16 Σεπτεμβρίου 2026

Διεθνής Ημέρα για τη Διατήρηση της Στιβάδας του Όζοντος
Διεθνής Ημέρα Επεμβατικής Καρδιολογίας
Διεθνής Ημέρα Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας για τον Νότο
Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας

Η τρύπα που έκλεισε

Η Διεθνής Ημέρα για τη Διατήρηση της Στιβάδας του Όζοντος χαρακτηρίζει την 16η Σεπτεμβρίου. Καθιερώθηκε το 1994 από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ενώ η ημερομηνία παραπέμπει στην υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ, στις 16 Σεπτεμβρίου 1987. Πρόκειται για τη διεθνή συμφωνία με την οποία οι χώρες δεσμεύτηκαν να περιορίσουν και σταδιακά να καταργήσουν τις ουσίες που καταστρέφουν το όζον, όπως οι χλωροφθοράνθρακες που χρησιμοποιούνταν ευρέως σε ψυγεία, κλιματιστικά και αερολύματα.

Η στιβάδα του όζοντος βρίσκεται στη στρατόσφαιρα και λειτουργεί ως φυσική προστασία απέναντι στο μεγαλύτερο μέρος της επικίνδυνης υπεριώδους ακτινοβολίας. Η εξασθένησή της συνδέεται με περισσότερα περιστατικά καρκίνου του δέρματος και καταρράκτη, αλλά και με σοβαρές επιπτώσεις στις καλλιέργειες, στα θαλάσσια οικοσυστήματα και στη βιοποικιλότητα.

Το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ έχει πετύχει καθολική επικύρωση και θεωρείται μία από τις ουσιαστικότερες περιβαλλοντικές συμφωνίες, επειδή δεν περιορίστηκε σε διακηρύξεις αλλά επέβαλε συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και έλεγχο των επικίνδυνων ουσιών. Η Ημέρα θυμίζει ότι η αποκατάσταση του όζοντος είναι δυνατή, αρκεί η επιστήμη να μετατρέπεται σε δεσμευτική πολιτική[1].

Το όζον άρχισε να ανακάμπτει όταν οι κυβερνήσεις υποχρεώθηκαν να πειθαρχήσουν την αγορά. Είναι ένα χρήσιμο μάθημα γιατί οι περιβαλλοντικές καταστροφές δεν αντιμετωπίζονται με ατομικές ενοχές και πράσινες διαφημίσεις, αλλά με κανόνες, απαγορεύσεις και έλεγχο εκείνων που κερδίζουν από τη ρύπανση.

Η τρύπα του όζοντος απέδειξε ότι οι δεσμευτικές αποφάσεις μπορούν να νικήσουν.

Λίγα λεπτά για ζωή

Η Διεθνής Ημέρα Επεμβατικής Καρδιολογίας χαρακτηρίζει την 16η Σεπτεμβρίου και καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2022. Η ημερομηνία συνδέεται με την πρώτη επιτυχημένη στεφανιαία αγγειοπλαστική, την οποία πραγματοποίησε ο καρδιολόγος Αντρέας Γκρούντσιχ στις 16 Σεπτεμβρίου 1977 στη Ζυρίχη. Η επέμβαση αυτή άνοιξε έναν νέο δρόμο στην αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών παθήσεων, καθώς επέτρεψε τη διάνοιξη στενωμένων αρτηριών με καθετήρα, χωρίς να απαιτείται πάντοτε ανοικτή χειρουργική επέμβαση.

Σήμερα η επεμβατική καρδιολογία περιλαμβάνει αγγειοπλαστικές, τοποθέτηση στεντ, διακαθετηριακές επεμβάσεις στις καρδιακές βαλβίδες και άλλες τεχνικές που μπορούν να σώσουν ανθρώπους μέσα σε κρίσιμα λεπτά. Η Ημέρα δημιουργήθηκε για να ενισχύσει την ενημέρωση γύρω από τις καρδιαγγειακές νόσους, την πρόληψη και τη σημασία της άμεσης πρόσβασης σε εξειδικευμένη φροντίδα. Παράλληλα, αναδεικνύει την ανάγκη εκπαίδευσης επαγγελματιών υγείας και ανάπτυξης οργανωμένων καρδιολογικών κέντρων.

Η τεχνολογική πρόοδος έχει αλλάξει ριζικά την πρόγνωση ενός εμφράγματος, όμως το αποτέλεσμα εξακολουθεί να εξαρτάται από την ταχύτητα της διάγνωσης, τη λειτουργία των υπηρεσιών επείγουσας βοήθειας και τη δυνατότητα του ασθενούς να φτάσει εγκαίρως στο κατάλληλο νοσοκομείο[2].

Το στεντ μπορεί να ανοίξει μια αρτηρία, δεν ανοίγει όμως μόνο του την πόρτα του νοσοκομείου. Όταν η πρόσβαση εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας, το εισόδημα ή τις αντοχές ενός αποδεκατισμένου δημόσιου συστήματος υγείας, ακόμη και η πιο θαυμαστή τεχνολογία γίνεται προνόμιο.

