...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
Ο Παναγόπουλος στο «θέση» του Τρικούπη
και τούμπαλιν
| Η πολιτική αντιπαράθεση στο δημοτικό συμβούλιο το 1934
γύρω από τα ονόματα Τρικούπη και Παναγόπουλου στο Δημοτικό Συμβούλιο |
Στις 18 Απριλίου του 1934 δήμαρχος στην πόλη ήταν ο Δημήτρης Βότσης, ο οποίος, στις εκλογές που πραγματοποιήθηκαν περίπου δύο μήνες πριν (11 Φεβρουαρίου 1934), είχε καταφέρει να ξεπεράσει σε ψήφους (πήρε 1.421 ψηφοδέλτια, σε 3.838 έγκυρα) τον Αντρέα Παναγόπουλο (980 ψηφοδέλτια), καθώς και τους λιγότερο σημαντικούς πολιτικούς αντιπάλους του: Νίκο Ευθυμίου (546 ψηφοδέλτια), Κώστα Καλαϊτζόπουλο (417 ψηφοδέλτια, σε ό.π.), Χριστόφορο Καπέλα (197 ψηφοδέλτια), Μιχάλη Καρακίτσο (161 ψηφοδέλτια) και Δημήτρη Καπατενάκη (39 ψηφοδέλτια).
Εκείνη την Τετάρτη του Απρίλη, λοιπόν, στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου, οι δημοτικοί σύμβουλοι Π. Σκαλίγκος, Β. Παπαϊωάννου, Γ. Σίσκος, Γ. Σταθόπουλος, Κ. Μέξης, Α. Ρήκας, Χρ. Καρράς, Ν. Καρμανίδης, Α. Παπαλέξης, Η. Σαγιώργης και τέσσερις ακόμη, των οποίων οι υπογραφές είναι δυσδιάκριτες στο πρακτικό που έχουμε στα χέρια μας, κλήθηκαν να συζητήσουν μια σχετικά μικρή ημερήσια διάταξη, με τέσσερα όμως σημαντικά ζητήματα για την πόλη και τη διοίκησή της. Τα θέματα αυτά ήταν: 1ον) η οργάνωση της υπηρεσίας της αγροφυλακής, 2ον) η μεταρρύθμιση του οργανισμού της εσωτερικής υπηρεσίας των τακτικών και των εκτάκτων υπαλλήλων του Δήμου, 3ον) η λήψη απόφασης για τη δημοπρασία της ενοικίασης του φόρου των εγχώριων προϊόντων και 4ον) η λήψη απόφασης για την οργάνωση της Φιλαρμονικής.
Σήμερα θα σταθούμε σε ένα θέμα που μπήκε εκείνη τη μέρα εκτός ημερησίας διάταξης και αφορούσε τον Ανδρέα Παναγόπουλο, τον «ηττημένο» υποψήφιο δήμαρχο εκείνων των εκλογών, για τον οποίο ο Μιλτιάδης Τζάνης, εκδότης της εβδομαδιαίας εφημερίδας «ΦΩΣ του Αγρινίου», εκλεγμένος δημοτικός σύμβουλος με το ψηφοδέλτιο του Βότση και πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου που είχε προκύψει, επιφύλαξε μια καθόλου ευχάριστη «περιποίηση». Λίγο μετά την έναρξη της συνεδρίασης και αφού πρώτα ο Πάνος Σκαλίγκος ρώτησε τον Βότση για τις πρωτοβουλίες που ανέπτυξε ως δήμαρχος στο πλαίσιο της διεκδίκησης της τοπικής κοινωνίας για τη δημιουργία Πρωτοδικείου στην πόλη του Αγρινίου, πήρε τον λόγο και είπε:
«Όλοι θα μάθατε ίσως τις κριτικές του “Πανελληνίου” για την τελευταία μετονομασία του πιο κεντρικού δρόμου της πόλης, που είχε το όνομα του αειμνήστου και μεγάλου τέκνου της Ελλάδας, του Χαρίλαου Τρικούπη.
Το προηγούμενο Δημοτικό Συμβούλιο, θεωρώντας ότι το έργο του απερχόμενου δημάρχου κ. Παναγόπουλου υπήρξε μεγάλο και δημιουργικό, αποφάσισε αυτή την αλλαγή και έδωσε το όνομα του Παναγόπουλου στον κεντρικότερο και σημαντικότερο δρόμο της πόλης. Παράλληλα, αφαίρεσε το όνομα του Χαρίλαου Τρικούπη από αυτόν και το τοποθέτησε σε μια μικρή πάροδο της Πάνω Πλατείας, μικρότερης σημασίας, η οποία έφερε μέχρι χθες το όνομα “11ης Ιουνίου”[1] και υπενθυμίζει την απελευθέρωση του Αγρινίου από τον τουρκικό ζυγό. Έτσι, αυτή η ονομασία διαγράφηκε από την ονοματολογία των δρόμων της πόλης.
