...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
Κρατικές-δημοτικές κατασκηνώσεις
Αποκέντρωση χωρίς σταθερούς όρους δεν είναι αποκέντρωση
| Η περίπτωση του Θέρμου και της Αμφιλοχίας
ως μικρογραφίες μιας ασταθούς κοινωνικής πολιτικής |
Στις 17 Απριλίου 2026, τα Υπουργεία, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών, Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, με κοινή τους απόφαση ανέθεσαν στους δήμους της χώρας την ευθύνη για την οργάνωση και λειτουργία των κατασκηνώσεων που εντάσσονται στο κρατικό πρόγραμμα. Με αυτή του την απόφαση το κράτος καθόρισε το πλαίσιο, έβαλε τους όρους και διέθεσε τη χρηματοδότηση, μεταφέροντας στην τοπική αυτοδιοίκηση την ευθύνη και την οργάνωση της λειτουργίας τους, γεγονός που τους καθιστά υπεύθυνους στο να διαχειριστούν, να συντηρήσουν τις εγκαταστάσεις, να οργανώσουν τις κατασκηνωτικές περιόδους, να προσλάβουν το απαραίτητο προσωπικό και να εξυπηρετήσουν τους ωφελούμενους.
Η απόφαση αφορά ένα ευρύ φάσμα δικαιούχων, κυρίως παιδιά οικογενειών με οικονομικές ή κοινωνικές δυσκολίες, αλλά και ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία με τη συμμετοχή στο πρόγραμμα να γίνεται με συγκεκριμένα κριτήρια και διαδικασίες επιλογής, που εφαρμόζονται σε τοπικό επίπεδο από τους δήμους. Συνολικά, η ΚΥΑ 7856/2026 συγκροτεί το διοικητικό και λειτουργικό πλαίσιο μέσα στο οποίο υλοποιείται το πρόγραμμα των κρατικών κατασκηνώσεων για φέτος, καθορίζοντας τη συνεργασία ανάμεσα στο κεντρικό κράτος και την τοπική αυτοδιοίκηση στον τομέα της κοινωνικής φροντίδας.
Για το 2026, το πρόγραμμα ανατέθηκε σε 29 δήμους σε όλη τη χώρα, που καλύπτουν διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές. Ενδεικτικά, περιλαμβάνονται δήμοι και περιοχές όπως η Κερατέα, η Αμφιλοχία, η Νέα Πέραμος Καβάλας, η Μάκρη Αλεξανδρούπολης, τα Χανιά, η Μεταμόρφωση Χαλκιδικής, η Κέρκυρα και το Θέρμο, ενώ στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και άλλοι δήμοι που διαχειρίζονται συγκεκριμένες κατασκηνωτικές εγκαταστάσεις σε ολόκληρη τη χώρα.
Η μεταφορά αυτή στην αυτοδιοίκηση προβάλλεται από την Κυβέρνηση ως αποκέντρωση, όμως στην πράξη συνιστά μια ουσιαστική μετακύλιση της ευθύνης, στην οποία χρόνια τώρα έχει εκπαιδευτεί η κεντρική εξουσία. Οι δήμοι καλούνται να οργανώσουν κατασκηνώσεις, να εξασφαλίσουν προσωπικό, να διαχειριστούν υποδομές και να καλύψουν καθημερινές ανάγκες, μέσα σε ένα πλαίσιο μηδενικών προσλήψεων και εξαιρετικά περιορισμένων πόρων, με αποτέλεσμα να δημιουργείται μια άνιση γεωγραφία κοινωνικής πολιτικής. Εκεί όπου υπάρχουν εμπειρία και υποδομές, το πρόγραμμα προβλέπεται να λειτουργήσει σχετικά ομαλά, εκεί όμως που οι δυνατότητες είναι περιορισμένες, εκφράζονται φόβοι, ότι η λειτουργία θα είναι οριακή με εμφανείς επιπτώσεις στην ποιότητα των υπηρεσιών αλλά και στη συνέχιση αυτής; της κοινωνικής παροχής.
Οι κατασκηνώσεις
Θέρμου και Αμφιλοχίας
Η κατασκήνωση της Αγίας Σοφίας στο Δήμο Θέρμου και η κατασκήνωση στη Μπούκα της Αμφιλοχίας εντάσσονται στο ίδιο πλαίσιο που ορίζει η ΚΥΑ 7856/2026 και συγκροτούν δύο χαρακτηριστικές όψεις της λειτουργίας των κρατικών κατασκηνώσεων στην περιφέρεια. Η πρώτη επανήλθε σε λειτουργία μετά από περίπου μισό αιώνα αδράνειας, ως αποτέλεσμα στοχευμένης παρέμβασης που αποκατέστησε μια εγκαταλελειμμένη υποδομή, ενώ η δεύτερη λειτουργεί διαχρονικά μέσα σε ένα περιβάλλον χρόνιας υποβάθμισης της ποιότητας των υποδομών της εγκατάστασης εξαιτίας της ανεπάρκειας των πόρων, καθώς και της οικονομικής αβεβαιότητας που χαρακτηρίζει τους συνεχώς περιορισμένους πόρους της αυτοδιοίκησης. Και στις δύο περιπτώσεις, η ποιοτική λειτουργία αυτών των κατασκηνώσεων ούτε αυτονόητη είναι ούτε σταθερή. Εξαρτάται κάθε χρόνο και από τη χρηματοδότηση, και από την ετοιμότητα των δήμων και από τη συνολική συγκυρία.