Η ζωή κρίνεται σε λίγα λεπτά, αλλά και στην ισότιμη πρόσβαση.

Η γνώση αλλάζει ημισφαίριο

Η Διεθνής Ημέρα Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας για τον Νότο χαρακτηρίζει την 16η Σεπτεμβρίου. Θεσπίστηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 9 Ιανουαρίου 2024, με το ψήφισμα 78/259. Η ιδέα είχε διατυπωθεί λίγους μήνες νωρίτερα στη Σύνοδο της Ομάδας των 77 και της Κίνας, που πραγματοποιήθηκε στην Αβάνα στις 15 και 16 Σεπτεμβρίου 2023.

Η ημέρα δημιουργήθηκε για να αναδείξει τον ρόλο της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας στην ανάπτυξη των χωρών του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου. Αναφέρεται ιδιαίτερα στις ανισότητες ως προς την πρόσβαση στη γνώση, στις ψηφιακές υποδομές, στην επιστημονική χρηματοδότηση, στα φάρμακα, στις πατέντες και στις νέες τεχνολογίες.

Στόχος της δεν είναι απλώς να προβάλει εντυπωσιακές εφευρέσεις, αλλά να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ αναπτυσσόμενων χωρών, τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την έρευνα που απαντά στις πραγματικές κοινωνικές ανάγκες. Η κλιματική κρίση, η επισιτιστική ανασφάλεια, οι πανδημίες και η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν όταν η επιστημονική ικανότητα συγκεντρώνεται σε λίγες πλούσιες χώρες και εταιρείες. Η Ημέρα συνδέεται έτσι με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης και με την απαίτηση η γνώση να λειτουργεί ως κοινό κοινωνικό αγαθό[3].

Ο κόσμος μιλά για ελεύθερη κυκλοφορία της γνώσης, μέχρι η γνώση να συναντήσει μια πατέντα, ένα πανάκριβο εργαστήριο ή ένα εμπορικό σύνορο. Καινοτομία για τον Νότο δεν σημαίνει να αγοράζει τα χθεσινά εργαλεία του Βορρά, αλλά να μπορεί να παράγει επιστήμη με δικούς του όρους.

Η γνώση γίνεται δύναμη όταν πάψει να φυλακίζεται πίσω από σύνορα και πατέντες.

Η πόλη κατεβαίνει πεζή

Η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας πραγματοποιείται κάθε χρόνο από τις 16 έως τις 22 Σεπτεμβρίου. Ξεκίνησε το 2002 ως πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και εξελίχθηκε σε εκστρατεία στην οποία συμμετέχουν δήμοι, φορείς και πολίτες από πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Κεντρικός της στόχος είναι να ενθαρρύνει τις πόλεις να περιορίσουν την εξάρτηση από το ιδιωτικό αυτοκίνητο και να επενδύσουν σε δημόσιες συγκοινωνίες, περπάτημα, ποδήλατο, προσβάσιμες μετακινήσεις και καθαρότερα μέσα μεταφοράς.

Η εβδομάδα ολοκληρώνεται στις 22 Σεπτεμβρίου, με την Ημέρα Χωρίς Αυτοκίνητο, κατά την οποία δρόμοι ή ολόκληρες περιοχές αποδίδονται προσωρινά στους πεζούς και στους ποδηλάτες. Οι δράσεις δεν έχουν νόημα μόνο ως γιορτές ή συμβολικοί αποκλεισμοί δρόμων. Η ουσία βρίσκεται στα μόνιμα μέτρα που μπορούν να αφήσουν πίσω τους: νέες λεωφορειολωρίδες, ασφαλή πεζοδρόμια, ποδηλατικές διαδρομές, χαμηλότερες ταχύτητες και καλύτερες συνδέσεις των συνοικιών με το κέντρο.

Η βιώσιμη κινητικότητα αφορά το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία, αλλά ταυτόχρονα αφορά την κοινωνική ισότητα. Μια πόλη γίνεται πραγματικά προσβάσιμη όταν ένα παιδί, ένας ηλικιωμένος ή ένας άνθρωπος με αναπηρία μπορεί να μετακινηθεί με ασφάλεια χωρίς να είναι υποχρεωμένος να διαθέτει αυτοκίνητο. Η διοργάνωση του 2026 πραγματοποιείται επίσης από τις 16 έως τις 22 Σεπτεμβρίου[4].

Για μία εβδομάδα οι δήμοι φωτογραφίζονται πάνω σε ποδήλατα και την επομένη επιστρέφουν τα αυτοκίνητα στα πεζοδρόμια. Η κινητικότητα δεν αλλάζει με φιέστες. Αλλάζει όταν αφαιρείται πραγματικός χώρος από το Ι.Χ. και επιστρέφεται στους ανθρώπους, ακόμη κι αν αυτό δυσαρεστεί όσους θεωρούν τον δρόμο ιδιοκτησία τους.

Η πόλη αναπνέει όταν ο δρόμος παύει να ανήκει αποκλειστικά στα αυτοκίνητα.