Η πράξη εκείνη του Δημοτικού Συμβουλίου να δοθεί το όνομα του κ. Παναγόπουλου πάρθηκε χωρίς καμία αντίρρηση, με καλή πίστη, και ήταν δικαιολογημένη για το Σώμα, ακόμη κι αν για εμάς θα έπρεπε να αναθεωρηθεί μετά την ετυμηγορία του λαού, ο οποίος στις τελευταίες δημοτικές εκλογές δεν θεώρησε το έργο του κ. Παναγόπουλου τεράστιο, με αποτέλεσμα να μην του εμπιστευθεί εκ νέου τη διοίκηση του Δήμου. Συνεπώς, οι απόψεις εκείνες, οι οποίες οδήγησαν στη λήψη της προαναφερόμενης απόφασης, ταυτίζονταν μόνο με την απόφαση της μειοψηφίας των κατοίκων της πόλης και, ως τέτοιες, κατά την άποψή μας, επιδέχονται αναθεώρηση.
Εμείς, κύριοι συνάδελφοι, πιστεύουμε ότι πρώτα πρέπει να γίνεται η κατάταξη των δρόμων σε κεντρικούς, πολυσύχναστους και απόκεντρους και, ανάλογα με την αξία των προσώπων με το όνομα των οποίων θα τιμηθούν, να γίνεται η ονοματολογία. Όταν έχουμε άνδρες όπως ο Χαρίλαος Τρικούπης, το όνομα του οποίου δόθηκε σε μια στενή οδό της αγοράς, όπως ο ήρωας του Σκρα Βασίλης Παπαγιάννης, το όνομα του οποίου δόθηκε σε μια ερημική συνοικιακή οδό πίσω από το ηλεκτρικό εργοστάσιο, όπως ο άλλος ήρωας του καθήκοντος, ο αείμνηστος αξιωματικός Γιώργος Καζαντζής, το όνομα του οποίου δόθηκε σε ένα σοκάκι στη Ντούτσαγα, δεν συγχωρείται να δοθεί το όνομα του κ. Παναγόπουλου στην κεντρική λεωφόρο της πόλης, γιατί, ακόμη κι αν παραδεχθούμε ότι το έργο του “απελθόντος” δημάρχου ήταν δημιουργικό, ήταν αναντίρρητα μικρότερης σημασίας από το έργο των προαναφερθέντων πολιτικών και ηρώων. Για τον λόγο αυτό έπρεπε να δοθεί το όνομά του σε έναν δρόμο μικρότερης σημασίας».[2]
Η πρώτη συστηματική ονοματοδοσία και ονοματοθεσία στον Δήμο Αγρινίου, ως γνωστόν, έγινε στις 10 Μαρτίου 1928, επί δημαρχίας Ανδρέα Παναγόπουλου, με την 56η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου εκείνης της χρονιάς. Μια μερική αποτύπωση αυτής της ονοματοδοσίας και ονοματοθεσίας βλέπετε στον παρακάτω χάρτη[3]
Ως εκ τούτου, όπως παρατηρείτε, από τον Μάρτιο του 1928 έως και το 1932, η σημερινή οδός Παπαστράτου και η συνέχεια της (η σημερινή Ελευθερίου Βενιζέλου), μέχρι τη συμβολή της με την οδό Αγίου Κωνσταντίνου (γέφυρα Μπανιά), έφερε το όνομα του Μεσολογγίτη πρωθυπουργού Χαρίλαου Τρικούπη. Το 1933, μετά τα εγκαίνια των εκπαιδευτηρίων που οικοδόμησαν οι αδελφοί Παπαστράτου στην πόλη, το Δημοτικό Συμβούλιο αφαίρεσε το όνομα του Τρικούπη από τον δρόμο που φαίνεται στον χάρτη και το τοποθέτησε στη θέση της οδού Μεσολογγίου.
