Editorial

Η δημοκρατία κρίνεται στους φόρους, στις γειτονιές
και στο δικαίωμα των πολιτών να αποφασίζουν πραγματικά
Η δημοκρατία δεν μετριέται στις επετειακές δηλώσεις. Μετριέται εκεί όπου οι άνθρωποι διεκδικούν λόγο για τη ζωή τους και ανακαλύπτουν πόσο περιορισμένο είναι το δικαίωμα να αποφασίζουν. Πενήντα τρία χρόνια μετά, το Πολυτεχνείο εξακολουθεί να μας θέτει ένα ενοχλητικό ερώτημα: τι κάνουμε με τη δημοκρατία όταν τελειώνουν οι τελετές και σβήνουν οι επετειακοί λόγοι; Γιατί η εξέγερση του Νοέμβρη δεν έγινε για να αποκτήσουμε μια ημέρα επίσημης μνήμης ακόμα. Έγινε απέναντι σε μια δικτατορία που είχε στερήσει από τους ανθρώπους το δικαίωμα να μιλούν, να οργανώνονται, να αποφασίζουν και να διαφωνούν δημόσια.
Το 1973, φοιτητές μπήκαν στο Πολυτεχνείο και αρνήθηκαν να συνεχίσουν να ζουν με τον φόβο. Ο αυτοσχέδιος ραδιοφωνικός σταθμός έβγαλε τη φωνή τους έξω από τα κάγκελα. Η κινητοποίηση ξεπέρασε γρήγορα τα όρια της σχολής. Εργαζόμενοι, μαθητές και πολίτες βρέθηκαν στους δρόμους. Μια φοιτητική διαμαρτυρία έγινε λαϊκή εξέγερση επειδή ακούμπησε μια πολύ βαθύτερη ανάγκη, την ανάγκη μιας κοινωνίας να πάψει να σωπαίνει.
Η απάντηση της δικτατορίας ήταν η βία. Το τανκ πέρασε την πύλη, άνθρωποι σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν στους γύρω δρόμους, ακολούθησαν συλλήψεις. Το Πολυτεχνείο δεν έριξε εκείνο το βράδυ τη χούντα. Η δικτατορία κατέρρευσε μήνες αργότερα, τον Ιούλιο του 1974. Αυτή η ιστορική ακρίβεια δεν μικραίνει την εξέγερση. Δείχνει ότι οι αγώνες δεν κρίνονται μόνο από το αν νικούν αμέσως. Κρίνονται και από όσα αλλάζουν στη συνείδηση των ανθρώπων.
Και υπάρχει κάτι ακόμη που δεν χωρά εύκολα στις επετειακές ομιλίες. Η εξέγερση δεν ήταν έργο αλάνθαστων ηρώων αλλά ανθρώπων με διαφορετικές απόψεις, διαφωνίες, αμφιβολίες και πραγματικό φόβο. Δεν περίμεναν να συμφωνήσουν σε όλα για να υπερασπιστούν το στοιχειώδες: ότι καμία εξουσία δεν δικαιούται να φιμώνει την κοινωνία. Το «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία» δεν ήταν τρεις άσχετες λέξεις. Ήταν μια ενιαία αντίληψη για τη δημοκρατία. Γιατί δεν αρκεί να μπορείς να ψηφίζεις, αν δεν μπορείς να μορφωθείς, να ζήσεις με αξιοπρέπεια, να ακουστείς στη δουλειά σου, να συμμετέχεις στις αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή σου. Και δεν αρκούν οι κοινωνικές υποσχέσεις όταν λείπει η ελευθερία να αμφισβητείς εκείνους που κυβερνούν.
Σήμερα ζούμε σε κοινοβουλευτική δημοκρατία, με θεσμούς και ελευθερίες που δεν υπήρχαν στη δικτατορία. Ακριβώς όμως επειδή αυτές οι ελευθερίες κατακτήθηκαν και κατοχυρώθηκαν, χρειάζονται συνεχή υπεράσπιση. Η ελευθερία του λόγου δοκιμάζεται όταν η κριτική αντιμετωπίζεται ως ενόχληση. Η ισότητα δοκιμάζεται όταν κάποιοι έχουν πολύ μεγαλύτερη πρόσβαση στη γνώση, στη δικαιοσύνη και στον δημόσιο χώρο από άλλους. Η δημοκρατική συμμετοχή δοκιμάζεται όταν η κοινωνία καλείται απλώς να εγκρίνει ειλημμένες αποφάσεις.
Γι’ αυτό έχει σημασία η μνήμη να μη γίνει ιδιοκτησία κανενός κόμματος, καμίας κυβέρνησης, κανενός επετειακού βήματος. Οι άνθρωποι που αντιστάθηκαν δεν μας άφησαν ένα έτοιμο πολιτικό πρόγραμμα για κάθε εποχή. Μας άφησαν όμως την ευθύνη να μη θεωρούμε την ελευθερία δεδομένη και να μην αφήνουμε την εξουσία έξω από τον δημόσιο έλεγχο. Το πιο ουσιαστικό στεφάνι για το Πολυτεχνείο είναι μια κοινωνία που εξακολουθεί να ρωτά, να διαφωνεί, να οργανώνεται και να διεκδικεί. Γιατί η δημοκρατία δεν τελειώνει στην αποκατάστασή της. Αρχίζει ξανά κάθε φορά που οι πολίτες αρνούνται να γίνουν θεατές της ίδιας τους της ζωής.


