Το Αγρίνιο ξαναδιαβάζει τον εικοστό αιώνα μέσα από κινήματα, τέχνη,
ντοκουμέντα, πολιτικές διαδρομές, συλλογικές εμπειρίες
Ένα ολόκληρο κομμάτι της πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας του Αγρινίου μπήκε ξανά στη συζήτηση μέσα από το διήμερο που οργάνωσε το Athens School στις 26 και 27 Σεπτεμβρίου, στην Παλιά Λαχαναγορά. Θέμα των εκδηλώσεων ήταν οι «Ιστορίες από το Αγρίνιο του 20ού αιώνα – Γεωμετρήσεις, επιθυμίες και όνειρα», με μια διαδρομή που ξεκινούσε από τη γέννηση του καπνεργατικού κινήματος, τη δεκαετία του 1910, και έφτανε μέχρι την κοινωνική και πολιτική αμφισβήτηση και τη διαμόρφωση του αναρχικού κινήματος στις δεκαετίες του ’70 και του ’80.
Στη διαδρομή αυτή μπήκαν οι μεγάλες απεργίες των καπνεργατών στον Μεσοπόλεμο, η παρουσία και η επιρροή των διεθνιστών αρχειομαρξιστών στο εργατικό κίνημα της πόλης και ο μετέπειτα «σφαγιασμός» τους από το «σταλινοπατριωτικό λόμπι του ΚΚΕ». Συζητήθηκαν επίσης η Αντίσταση και η εκτέλεση των 120 αγωνιστών το 1944, το μεταπολεμικό κίνημα των καπνοπαραγωγών, οι αγώνες της προδικτατορικής Αριστεράς, η χούντα και η αντίσταση, με κορυφαία στιγμή την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Η αφήγηση έφτασε στη Μεταπολίτευση, στην επίδραση του Μάη του ’68 και των ιδεών του Κορνήλιου Καστοριάδη, αλλά και στη διαμόρφωση του νέου πολιτικού και αναρχικού κινήματος στο Αγρίνιο, προς το τέλος του 20ού αιώνα.
Σημαντικό μέρος του διημέρου ήταν και η έκθεση ιστορικού και καλλιτεχνικού υλικού. Παρουσιάστηκαν οι «κυανοτυπίες μνήμης» του Αλέξανδρου Συρογιαννούλη, τμήμα της εγκατάστασης «Η ζωή εν τάφω» του Θανάση Βαλαώρα, μαζί με παρουσίαση ολόκληρου του έργου από τον ίδιο, ζωγραφικά έργα του Αντώνη Ναστούλη με θέμα τον καπνό, φωτογραφίες του Δημήτρη Γερονίκου από τις αποθήκες Παπαστράτου και ντοκουμέντα εξορίας από το αρχείο της οικογένειας Καρέλλου. Εκθέματα από τις δεκαετίες του ’70, του ’80 και του ’90 προκάλεσαν, όπως σημειώνει το δελτίο Τύπου, συγκίνηση αλλά και αμηχανία σε ανθρώπους που αναγνώρισαν μέσα σε αυτά κομμάτια της δικής τους ζωής. Η συζήτηση, πάντως, δεν έμεινε στη νοσταλγία, αλλά πέρασε στο σήμερα και στο τι μπορεί να σημαίνει πολιτική και κοινωνική δράση για την τοπική κοινωνία.
Τις εκδηλώσεις άνοιξε ο Βασίλης Αναγνώστου, παρουσιάζοντας το Athens School. Ο Αλέξανδρος Σχισμένος έκανε μια ιστορική περιήγηση από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι τη δεκαετία του ’60, ενώ ο Κώστας Μπούρος μίλησε για τις εμπειρίες του από την αντίσταση στη χούντα στην Ιταλία και για τη γνωριμία του με τον αναρχικό Ουμπέρτο Τομαζίνι και το Gruppo Germinal. Ακούστηκε ακόμη ηχητικό ντοκουμέντο του Αγρινιώτη αντιστασιακού Πάνου Μοσχονά για την περίοδο πριν και κατά τη διάρκεια της δικτατορίας.
Ο Γιώργος Οικονόμου μίλησε για την αντίσταση στη χούντα στην Ελλάδα και για την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973, ενώ ο Νίκος Ιωάννου αναφέρθηκε στο πολιτικό κίνημα του Αγρινίου κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Προβλήθηκε επίσης απόσπασμα από βιογραφική ταινία για τον Τριεστίνο Ουμπέρτο Τομαζίνι, ο οποίος, σύμφωνα με το δελτίο Τύπου, μέσω του Κώστα Μπούρου επηρέασε νέους αναρχικούς της πόλης τη δεκαετία του ’70.
Στο κλείσιμο του διημέρου τέθηκαν ως προτεραιότητες η αναδημιουργία του δημόσιου χώρου και η επαναφορά της πολιτικής και των κοινωνικών κινημάτων στο προσκήνιο, με σύγχρονα δημοκρατικά προτάγματα. Το επόμενο πολιτικό ραντεβού δόθηκε για το 2027, στο πλαίσιο του «Έτους Καστοριάδη» και των τριάντα χρόνων από τον θάνατό του, που διοργανώνει το Athens School.
Το ιστορικό υλικό της έκθεσης προήλθε από τα αρχεία της Χριστίνας Καρέλλου, του Θανάση Βαλαώρα, του Γιάννη Καρύτσα, του Μάκη Μπουκουβάλα, του Νώντα Σκυφτούλη, του Νίκου Αντωνίου, του Νίκου Κόκκαλη, του Αριστείδη Μπαρχαμπά, της Ελευθερίας Βακαλοπούλου και του Νίκου Ιωάννου. Το δελτίο Τύπου εκδόθηκε στις 5 Οκτωβρίου 2026 από την Κοινωνική Συνεταιριστική Δομή Εκπαίδευσης και Έρευνας ATHENS SCHOOL.
