Έγινε 20 Σεπτεμβρίου στον κόσμο

Ό,τι έγινε… Έγινε

Γεγονότα

490 π.Χ. – Στην πεδιάδα του Μαραθώνα οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς αντιμετωπίζουν το εκστρατευτικό σώμα της Περσικής Αυτοκρατορίας σε μία από τις πιο γνωστές μάχες των Περσικών Πολέμων.

Οι αρχαίες πηγές και οι μεταγενέστεροι υπολογισμοί την τοποθετούν γενικά στα τέλη του καλοκαιριού ή στις αρχές του φθινοπώρου του 490 π.Χ., με τη συμβατική χρονολόγηση να δίνει συχνά τη 12η Σεπτεμβρίου, ενώ το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού τοποθετεί την απόβαση των Περσών στις αρχές Σεπτεμβρίου. Κύρια αφηγηματική πηγή για τη μάχη παραμένει ο Ηρόδοτος.

Απέναντι σε αριθμητικά ισχυρότερη περσική δύναμη υπό τον Δάτι και τον Αρταφέρνη, οι Αθηναίοι, με σημαντική συμβολή των Πλαταιέων και κεντρικό στρατηγικό ρόλο του Μιλτιάδη, παρέταξαν ενισχυμένες πτέρυγες και ασθενέστερο κέντρο.

Όταν το ελληνικό κέντρο υποχώρησε κάτω από την πίεση των Περσών, οι δύο πτέρυγες επικράτησαν και στράφηκαν προς το εσωτερικό, περικυκλώνοντας μεγάλο μέρος του αντιπάλου. Η περσική δύναμη υποχώρησε προς τα πλοία, ενώ οι Αθηναίοι επέστρεψαν γρήγορα στην πόλη για να αποτρέψουν ενδεχόμενη επίθεση από τη θάλασσα. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, σκοτώθηκαν 192 Αθηναίοι, 11 Πλαταιείς και 6.400 Πέρσες, αριθμοί που αποτελούν μέρος της αρχαίας παράδοσης και δεν μπορούν όλοι να επαληθευτούν ανεξάρτητα.

1942 – Η αντιστασιακή οργάνωση ΠΕΑΝ, η Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων, ανατινάζει τα γραφεία της φιλοναζιστικής ΕΣΠΟ στη γωνία Πατησίων και Γλάδστωνος, στην κατεχόμενη Αθήνα.

Η επιχείρηση της 20ής Σεπτεμβρίου 1942 αποτέλεσε ένα από τα πιο εντυπωσιακά χτυπήματα της ελληνικής Αντίστασης μέσα στην πρωτεύουσα. Η Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση συνεργαζόταν με τις κατοχικές αρχές και επιχειρούσε, μεταξύ άλλων, να στρατολογήσει Έλληνες για σχηματισμό που θα πολεμούσε στο πλευρό της Βέρμαχτ στο Ανατολικό Μέτωπο.

Την επιχείρηση οργάνωσε ο πυρήνας της ΠΕΑΝ με επικεφαλής τον αξιωματικό της Αεροπορίας Κώστα Περρίκο. Καθοριστικό ρόλο είχαν ο Αντώνης Μυτιληναίος, ο Σπύρος Γαλάτης και η Ιουλία Μπίμπα. Η βόμβα μεταφέρθηκε και τοποθετήθηκε στο κτίριο την ώρα που στα γραφεία της ΕΣΠΟ υπήρχε συγκέντρωση μελών της. Η έκρηξη προκάλεσε κατάρρευση και πυρκαγιά και ουσιαστικά διέλυσε την οργάνωση. Οι ιστορικές πηγές δεν συμφωνούν απόλυτα για τον αριθμό των θυμάτων· η ΕΡΤ αναφέρει 29 μέλη της ΕΣΠΟ και 48 Γερμανούς, ενώ άλλες μελέτες δίνουν διαφορετικούς αριθμούς για τις γερμανικές απώλειες. Ακολούθησε καταδίωξη των μελών της ΠΕΑΝ από την Γκεστάπο.

Ο Περρίκος συνελήφθη και εκτελέστηκε στην Καισαριανή στις 4 Φεβρουαρίου 1943, ενώ η Ιουλία Μπίμπα μεταφέρθηκε στη Γερμανία και εκτελέστηκε.