Στις 12 Φεβρουαρίου του ’34, την επομένη των εκλογών, ο ηττημένος Παναγόπουλος υπέβαλε την παραίτησή του και έπαψε να ασκεί τα καθήκοντα του δημάρχου. Για τον λόγο αυτό, το Συμβούλιο που συγκλήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου έπρεπε να εκλέξει τον αντικαταστάτη του για τις λίγες ημέρες που απέμεναν μέχρι την ανάληψη των καθηκόντων από τη νέα Δημοτική Αρχή. Πριν από την εκλογή, με εισήγηση του προέδρου του Σώματος Κώστα Μέξη, αποφασίστηκε να τιμηθεί η προσφορά του Παναγόπουλου στην πόλη ως εξής: να δημιουργηθεί η προσωπογραφία του από τον ζωγράφο Γεωργιάδη (για τον λόγο αυτό ψηφίστηκε πίστωση 5.000 δρχ.), να του απευθύνει το Συμβούλιο εγκάρδιο χαιρετισμό και να μετονομασθεί η οδός Χαριλάου Τρικούπη σε Ανδρέα Παναγόπουλου. Η απόφαση αυτή πήρε τον αυξ. αρ. 7/14-2-1934 και ακολούθως το Σώμα εξέλεξε τον Κ. Μέξη ως δημαρχούντα μέχρι την ανάληψη της δημαρχίας από τον Βότση[4].
Στις 17 Φεβρουαρίου, ο Παναγόπουλος στέλνει προς τον Μέξη την παρακάτω επιστολή, την οποία ο αντικαταστάτης του κοινοποιεί στο Σώμα κατά τη συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου της ίδιας χρονιάς:
«Ἀξιότιμε κ. Δημαρχών,
»Κατέχω τὸ ἀπὸ 15 τοῦ τρέχοντος μηνὸς ὑπ’ ἀριθμ. 925 ἔγγραφον ὑμῶν μετ’ ἀποσπάσματος πρακτικῶν συνεδριάσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἄμφω τὰ ὁποῖα σᾶς παρακαλῶ νὰ βεβαιωθῆτε ὅτι με συνεκίνησαν βαθύτατα. Ἡ ἐξαιρετικὴ τιμὴ ἥτις διὰ τοῦ ψηφίσματος μοι ἐγένετο, κ. Δήμαρχε, καὶ ἡ ἐξ αὐτῆς πλήρης ἀναγνώρισις τοῦ συντελεσθέντος ἔργου τῆς ἀναδημιουργίας τῆς πόλεως, μοῦ προκαλεῖ ἰδιαιτέραν εὐχαρίστησιν καὶ τὴν θεωρῶ ὡς τὴν μεγαλυτέραν ἠθικὴν ἀμοιβὴν καὶ τὸν μέγιστον τίτλον τιμῆς.
»Βεβαιωθῆτε, κ. Δημαρχών, ὅτι θὰ διατηρήσω καθ’ ὅλον τὸν βίον μου τὴν ἀνάμνησιν τῆς πολυτίμου συνεργασίας ὑμῶν πάντων, χάρις εἰς τὴν ὁποίαν ἠδυνήθημεν νὰ ἐργασθῶμεν ὑπὲρ τῆς ἀγαπητῆς μας πόλεως, καὶ σᾶς παρακαλῶ ὅπως δεχθῆτε Σεις καὶ διαβιβάσητε καὶ πρὸς τοὺς ἐκλεκτοὺς μου συνεργάτας εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὰς πλέον θερμὰς μου εὐχαριστίας διὰ τὸ ψήφισμα τῆς 14ης τοῦ τρέχοντος μηνός.
»Μετὰ τῆς διαβεβαιώσεως τῆς ἐξαιρέτου πρὸς ὑμᾶς ὑπολήψεως, διατελῶ μετὰ πολλῆς τιμῆς.
»Ἀνδρέας Παναγόπουλος»[5].
Η απόφαση αυτής της αλλαγής των ονομάτων των δρόμων, που προαναφέραμε, «ανέβασε» την πολιτική θερμοκρασία στην πόλη, αλλά και στο «Πανελλήνιο», όπως είπε ο Τζάνης. Τα δημοσιεύματα όλων όσοι αρθρογράφησαν για το συγκεκριμένο ζήτημα εξέφραζαν την αγανάκτησή τους προς το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης, επειδή, όπως υποστήριζαν, διέγραψε από την ονοματοθεσία των δρόμων της πόλης τον Χαρίλαο Τρικούπη για τη «χάρη» του Ανδρέα Παναγόπουλου.
