...
|Πέτρος Παναγιωτόπουλος |
Ο παπα-Βαλής της Αντίστασης
Μέσα στα φέρετρα και κάτω από τα λουλούδια
μετέφερε όπλα για το «βουνό»
Ο παπα-Βαλής διακονούσε την Εκκλησία στο χωριό Σιβίστα του Αιτωλικού και αργότερα, μέχρι το 1945, στο Αγρίνιο (πιθανότατα στο Κοιμητήριο). Σχεδόν αμέσως με την έναρξη της υποδούλωσης της Ελλάδας στις δυνάμεις του Άξονα, ο παπα-Βαλής πρόσφερε τις δυνάμεις του στην υπηρεσία της «Εθνικής Αλληλεγγύης». Η «Εθνική Αλληλεγγύη» ήταν η πρώτη πανελλαδικής εμβέλειας οργάνωση της Κατοχής, η οποία ιδρύθηκε στις 28 Μαΐου 1941 και δραστηριοποιήθηκε κυρίως στον ανθρωπιστικό τομέα.
Ο παπα-Βαλής οργάνωσε εράνους και μάζευε τρόφιμα και χρήματα για να τα προσφέρει στους δοκιμαζόμενους συμπατριώτες του. Περισσότερο εντυπωσιακή, όμως, ήταν η προσφορά του στο ενεργό σκέλος της Αντίστασης. Όταν η διάσημη ηρωίδα του Αγώνα Μαρία Δημάδη εργαζόταν στο γερμανικό Φρουραρχείο του Αγρινίου ως διερμηνέας και υπέκλεπτε στρατιωτικά έγγραφα, ο παπα-Βαλής εισερχόταν στο στρατιωτικό κτίριο εμφανιζόμενος ως… θείος της, παραλάμβανε το πολύτιμο παράνομο υλικό απευθείας από την πηγή του και το παρέδιδε στη συνέχεια στους αντιστασιακούς συνδέσμους (Κατασκοπευτικό «Κέντρο 3» του Αγρινίου). Το αποτέλεσμα ήταν οι κατοχικές δυνάμεις να έχουν αλλεπάλληλες στρατιωτικές αποτυχίες στην περιοχή.
Άλλη προσφιλής του ενέργεια ήταν η σκηνοθεσία κηδειών. Συγκεκριμένα, όταν τον Σεπτέμβριο του 1943 οι Ιταλοί συνθηκολόγησαν με τους Συμμάχους, πολλοί απ’ αυτούς παρέδωσαν τον οπλισμό τους στους Έλληνες. Αυτό, όμως, δημιούργησε το ζήτημα της μεταφοράς του στους αντάρτες. Τη λύση έδωσε ο π. Βαλής με τις εικονικές του κηδείες: μέσα στα φέρετρα και κάτω από τα λουλούδια μετέφερε όπλα για το «βουνό». Η πομπή κατέληγε στο νεκροταφείο του Αγρινίου, στο μεγάλο κενοτάφιο του Σπύρου Τζωρτζόπουλου, με τη συνδρομή του υπαλλήλου του νεκροταφείου και στελέχους του Ε.Α.Μ., Χριστόφορου Σώτου. Συχνά οι Γερμανοί και Ιταλοί στρατιώτες, στο πέρασμα των νεκροφόρων, στέκονταν σε στάση προσοχής, αγνοώντας προφανώς ότι απέδιδαν τιμές σε εχθρικό πολεμικό υλικό.
Κάποτε οι αρχές Κατοχής τον υποψιάστηκαν. Ο παπα-Βαλής το κατάλαβε και την επόμενη φορά που η πομπή συνάντησε απόσπασμα κατακτητών, η ταραχή του ήταν εμφανής. Οι αξιωματικοί τού ζήτησαν να ανοίξει το φέρετρο και, έκπληκτοι, αντίκρισαν τη σορό της γιαγιάς του Χρήστου Μπανιά. Από τότε δεν τον ενόχλησαν ξανά. Η μπλόφα είχε πιάσει… Υπολογίζεται, μάλιστα, ότι οι «κηδείες» αυτού του είδους ήταν γύρω στις 35.
Όταν έγινε κάποιο σαμποτάζ από την Αντίσταση, οι κατακτητές συνέλαβαν 30 πολίτες ως ομήρους, με σκοπό να τους εκτελέσουν. Μόλις το έμαθε ο παπα-Βαλής, κατέστρωσε, μαζί με την τοπική οργάνωση του Ε.Α.Μ., σχέδιο για την απόδρασή τους. Στη συνέχεια ζήτησε από τον τοπικό υπεύθυνο του Ε.Α.Μ., Αρ. Φλωρόπουλο, ένα όνομα κρατουμένου. Εκείνος του έδωσε το όνομα του Σπύρου Κοντοπάνου. Ο παπα-Βαλής μετέβη στη φυλακή έχοντας μαζί του έναν σταυρό, μια Ι. Σύνοψη και έναν κεσέ με γιαούρτι. Εκεί ζήτησε από τον Γερμανό διοικητή την άδεια να εξομολογήσει τον… ανεψιό του, Σπύρο Κοντοπάνο, και όποιον άλλον ήθελε να εξομολογηθεί πριν από την εκτέλεσή του.