2016 – Μεγάλη πυρκαγιά καταστρέφει σημαντικό τμήμα του κέντρου υποδοχής της Μόριας στη Λέσβο, ύστερα από συγκρούσεις μεταξύ ανθρώπων που διέμεναν στον καταυλισμό. Η εγγραφή χρειάζεται χρονολογική διευκρίνιση: η φωτιά ξέσπασε το βράδυ της Δευτέρας 19 Σεπτεμβρίου 2016 και οι συνέπειές της καταγράφονταν την επόμενη ημέρα.

Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, περίπου 4.400 πρόσφυγες και μετανάστες βρίσκονταν τότε στη δομή. Οι συγκρούσεις ανάγκασαν μεγάλο αριθμό ανθρώπων να εγκαταλείψουν τον χώρο μέσα στη νύχτα, ενώ οικογένειες κινήθηκαν προς τις γύρω περιοχές αναζητώντας ασφαλές σημείο.

Περισσότερες από 50 μονάδες στέγασης της Ύπατης Αρμοστείας, στις οποίες έμεναν περίπου 800 άνθρωποι, καταστράφηκαν ολοσχερώς. Οι πρώτες επίσημες αναφορές δεν κατέγραψαν νεκρούς, αλλά τουλάχιστον 30 άνθρωποι μεταφέρθηκαν για περίθαλψη με ελαφρά τραύματα.

Περίπου 95 ασυνόδευτα παιδιά μετακινήθηκαν προσωρινά στη δομή ΠΙΚΠΑ. Στο αρχικό υλικό η σύγκρουση περιγράφεται κυρίως μέσα από εθνικές ή γεωγραφικές κατηγορίες των ανθρώπων που βρίσκονταν στη Μόρια· η διαθέσιμη επίσημη ενημέρωση είναι πιο προσεκτική και μιλά γενικά για συγκρούσεις μεταξύ κατοίκων του κέντρου.

Το περιστατικό ανέδειξε με ιδιαίτερα βίαιο τρόπο τις επισφαλείς συνθήκες που είχαν δημιουργηθεί στη Μόρια, η οποία τα επόμενα χρόνια θα γινόταν σύμβολο της ευρωπαϊκής προσφυγικής κρίσης.

Γεννήσεις

1878 – Άπτον Σίνκλερ. Ο Αμερικανός συγγραφέας, δημοσιογράφος και πολιτικός ακτιβιστής γεννήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 1878 στη Βαλτιμόρη και έγινε μία από τις χαρακτηριστικές μορφές της ερευνητικής και κοινωνικά παρεμβατικής λογοτεχνίας των Ηνωμένων Πολιτειών.

Από νεαρή ηλικία έγραφε για να εξασφαλίσει τα έξοδα των σπουδών του και σταδιακά συνέδεσε τη λογοτεχνική του παραγωγή με την έρευνα πάνω στις συνθήκες εργασίας, στη φτώχεια και στις κοινωνικές ανισότητες.

Η μεγάλη τομή ήρθε το 1906 με τη «Ζούγκλα», μυθιστόρημα που βασίστηκε στην έρευνά του στη βιομηχανία κρέατος του Σικάγου. Ο Σίνκλερ ήθελε κυρίως να αποκαλύψει την εκμετάλλευση των μεταναστών εργατών, όμως η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε έντονα στις συνθήκες παραγωγής τροφίμων και συνέβαλε στην πολιτική πίεση για αυστηρότερους ομοσπονδιακούς ελέγχους. Παρέμεινε για δεκαετίες ενεργός στον σοσιαλιστικό χώρο και το 1934, έχοντας πλέον ενταχθεί στο Δημοκρατικό Κόμμα, διεκδίκησε τη θέση του κυβερνήτη της Καλιφόρνιας με το πρόγραμμα EPIC, «End Poverty in California».

Κέρδισε το χρίσμα των Δημοκρατικών αλλά ηττήθηκε στις γενικές εκλογές από τον Ρεπουμπλικανό Φρανκ Μέριαμ. Συνέχισε να γράφει αδιάκοπα, με έργα όπως το «Oil!» και τη σειρά μυθιστορημάτων με ήρωα τον Λάνι Μπαντ. Για το «Dragon’s Teeth» τιμήθηκε το 1943 με Πούλιτζερ Μυθοπλασίας. Πέθανε στις 25 Νοεμβρίου 1968 σε ηλικία 90 ετών.