Στις 5 Μαρτίου της ίδιας χρονιάς, ο Μέξης, μετά την πληθώρα των αντιδράσεων που προκάλεσε εκείνη η απόφαση, δήλωσε στη συνεδρίαση ότι το Δημοτικό Συμβούλιο προχώρησε στη μετονομασία του δρόμου επειδή στην αρχή της οδού βρισκόταν το σπίτι του Παναγόπουλου (σημερινή Τράπεζα Πίστεως) και το Δημαρχείο της πόλης, «μεθ’ ου ούτως συνεδέθη». Υπογράμμισε μάλιστα ότι «ουδέποτε το Δημοτικόν Συμβούλιον Αγρινίου διενοήθη να απαλήψη το όνομα του Χαριλάου Τρικούπη…» και πρότεινε στο Σώμα να μετονομασθεί σε Χαρ. Τρικούπη η οδός που μέχρι εκείνη τη στιγμή έφερε το όνομα «11ης Ιουνίου».[6]
Ο Θανάσης Ρήκας αντιπρότεινε η απόφαση να μην ληφθεί από το απερχόμενο Δημοτικό Συμβούλιο εκείνη τη μέρα, αλλά το ζήτημα να παραμείνει ανοιχτό και να αποφασίσει το νέο όργανο που θα συγκροτούνταν σε λίγες ημέρες.
Σε ψηφοφορία τέθηκε μόνο η πρόταση του Μέξη, με το σκεπτικό ότι η τυχόν υπερψήφισή της θα καθιστούσε ανύπαρκτη τη δεύτερη. Έτσι και έγινε.
Την πρόταση υπερψήφισαν οι: Επ. Ρήκας, Λ. Τσιτσιμελής, Κ. Αλεξάς, Η. Σαγιώργης, Ν. Καραμητσόπουλος, Α. Παπαλέξης, Α. Τζάνης και Κ. Μέξης (σύνολο ψήφων υπέρ: 8). Την καταψήφισαν οι: Κ. Καλαμάρας (πρόεδρος), Γ. Δανέλλης, Α. Ρήκας, Ζ. Ζαχαρόπουλος, Κ. Κιρκιλέσης και Π. Σκαλίγκος (σύνολο ψήφων κατά: 6). Μετά την ψηφοφορία συντάχθηκε η υπ’ αριθμ. 18/5-3-1934 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, που αφορούσε τη μετονομασία της οδού 11ης Ιουνίου σε Χαριλάου Τρικούπη, και η συζήτηση έκλεισε με τη φράση του Θανάση Ρήκα ότι «η νέα Δημοτική Αρχή θα εισηγηθή την επαναφοράν των πραγμάτων», για να λάβει την απάντηση όλων όσοι την υπερψήφισαν, «εν χορώ»: «Δικαίωμά της».
Έτσι φτάσαμε στις 18 Απριλίου, όταν ο πρόεδρος του νέου Δημοτικού Συμβουλίου, Μιλτιάδης Τζάνης, επανέφερε το θέμα με την εισήγηση που παρουσιάσαμε στην αρχή της ανάρτησης. Το νέο Δημοτικό Συμβούλιο, με νέα απόφαση στις 21 Απριλίου της ίδιας χρονιάς, αποκατέστησε τα πράγματα «κατά το δοκούν» της νέας του σύνθεσης.
——————————————————————————————————————————————————————–
Υποσημείωση: Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες.
Παραπομπές:1. Για την «11ης Ιουνίου» η απόφαση 56/10-3-1928 όριζε κατά λέξη τας εξής: «Η οδός από Δημαρχείου μέχρι Καμπίση και συναντήσεως της οδού Αιόλου (ονομάζεται) Οδός 11ης Ιουνίου». (Δες ΧΑΡΤΗ Α) | 2. Πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου Αγρινίου, Συνεδρίαση 11η της 18ης Απριλίου σελ. 84 – 105. | 3. Ο ΧΑΡΤΗΣ Α της ανάρτησης αποτελεί περιγραφικό σχεδιαστικό αντίγραφο των τετραγώνων και των οδών του σχεδίου πόλης του Αγρινίου, όπως αυτό εγκρίθηκε ως παράρτημα, του από 16 Απριλίου 1929 Διατάγματος και δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α΄ 150/ 19-4-1929. | 4. Πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου Αγρινίου, Συνεδρίαση 5η, της 14ης Φεβρουαρίου 1934 σελ. 41 – 46. | 5. Πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου Αγρινίου, Συνεδρίαση 7η, της 26ης Φεβρουαρίου 1934. | 6. Πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου Αγρινίου, Συνεδρίαση 8η, της 5ης Μαρτίου 1934.
Φωτογραφία | Σύνθεση φωτογραφιών:
αριστερά ο Παναγόπουλος, δεξιά ο Τρικούπης
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