Η δυναμικότητα παραμένει περιορισμένη, με περίπου εξήντα παιδιά ανά κατασκηνωτική περίοδο στο Θέρμο και αντίστοιχα χαμηλή κλίμακα λειτουργίας στην Αμφιλοχία, γεγονός που επιτρέπει πιο άμεση φροντίδα αλλά ταυτόχρονα περιορίζει δραστικά τον αριθμό των ωφελούμενων. Οι περίοδοι φιλοξενίας διαρκούν συνήθως δύο εβδομάδες μέσα στο καλοκαίρι, δημιουργώντας έναν κύκλο σύντομης αλλά εντατικής λειτουργίας. Η συμμετοχή βασίζεται σε αιτήσεις και εισοδηματικά ή κοινωνικά κριτήρια, διαδικασία που παραμένει τυπικά διαφανής αλλά ουσιαστικά επιλεκτική, καθώς η ζήτηση υπερβαίνει σταθερά την προσφορά και οδηγεί σε έναν σιωπηλό αποκλεισμό ενός σημαντικού μέρους των ενδιαφερόμενων.
Η λειτουργία και των δύο δομών στηρίζεται σε εποχικό προσωπικό, με συμβάσεις ορισμένου χρόνου που καλύπτουν αποκλειστικά τις ανάγκες των κατασκηνωτικών περιόδων. Πρόκειται για ένα επαναλαμβανόμενο σχήμα προσωρινής απασχόλησης που δεν δημιουργεί σταθερές θέσεις εργασίας, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί βασική προϋπόθεση για την υλοποίηση της κοινωνικής πολιτικής. Η αντίφαση είναι εμφανής, καθώς η παροχή κοινωνικής φροντίδας εξαρτάται από ένα καθεστώς εργασιακής επισφάλειας.
Οι υποδομές, παρά τις βελτιώσεις που έχουν σημειωθεί ιδιαίτερα στην περίπτωση του Θέρμου, εξακολουθούν να φέρουν το αποτύπωμα παλαιότερης υποχρηματοδότησης, ειδικά στην Αμφιλοχία όπου η συντήρηση και η αναβάθμιση δεν ακολουθούν σταθερό ρυθμό, με αποτέλεσμα η ποιότητα των υπηρεσιών να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διαθεσιμότητα των πόρων κάθε χρονιάς, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η λειτουργία μπορεί να μεταβάλλεται αισθητά από περίοδο σε περίοδο. Πόσο εύκολα μπορεί κανείς να μην θυμηθεί το καλοκαίρι του 2023
Συνολικά, οι δύο κατασκηνώσεις συμπυκνώνουν τα βασικά χαρακτηριστικά του μοντέλου που εφαρμόζεται. Από τη μία πλευρά καλούνται να προσφέρουν πραγματική στήριξη και ουσιαστική εμπειρία στα παιδιά που συμμετέχουν, κι από την άλλη, λειτουργούν μέσα σε ένα σύστημα που παραμένει αποσπασματικό, με περιορισμένη εμβέλεια, επιλεκτική πρόσβαση και εξάρτηση από μη σταθερούς πόρους. Αυτή η αντιφατική πραγματικότητα δεν αποτελεί εξαίρεση. Είναι ο κανόνας πάνω στον οποίο στηρίζεται η σημερινή εφαρμογή της κοινωνικής πολιτικής, όχι μόνο πάνω στον συγκεκριμένο τομέα, αλλά σε ολόκληρο το φάσμα της κοινωνικής πολιτικής. Και το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν τέτοιες δομές πρέπει να υπάρχουν, αφού η ανάγκη τους είναι προφανής, αλλά αν μπορούν να στηριχθούν ως σταθερό και καθολικό τμήμα της κοινωνικής πολιτικής ή θα συνεχίσουν να λειτουργούν ως περιορισμένες παρεμβάσεις που καλύπτουν προσωρινά κενά. Στην παρούσα μορφή του, το σύστημα θεμελιώνει το δεύτερο. Κι αυτό δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι πολιτική επιλογή.