1924 – Τζέιμς Γκαλάνος. Ο ελληνοαμερικανός σχεδιαστής μόδας γεννήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 1924 στη Φιλαδέλφεια, μοναχογιός οικογένειας Ελλήνων μεταναστών, και εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες μορφές της αμερικανικής υψηλής μόδας του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα.

Μετά την αποφοίτησή του από το Bridgeton High School σπούδασε για μικρό διάστημα στο Traphagen School of Fashion της Νέας Υόρκης, όπου ασχολήθηκε με τον σχεδιασμό, το ντραπάρισμα και την κατασκευή ενδυμάτων.

Στα πρώτα επαγγελματικά του χρόνια εργάστηκε κοντά στη Χάτι Κάρνεγκι και στον σχεδιαστή Ζαν Λουί στα Columbia Studios, ενώ η παραμονή του στο Παρίσι και η μαθητεία του στον οίκο Robert Piguet τον έφεραν σε άμεση επαφή με τη γαλλική υψηλή ραπτική.

Το 1951 εγκαταστάθηκε στο Λος Άντζελες και δημιούργησε την εταιρεία Galanos Originals. Τα ρούχα του θεωρήθηκαν από νωρίς ασυνήθιστα απαιτητικά για τα αμερικανικά δεδομένα του έτοιμου ενδύματος, με ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα των υφασμάτων, στην κατασκευή, στο κόψιμο και στο χειροποίητο φινίρισμα.

Το Metropolitan Museum of Art επισημαίνει ότι στη γενιά του μπορούσε να ανταγωνιστεί τεχνικά τη γαλλική haute couture. Δημιουργίες του φόρεσαν γυναίκες όπως η Νάνσι Ρέιγκαν, η Ελίζαμπεθ Τέιλορ και η Ρόζαλιντ Ράσελ. Αποσύρθηκε από τη μόδα στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στράφηκε συστηματικά στη φωτογραφία. Πέθανε στις 30 Οκτωβρίου 2016 στο Δυτικό Χόλιγουντ, σε ηλικία 92 ετών.

Θάνατοι

1957 – Ζαν Σιμπέλιους. Ο Φινλανδός συνθέτης Ζαν Σιμπέλιους πεθαίνει στις 20 Σεπτεμβρίου 1957 στο σπίτι του, την Αϊνόλα, κοντά στο Ελσίνκι, σε ηλικία 91 ετών.

Είχε γεννηθεί ως Γιόχαν Γιούλιους Κρίστιαν Σιμπέλιους στις 8 Δεκεμβρίου 1865 στη Χαμενλίνα, σε μια Φινλανδία που αποτελούσε τότε αυτόνομο Μεγάλο Δουκάτο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Άρχισε να μαθαίνει βιολί σε νεαρή ηλικία και, μολονότι γράφτηκε αρχικά στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Ελσίνκι, εγκατέλειψε σύντομα τη νομική για να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη μουσική.

Το έργο του συνδέθηκε βαθιά με τη φινλανδική πολιτιστική ταυτότητα την περίοδο κατά την οποία ενισχυόταν το κίνημα για εθνική αυτονομία και, τελικά, ανεξαρτησία. Μύθοι, τοπία και αφηγήσεις του εθνικού έπους «Καλεβάλα» τροφοδότησαν σημαντικό μέρος της δημιουργίας του. Ανάμεσα στα γνωστότερα έργα του βρίσκονται η «Φινλανδία», η «Σουίτα της Καρελίας», «Ο Κύκνος της Τουονέλα», το «Valse triste» και το Κοντσέρτο για βιολί, ενώ οι επτά συμφωνίες του επηρέασαν ουσιαστικά την εξέλιξη της συμφωνικής γραφής του 20ού αιώνα.

Τα τελευταία περίπου τριάντα χρόνια της ζωής του δημοσίευσε ελάχιστη νέα μουσική, γεγονός που γέννησε έναν ολόκληρο κύκλο εικασιών γύρω από μια πιθανή Όγδοη Συμφωνία. Στις 20 Σεπτεμβρίου 1957, αφού είχε περάσει το πρωινό του στην Αϊνόλα, κατέρρευσε και πέθανε την ίδια ημέρα.