...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
«Ένας είναι ο Πυθαγόρας»
| Γεννήθηκε το 1930 στο Αγρίνιο
και έζησε εκεί τα πρώτα δεκαοχτώ χρόνια της ζωής του,
αναπνέοντας τον αέρα αυτής της πόλης |
Γεννήθηκε το 1930 στο Αγρίνιο και έζησε εκεί τα πρώτα δεκαοχτώ χρόνια της ζωής του, αναπνέοντας τον αέρα αυτής της πόλης· έναν αέρα φορτωμένο με τον κόπο του καπνού, τη μελαγχολία της αγρινιώτικης βροχής και την ομορφιά της τριανταφυλλιάς, που τότε στόλιζε σχεδόν κάθε κήπο των σπιτιών αυτής της πόλης. Αυτά τα στοιχεία σμίλεψαν την καθημερινότητα της οικογένειας του χαρμανατζή πατέρα του και της δασκάλας μητέρας του και έγιναν η αφετηρία για να βρει εφαλτήριο το ταλέντο του Πυθαγόρα και να σμιλέψει αργότερα τους στίχους των τραγουδιών του.
Ελάχιστοι είναι εκείνοι που κατάφεραν να χτίσουν καριέρα με το μικρό τους όνομα. Ανάμεσά τους και ο Πυθαγόρας. Όχι από καλλιτεχνική ιδιοτροπία, αλλά επειδή, όπως ο ίδιος είπε κάποτε στον καθηγητή του στο 1ο Γυμνάσιο Αρρένων Αγρινίου, Γ. Παπαχρήστο, όταν τον ρώτησε, «γιατί δεν γράφεις και το επώνυμο στο τετράδιό σου;», απάντησε απλά: «Ένας είναι ο Πυθαγόρας». Και πράγματι, εκείνη την εποχή, σε ολόκληρο το Γυμνάσιο δεν υπήρχε άλλος μαθητής με αυτό το όνομα.
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, η οικογένειά του κατέφυγε στον ορεινό Βάλτο και, σε ηλικία μόλις δεκατεσσάρων ετών, τον Μάρτιο του 1944, κατατάχθηκε και ο ίδιος στην ΕΠΟΝ.
Μετά την Απελευθέρωση επέστρεψε στα σχολικά έδρανα και ολοκλήρωσε τις «εγκύκλιες» σπουδές του, παίρνοντας το απολυτήριό του από το 1ο Γυμνάσιο Αγρινίου. Φύση ανήσυχη και δημιουργική, φεύγει για την Αθήνα και γράφεται στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών, όπου μαθαίνει υποκριτική κοντά στον Δημήτρη Ροντήρη. Αποφοιτά με άριστα και ξεκινά αμέσως να παίζει στο θέατρο και στον κινηματογράφο, ενώ ταυτόχρονα γράφει σενάρια για ταινίες και νούμερα για τις επιθεωρήσεις της εποχής.
Το 1954 ηχογραφεί το πρώτο του τραγούδι, σε μουσική του Νίκυ Γιάκοβλεφ, με τίτλο «Ξαναβλέπω το παλιό το αμαξάκι» και ερμηνεύτρια την τότε δημοφιλέστατη Μαίρη Λω.
Από εκείνη τη στιγμή αρχίζει η μεγάλη παραγωγή των τραγουδιών του, με θεματολογία στραμμένη στην καθημερινότητα των ανθρώπινων σχέσεων, τις δυσκολίες και τις συγκινήσεις τους. Εργαλείο του ήταν οι εικόνες — οι αγαπημένες του γειτονιές και τα ακούσματα της καπνούπολης όπου μεγάλωσε, που άρχισαν σιγά-σιγά να ενώνονται με τους ρυθμούς της μνήμης του και να γεννούν τις δικές τους ομοιοκαταληξίες: «Ηλιοβασίλεμα… Συνοικισμός… Κι ένα γραμμόφωνο από μακριά, του Καζαντζίδη το παράπονο γροθιά.»
Η μεγάλη αποδοχή του Πυθαγόρα ήρθε με την ταινία «Κάθε λιμάνι και καημός», της οποίας έγραψε το σενάριο, πρωταγωνίστησε και συνέθεσε τους στίχους του τραγουδιού των τίτλων. Τη μουσική —όπως και όλα τα τραγούδια της ταινίας— υπέγραψε ο Γιώργος Κατσαρός. Η συνεργασία αυτή στάθηκε η αρχή μιας μακρόχρονης καλλιτεχνικής σχέσης που γέννησε περισσότερα από 200 τραγούδια και εννέα δίσκους 33 στροφών.
Η καθαρή ποίηση λειτουργεί πάντα μέσα στη στιχουργική του Πυθαγόρα, κάτι που αναγνωρίστηκε από όλους. Δεν είναι τυχαίες ούτε απρόβλεπτες οι συνεργασίες του με τον Μάνο Λοΐζο και τον Γιάννη Σπανό — ούτε, φυσικά, «Ο Θάνατος του Ποιητή», που έγραψε μαζί με τον Απόστολο Καλδάρα. Πρόκειται για τραγούδι που αποδεικνύει καθαρά τις ποιητικές καταβολές του, αλλά και τη βαθιά του επιρροή από ρεύματα και σχολές φαινομενικά ξένες προς την «ευκολία» της λαϊκής τέχνης.