Ο διοικητής συγκατένευσε και οι μελλοθάνατοι συγκεντρώθηκαν σε μια αίθουσα. Ο παπα-Βαλής άρχισε να ψέλνει παρουσία του διοικητή, που στεκόταν σε στάση προσοχής:
«Κύριε ελέησον, μέσα στο γιαούρτι ένα πριόνι…
Του Κυρίου δεηθώμεν, να κόψετε τα σίδερα…
Να έχετε σινιάλο, τέκνα μου, τη νύχτα, Κύριε ελέησον,
ανάψτε τρία τσιγάρα…
Του Κυρίου δεηθώμεν, τα παιδιά περιμένουν, Κύριε ελέησον,
απ’ έξω να σας ελευθερώσουν…
Κύριε ελέησον, τέκνα μου, τέκνα μου,
κινηθείτε αποφασιστικά και μη φοβάστε,
μνήσθητι Κύριε».
Δακρυσμένοι οι μελλοθάνατοι από αυτόν τον «Ψαλμό των οδηγιών», μπήκαν στη σειρά και άρχισαν να του φιλούν το χέρι. Συγκινημένος και ο διοικητής, επέτρεψε στον ιερέα να παραδώσει τον κεσέ στον «ανεψιό» του. Το ίδιο βράδυ οι όμηροι πριόνισαν τα σίδερα και δραπέτευσαν.
Από μαρτυρία του ίδιου μαθαίνουμε ότι πήγε, μαζί με τον Αρχιερατικό Επίτροπο π. Απόστολο Φαφούτη, να παρακαλέσουν τον Γερμανό διοικητή να μην καίγονται οι εκκλησίες κατά τις επιχειρήσεις των δυνάμεων κατοχής. Εκείνος τούς πληροφόρησε ότι οι Γερμανοί προέβαιναν στην πυρπόληση κτιρίων που τους υπεδείκνυαν οι Έλληνες συνεργάτες τους. Ακόμη, ο ίδιος μαρτυρεί πως κάποιος επίσης συνεργάτης των Γερμανών, στον Άγιο Βλάσιο Αγρινίου, χτύπησε με τη λόγχη την εικόνα της Παναγίας και την ύβρισε χυδαιότατα, επειδή ο γιος της (δηλαδή ο Χριστός) ήταν… κομμουνιστής. Θυμόταν επίσης ότι τη Μ. Παρασκευή του 1944, με τις υποδείξεις των συνεργατών τους, οι Γερμανοί εκτέλεσαν 117 πατριώτες, ενώ κρέμασαν τρεις στην κεντρική πλατεία του Αγρινίου, τους οποίους άφησαν κρεμασμένους μέχρι και τη Δευτέρα του Πάσχα – έτσι ώστε το Πάσχα εκείνο των Αγρινιωτών να είναι όσο γινόταν πικρότερο και οδυνηρότερο.
Τελικά, η έντονη δράση του δεν κατόρθωσε να περάσει εντελώς απαρατήρητη. Λίγο πριν οι Γερμανοί και οι συνεργάτες τους εγκαταλείψουν την Ελλάδα, τον συνέλαβαν και τον φυλάκισαν. Ευτυχώς, όμως, σύντομα ελευθερώθηκε, με την απελευθέρωση ολόκληρης της χώρας.
Όπως, δυστυχώς, συμβαίνει συνήθως στον τόπο μας, η ανταμοιβή για τη δράση του ήταν η… αναμενόμενη αγνωμοσύνη. Μέσα στο ζοφερό κλίμα των διώξεων και του εμφύλιου σπαραγμού που ακολούθησε, ο παπα-Βαλής απαλλάχθηκε των καθηκόντων του από τον επίσκοπό του, επειδή «η διαγωγή του σκανδάλιζε το ποίμνιον», ενώ μερικά χρόνια αργότερα τιμωρήθηκε με έναν χρόνο φυλάκιση, επειδή κατέθεσε ως μάρτυρας υπεράσπισης του αριστερού λογοτέχνη Θέμου Κορνάρου. Πληροφορίες τον φέρουν να ζει αργότερα, και μέχρι τον θάνατό του, με μια μικρή σύνταξη κάπου στο Αιγάλεω…
——————————————————————————————————————————————————————–
Υποσημείωση: Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες.
Φωτογραφία: Πορτραίτο του παπα-Βαλή
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
