...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
Η είσοδος των Γερμανών
και η αρχή της Κατοχής στο Αγρίνιο
| Γρήγορος μετασχηματισμός της πόλης
σε διοικητικό κέντρο των κατοχικών δυνάμεων |
Τα πρώτα τμήματα Γερμανών ανιχνευτών μπήκαν στο Αγρίνιο τη νύχτα της 21ης προς 22ας Απριλίου 1941, ανοίγοντας μια νέα, σκοτεινή σελίδα στην ιστορία της πόλης. Με δύο θωρακισμένα αυτοκίνητα έφτασαν έως την πλατεία Στράτου (σημερινή πλατεία Ειρήνης), όπου και διανυκτέρευσαν.
Το πρωί της Τρίτης 22 Απριλίου 1941, γύρω στις 10:00, εισήλθαν από τη βόρεια είσοδο της πόλης τα μηχανοκίνητα τμήματα της επίλεκτης μονάδας Leibstandarte SS Adolf Hitler. Ακολουθώντας τον κεντρικό οδικό άξονα από τον Συνοικισμό, στο Πάρκο, στην οδό Παπαστράτου, κατέληξαν στην πλατεία Μπέλλου, την οποία μετέτρεψαν σε στρατόπεδο, επιχειρώντας να δείξουν από την πρώτη στιγμή στους Αγρινιώτες, ποιοι είναι οι κυρίαρχοι του τόπου. Από την πρώτη στιγμή έγινε σαφές ότι η πόλη έχανε την κανονικότητά της[1].
Η μοναδική ομάδα που υποδέχθηκε τους Γερμανούς στρατιώτες ήταν μια μικρή παρέα Αγρινιωτών, των οποίων τα ονόματα δεν καταγράφηκαν ποτέ — για λόγους που εύκολα εξηγούνται, ιδίως σε μια μικρή κοινωνία εκείνης της εποχής. Στην άκρη του πεζοδρομίου, στη νοτιοανατολική γωνία του Πάρκου (εκεί όπου βρίσκεται η είσοδος των Παπαστρατείων Εκπαιδευτηρίων), είχαν στήσει ένα μικρό τραπέζι και πρόσφεραν ανθοδέσμες στους επικεφαλής αξιωματικούς της φάλαγγας.
Το περιστατικό αυτό υπήρξε μεμονωμένο και σε καμία περίπτωση δεν συνιστούσε οργανωμένη υποδοχή. Αντίθετα, η απουσία των τοπικών αρχών ήταν εκκωφαντική. Ο δήμαρχος Δημήτριος Βότσης, όπως και οι λοιποί εκπρόσωποι της πόλης, δεν εμφανίστηκαν μέχρι τη στιγμή που η γερμανική διοίκηση ζήτησε την παρουσία του δημάρχου και του επικεφαλής της χωροφυλακής. Από τους δύο, εμφανίστηκε μόνο ο διοικητής της Χωροφυλακής, Γιώργος Τζωρτζάκης, ο οποίος έθεσε τη δύναμη της χωροφυλακής Αγρινίου στη διάθεση των κατακτητών[2].
Η στάση αυτή δεν ήταν μεμονωμένη. Σε πολλές ελληνικές πόλεις, εκείνες τις ημέρες, οι τοπικές αρχές απέφυγαν να προσδώσουν έστω και συμβολική νομιμοποίηση στην είσοδο των κατακτητών. Οι Γερμανοί, ωστόσο, δεν άφησαν περιθώρια αμφισημίας. Σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, φέρονται να διαμήνυσαν ότι, σε περίπτωση μη εμφάνισης του δημάρχου, θα διόριζαν στη θέση του έναν λοχία των SS.
Από την ίδια κιόλας ημέρα, το Αγρίνιο μετατρέπεται ταχύτατα σε διοικητικό και στρατιωτικό κόμβο των δυνάμεων Κατοχής στη βορειοδυτική Ελλάδα. Στην πόλη εγκαθίστανται μονάδες της 1ης Ορεινής Μεραρχίας (1st Mountain Division, «Εντελβάις»), υπό τη διοίκηση του στρατηγού Maximilian von Weichs, ενώ η κύρια δύναμη της Leibstandarte SS Adolf Hitler προωθείται γρήγορα προς Μεσολόγγι και Ναύπακτο και, μέσω Πελοποννήσου, καταλήγει στην Αθήνα, όπου παρελαύνει ως κατοχική δύναμη.