Το 1972 συνεργάζεται ξανά με τον Απόστολο Καλδάρα στον κύκλο τραγουδιών «Μικρά Ασία». Την εποχή εκείνη τα τραγούδια αυτά φάνταζαν εκτός κλίματος, καθώς οι στίχοι τους μιλούσαν για ένα παρελθόν που φαινομενικά δεν είχε σχέση με τα επίκαιρα γεγονότα. Η δισκογραφική εταιρεία ΜΙΝΟΣ όμως διέκρινε την αξία τόσο των τραγουδιών όσο και των ερμηνευτών — της Χάρις Αλεξίου και του Γιώργου Νταλάρα — και έδωσε το «πράσινο φως» για την ηχογράφηση. Παρά τις αρχικές αντιρρήσεις των δισκοπωλείων, που υποστήριζαν πως μόνο τα πολιτικά τραγούδια μπορούσαν τότε να πουλήσουν, ο δίσκος σημείωσε τεράστια επιτυχία μέσα σε λίγες μέρες, σπάζοντας κάθε ρεκόρ πωλήσεων. Με αφορμή τη μεγάλη αυτή διάκριση, ο Μάτσας θέσπισε για πρώτη φορά τον θεσμό των απονομών δίσκων, ορίζοντας ως χρυσό εκείνον που ξεπερνούσε τις 50.000 πωλήσεις και ως πλατινένιο εκείνον με τις διπλάσιες.
Πέρα από τους ήδη αναφερθέντες, στίχους του Πυθαγόρα μελοποίησαν πολλοί ακόμα συνθέτες: ο Βασίλης Βασιλειάδης, ο Γιώργος Ζαμπέτας, ο Ζακ Ιακωβίδης, ο Κώστας Καπνίσης, ο Νάκης Πετρίδης κ.ά. Τα τραγούδια του ερμήνευσαν οι σημαντικότεροι τραγουδιστές της εποχής: η Χαρούλα Αλεξίου, η Τζένη Βάνου, ο Τόλης Βοσκόπουλος, ο Πάνος Γαβαλάς, η Λίτσα Διαμάντη, ο Δημήτρης Ευσταθίου, ο Γιάννης Καλατζής, ο Ηλίας Κλωναρίδης, ο Σταμάτης Κόκοτας, η Ρία Κούρτη, η Μαρινέλλα, ο Δημήτρης Μητροπάνος, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, ο Γιώργος Νταλάρας, ο Γιάννης Πάριος, ο Γιάννης Πουλόπουλος και πολλοί άλλοι.
Η μακρόχρονη και γόνιμη συνεργασία του με τον Στέλιο Καζαντζίδη κορυφώθηκε με τη δημιουργία και κυκλοφορία του «Υπάρχω», σε μουσική Χρήστου Νικολόπουλου. Ο δίσκος αυτός αποτέλεσε αποκορύφωμα για όλους τους συντελεστές, καθώς κάθε τραγούδι του γνώρισε τεράστια επιτυχία. Συνολικά, η συνεργασία Πυθαγόρα–Καζαντζίδη απέδωσε εξήντα τραγούδια, τα περισσότερα από τα οποία όχι μόνο αγαπήθηκαν, αλλά απέκτησαν διαχρονική αξία, αποτελώντας μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού του 20ού αιώνα.
Ο Πυθαγόρας είχε την τύχη να δει τον θρίαμβο των έργων του στις θεατρικές σκηνές, στις κινηματογραφικές αίθουσες και στους δίσκους των 33 και 45 στροφών. Κυρίως, όμως, είχε καταφέρει να ακούσει χιλιάδες ανθρώπους να σιγοψιθυρίζουν τους στίχους του στις πιο προσωπικές τους στιγμές.
Μετά τον θάνατό του, προς τιμήν του, ο Χρήστος Νικολόπουλος μελοποίησε ορισμένους ακόμη στίχους του. Το 1983 κυκλοφόρησε το «Απ’ την Άνω Τούμπα» με τον Πασχάλη Τερζή· το 1984 το «Και μας έλεγε το κύμα» με τη Χάρις Αλεξίου· και το 1996 μια ακόμη διαχρονική επιτυχία, το «Και φούμα-φούμα», με τον Τάκη Μπίνη.
Ο Πυθαγόρας, στη σύντομη αλλά σημαντική διαδρομή του, κατόρθωσε με εντυπωσιακή επιδεξιότητα να δημιουργήσει μια μεγάλη και εμπορικά επιτυχημένη εργογραφία ποιοτικών τραγουδιών, τα περισσότερα εκ των οποίων αποτελούν ορόσημα του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού. Το έργο του αποδεικνύει πως όχι μόνο υπήρξε, αλλά εξακολουθεί να παραμένει ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της ελληνικής μουσικής.
Δείτε μια λίστα με όλα τα τραγούδια του Πυθαγόρα ΕΔΩ
Και ξαφνικά, στις 12 Νοεμβρίου 1979, έναν μόλις χρόνο πριν συμπληρώσει τα πενήντα του χρόνια, ο «στιχουργός της καρδιάς», όπως τον αποκαλούσαν, προδόθηκε από την ίδια του την καρδιά και έφυγε για πάντα.
Φωτογραφία: Πυθαγόρας Παπασταματίου
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
