρασκευή και η θέα προς την Περίστα

Βγαίνοντας από το χωριό, πάμε στην Αγία Παρασκευή. Είναι το πέτρινο εκκλησάκι του νεκροταφείου, με τα ψηλά κυπαρίσσια γύρω του. Η τοπική καταγραφή τοποθετεί με επιφύλαξη το χτίσιμό του γύρω στο 1920, όταν το νεκροταφείο μεταφέρθηκε από τον Άγιο Νικόλαο στη σημερινή του θέση. Από εδώ αξίζει να κοιτάξετε προς την ανατολή. Απέναντι, στην πλαγιά του Ξεροβουνιού, είναι η Περίστα. Ανάμεσα στα δύο χωριά κατεβαίνει η ρεματιά του Κάκαβου. Το ρέμα συνεχίζει προς τον Εύηνο και η βαθιά χαράδρα του εξηγεί γιατί δυο χωριά που φαίνονται τόσο κοντινά έχουν ανάμεσά τους μια δύσκολη οδική σύνδεση.

Η στάση εδώ δίνει και μια άλλη εικόνα του Πέρκου. Στην πλατεία βλέπεις τα κτίρια από κοντά. Στην Αγία Παρασκευή καταλαβαίνεις πού βρίσκεται το χωριό μέσα στο βουνό, με τη δασωμένη πλαγιά του Ψωριάρη από τη μια μεριά και το άνοιγμα προς την Περίστα από την άλλη. Η περιφερειακή πύλη καταγράφει το σημείο ως επισκέψιμο χωρίς εισιτήριο και χωρίς σύνδεση με δημόσια συγκοινωνία. Η θέα προς τη ρεματιά είναι μέρος της επίσκεψης από το ίδιο το ξωκλήσι [3].

Ο Άγιος Ταξιάρχης στη Σκλήμνα

Στον δρόμο που συνδέει τον Πέρκο με το Θέρμο, στη θέση Σκλήμνα, βρίσκεται το ξωκλήσι του Αγίου Ταξιάρχη. Η τοπική περιγραφή μιλά για πλατάνια και κρύα νερά. Εκεί κοντά βρισκόταν και το παλιότερο ξωκλήσι, περίπου διακόσια μέτρα χαμηλότερα, στην άκρη ενός γκρεμού. Ήταν χτισμένο με ξερολιθιά. Όταν κατέρρευσε, οι Περκιώτες έχτισαν το σημερινό δίπλα στον αμαξιτό δρόμο, με οικονομική βοήθεια από τον στρατηγό Αθανάσιο Στράγγο. Η παλιά θέση και η καινούργια δείχνουν και μια αλλαγή στην καθημερινότητα του χωριού. Η εκκλησία έμεινε στην ίδια περιοχή, αλλά ήρθε πιο κοντά στον δρόμο από τον οποίο περνά πια ο κόσμος.

Η γιορτή του ξωκλησιού είναι στις 6 Σεπτεμβρίου, στη μνήμη του θαύματος του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στις Χώνες. Είναι η ημερομηνία που δίνει το τοπικό ιστολόγιο για το πανηγύρι του 2012 και η ίδια που συναντάμε στο ρεπορτάζ του 2026. Αν θέλετε να καταλάβετε πώς δένει αυτή η στάση με το χωριό, ακολουθήστε τη διαδρομή της γιορτής. Η θρησκευτική συνάντηση έχει σημείο αναφοράς τη Σκλήμνα και το γλέντι μαζεύει τον κόσμο στην πλατεία του Πέρκου [4].

Το πανηγύρι και το αντάμωμα

Στον Πέρκο, το πανηγύρι του Σεπτεμβρίου και το καλοκαιρινό αντάμωμα έχουν διαφορετική αφορμή, αλλά πραγματοποιούνται στην ίδια πλατεία. Εκεί συναντιούνται οι άνθρωποι που ζουν στο χωριό όλο τον χρόνο και όσοι έχουν φύγει για δουλειά, σπουδές ή οικογένεια. Μέσα σ’ ένα βράδυ μπορεί να βρεθούν στο ίδιο τραπέζι συγγενείς που έχουν μήνες να ιδωθούν, παλιοί συμμαθητές και παιδιά που ξέρουν το χωριό κυρίως από τις καλοκαιρινές διακοπές τους. Για τους μεγαλύτερους είναι ευκαιρία να ξαναδούν δικούς τους ανθρώπους. Για τους νεότερους είναι ένας τρόπος να γνωρίσουν τον τόπο μέσα από τις σχέσεις που μπορούν να αποκτήσουν οι ίδιοι εκεί.

Στο πανηγύρι, τα τραγούδια, οι χοροί και το κοινό τραπέζι περνούν από γενιά σε γενιά μέσα από τη συμμετοχή. Κάποιος μαθαίνει τα βήματα μπαίνοντας στον χορό, κάποιος ακούει μια ιστορία για ένα σπίτι που προσπερνούσε κάθε μέρα, κι ένας νεότερος βοηθά στο στήσιμο της γιορτής και βλέπει πόση δουλειά χρειάζεται για να ανοίξει η πλατεία σε όλους. Το αντάμωμα δίνει επίσης στον σύλλογο και στους κατοίκους την ευκαιρία να μιλήσουν από κοντά με όσους λείπουν. Στο ίδιο τραπέζι μπορεί να συζητηθεί τι χρειάζεται το χωριό, ποιος μπορεί να βοηθήσει και τι μπορούν να κάνουν μαζί ως την επόμενη συνάντηση.

Η αξία μιας τέτοιας βραδιάς φαίνεται στο τέλος της. Μια γνωριμία μπορεί να γίνει παρέα στην επόμενη επίσκεψη. Μια κουβέντα για τον δρόμο ή για τη φροντίδα ενός κοινόχρηστου χώρου μπορεί να οδηγήσει σε μια κοινή διεκδίκηση ή σε λίγες ώρες δουλειάς που θα μοιραστούν περισσότεροι. Κι ένας άνθρωπος που είχε χρόνια να ανέβει μπορεί να βρει λόγο να γυρίσει και μια συνηθισμένη Κυριακή. Για ένα μικρό ορεινό χωριό, αυτή η συνέχεια έχει βάρος. Η πλατεία γεμίζει για ένα βράδυ, αλλά οι σχέσεις που ξαναπιάνονται εκεί μπορούν να κρατήσουν όλο τον χρόνο.