Η γερμανική παρουσία αποτυπώνεται μέσα σε λίγες ημέρες και στον αστικό ιστό. Το Αγρίνιο γεμίζει με στρατιωτικές υπηρεσίες, γραφεία και επιταγμένους χώρους. Φρούραρχος της πόλης ορίζεται ο Τέλμαν. Το φρουραρχείο εγκαθίσταται στο ανώγειο της οικίας Σκαλίγκου, στην πλατεία Μπέλλου (σημερινή πλατεία Δημοκρατίας), ενώ στο ισόγειο στεγάζεται ο συνεργάτης του, Γιόχαν. Ως κατοικία του, ο Τέλμαν επιτάσσει το ανώγειο σπίτι του ζαχαροπλάστη Πολέμαρχου Ζήνα, στη συμβολή των οδών Παπαστράτου και Δημοτσελίου[3].
Στο ξενοδοχείο «Ακροπόλ» της πλατείας Μπέλλου εγκαθίσταται η Γκεστάπο, με παράρτημα στην οικία Ηλία Λέκκα, στην οδό Σκίπη. Στο σπίτι του Μεγαπάνου, απέναντι από την Εθνική Τράπεζα, στεγάζεται η Γερμανική Γενική Στρατιωτική Διοίκηση Στερεάς. Η Κομμαντατούρ εγκαθίσταται στην οικία Ματσούκα, κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό, μαζί με παράρτημα της στρατιωτικής αστυνομίας, της οποίας η κύρια έδρα βρίσκεται στο σπίτι του Χαραλαμπίδη, στην οδό Ευτυχίας Καλύβα, κάτω από τις φυλακές της Αγίας Τριάδας.
Στο ακίνητο των αδελφών Κοντογιώργου, στην πλατεία Μπέλλου, οργανώνεται η λέσχη των Γερμανών αξιωματικών, διακοσμημένη με τοιχογραφίες υψηλής αισθητικής. Στην οικία του Αριστείδη Σχισμένου, στη συμβολή των οδών Μπαϊμπά και Κακαβιά, στεγάζεται αρχικά η γερμανική και στη συνέχεια η ιταλική αποθήκη φαρμάκων. Το γερμανικό νοσοκομείο και αναρρωτήριο εγκαθίσταται στον πρώτο όροφο του Παπαστρατείου Γυμνασίου, ενώ καπναποθήκες στην περιοχή του Αγίου Ιωάννη Ρηγανά επιτάσσονται και μετατρέπονται σε αποθήκες πυρομαχικών.
Η 22α Απριλίου 1941 σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας πραγματικότητας για το Αγρίνιο. Η νυχτερινή είσοδος των ανιχνευτών, η πρωινή άφιξη των μηχανοκίνητων μονάδων, οι ελάχιστοι που προσφέρουν λουλούδια και οι πολλοί που σιωπούν, συμπυκνώνουν την αμηχανία μιας κοινωνίας που περνά από την ελευθερία στην Κατοχή μέσα σε λίγες ώρες. Από εκεί και πέρα, η πόλη θα διανύσει όλα τα στάδια της κατοχικής εμπειρίας: προσαρμογή, επιβίωση, αντίσταση, αλλά και συνεργασία. Αν η είσοδος των Γερμανών έγινε σχεδόν χωρίς αντίσταση, τα χρόνια που ακολούθησαν απέδειξαν ότι η ιστορία δεν τελειώνει με την κατάληψη μιας πόλης· αντίθετα, τότε ακριβώς αρχίζει.
——————————————————————————————————————————————————————–
Υποσημείωση: Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες.
Παραπομπές: 1. Θ. Μ. Πολίτης, Πόλεμος – Κατοχή – Αντίσταση – Απελευθέρωση, ηλ. εφημερίδα Νέα Εποχή. | 2. Κώστα Δήμου Μαραγιάννη, Το Αγρίνιο – Μια περιδιάβαση στον τόπο. Μια προσέγγιση σε πρόσωπα και γεγονότα, Εκδόσεις Πάραλος, 2011, σελ. 313. | 3. Θ. Τσαλαβρά, Στρατωνισμός των Δυνάμεων κατοχής στο Αγρίνιο, εφημερίδα ΝΕΟΙ ΚΑΙΡΟΙ, 23 Ιανουαρίου 2001
Φωτογραφία: Ομάδα Γερμανών,
φωτογραφίζονται μαζί με τον διερμηνέα τους Μίμη Καπέρδα
στην πλατεία Κουμπούρα, απέναντι από τη Κομαντατούρα.
(Πηγή: φωτογραφικό αρχείο, Γιάννη Κ Κουτρουμπούση)
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
