Υπόθεση Κωσταλέξι

7 Νοεμβρίου 1978

Τα χρόνια της απομόνωσης της Ελένης Καρυώτη από το Κωσταλέξι
έγιναν δημόσιο θέαμα και δικαστική υπόθεση

Στις αρχές Νοεμβρίου του 1978, χωροφύλακες μπήκαν σ’ ένα σπίτι στο Κωσταλέξι της Φθιώτιδας, λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Λαμία. Στο ισόγειο βρήκαν την Ελένη Καρυώτη. Ήταν σαράντα επτά χρονών. Ο χώρος ήταν σκοτεινός, χωρίς κρεβάτι και χωρίς στοιχειώδη καθαριότητα, όπως περιγραφόταν στο κατηγορητήριο που συντάχθηκε αργότερα. Το ίδιο έγγραφο τοποθετούσε τον εντοπισμό της στις 6 Νοεμβρίου. Σε μεταγενέστερα δημοσιεύματα επικράτησε η 7η Νοεμβρίου. Μέσα σ’ εκείνες τις δύο μέρες, η ζωή μιας γυναίκας που είχε περάσει χρόνια στην απομόνωση έγινε γνωστή σε όλη τη χώρα.

Στις αφηγήσεις που ακολούθησαν, η απομόνωση της Ελένης τοποθετήθηκε από τα τέλη της δεκαετίας του ’40 έως το 1978. Είκοσι εννέα χρόνια, σύμφωνα με τις αναφορές στα περισσότερα δημοσιεύματα της εποχής. Οι φωτογραφίες της κυκλοφόρησαν στον Τύπο και γύρω τους χτίστηκε γρήγορα μια ιστορία που έμοιαζε να εξηγεί τα πάντα. Η Ελένη, έλεγαν, είχε ερωτευτεί στα χρόνια του Εμφυλίου έναν δάσκαλο που είχε προσχωρήσει στους αντάρτες. Η οικογένειά της, σύμφωνα με την ίδια εκδοχή, την είχε κλείσει στο σπίτι για να κόψει τον δεσμό. Άλλα δημοσιεύματα άλλαζαν τα πρόσωπα και τις περιστάσεις, κρατούσαν όμως τον απαγορευμένο έρωτα στο κέντρο της αφήγησης.

Ο δημοσιογράφος Πάνος Σόμπολος, που είχε καλύψει την υπόθεση, έγραψε αργότερα ότι αρκετές από αυτές τις ιστορίες κυκλοφόρησαν χωρίς διασταύρωση. Κατέγραψε και κάτι πολύ συγκεκριμένο. Στις 14 Νοεμβρίου του 1978, ο δάσκαλος που είχε κατονομαστεί έστειλε επιστολή στα «Κωσταλεξιώτικα Νέα» και διέψευσε ότι είχε σχέση με την Ελένη. Η διάψευση είχε γίνει από τότε. Παρ’ όλα αυτά, η ιστορία του έρωτα συνέχισε να αναπαράγεται.

Η δικαστική υπόθεση είχε τη δική της πορεία. Τα τρία αδέλφια της Ελένης, ο Ευθύμιος, η Μαρία και η Ολυμπία, συνελήφθησαν και προφυλακίστηκαν. Το κατηγορητήριο τους απέδιδε ότι την είχαν αφήσει αβοήθητη, χωρίς την περίθαλψη που χρειαζόταν. Στο ίδιο έγγραφο γινόταν λόγος για σοβαρή ψυχική νόσο και για επιβάρυνση της σωματικής της κατάστασης. Στις 10 Ιανουαρίου του 1980, το Κακουργιοδικείο αθώωσε ομόφωνα και τους τρεις και η απόφασή του έκλεισε την ποινική υπόθεση για τα αδέλφια της.

Μια γυναίκα λοιπόν, είχε ανάγκη από φροντίδα και είχε περάσει χρόνια απομονωμένη. Όταν η κατάστασή της βγήκε στο φως, μεγάλο μέρος της συζήτησης στράφηκε γύρω από το τι είχε κάνει η οικογένεια και τι ήξερε το χωριό. Πολύ λιγότερο χώρο είχε το ερώτημα για το τι μπορούσε να κάνει μια οικογένεια στην επαρχία όταν ένας άνθρωπός της χρειαζόταν σταθερή ψυχιατρική και κοινωνική υποστήριξη. Πού μπορούσε να απευθυνθεί; Ποιος θα παρακολουθούσε την κατάσταση μετά την επιστροφή στο σπίτι ή το πόσο επαρκής ήταν η φροντίδα που θα δεχόταν εκεί;

Μετά την αθώωση των αδελφών της, η Ελένη επέστρεψε στο χωριό από την ψυχιατρική κλινική Αιγινήτειο της Αθήνας όπου είχε νοσηλευτεί. Το 1998, σύμφωνα με την καταγραφή του Σόμπολου, εξαφανίστηκε. Οι δικοί της την αναζήτησαν στο σπίτι και στα γειτονικά κτίρια. Κάτοικοι έψαξαν και στην ευρύτερη περιοχή, χωρίς αποτέλεσμα. Κυκλοφόρησαν ξανά φήμες, αλλά η τύχη της δεν εξακριβώθηκε. Για δεύτερη φορά, το κενό που άφησαν τα άγνωστα γεγονότα γέμισε με ιστορίες που άλλοι διηγήθηκαν για λογαριασμό της.

Το όνομα του χωριού έμεινε στη ιστορία. Χρόνια αργότερα, όταν αποκαλυπτόταν μια άλλη περίπτωση εγκλεισμού, ο τίτλος «νέο Κωσταλέξι» αρκούσε για να καταλάβει ο κόσμος τι εννοούσε η είδηση. Το όνομα της Ελένης Καρυώτη ακουγόταν πολύ σπάνια. Κι όμως, εκείνη ήταν που είχε ζήσει τα χρόνια της απομόνωσης και είδε την προσωπική της ζωή να γίνεται πρωτοσέλιδο. Για το τι ήθελε η ίδια, για το πώς έζησε την επιστροφή της και για το τι απέγινε, η δημόσια αφήγηση άφησε ελάχιστα τεκμηριωμένα στοιχεία.