Ό,τι έγινε… Έγινε
Γεγονότα
1954 – Διεξάγονται στην Ελλάδα δημοτικές και κοινοτικές εκλογές, με την αντιπολίτευση να καταγράφει σημαντικές επιτυχίες απέναντι στην κυβέρνηση του Αλέξανδρου Παπάγου. Πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραματίζει η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ), η οποία συνεργάζεται με κεντρώες και δημοκρατικές δυνάμεις, διεκδικώντας την αυτοδιοίκηση σε μια χώρα που εξακολουθεί να ζει στη σκιά του Εμφυλίου.
Στην Αθήνα εκλέγεται από τον πρώτο γύρο ο ανεξάρτητος φιλελεύθερος Παυσανίας Κατσώτας, με περίπου 41%, χάρη και στη στήριξη της ΕΔΑ. Στον Πειραιά επικρατεί ο Δημήτρης Σαπουνάκης, με 44,1%, επικεφαλής ευρύτερης αντιπολιτευτικής συνεργασίας. Αντίστοιχες νίκες καταγράφονται στον Βόλο, στη Λάρισα και σε εργατικές συνοικίες της πρωτεύουσας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Θεσσαλονίκη. Ο Μηνάς Πατρίκιος, υποψήφιος με τη στήριξη της ΕΔΑ και του Δημοκρατικού Κόμματος Εργαζόμενου Λαού, προηγείται στις 21 Νοεμβρίου, χωρίς να συγκεντρώνει το απαιτούμενο 40%. Στον δεύτερο γύρο, στις 28 Νοεμβρίου, εκλέγεται δήμαρχος με 56,6%, απέναντι στον Σωτήριο Γκοτζαμάνη, πρώην υπουργό κατοχικών κυβερνήσεων.
Η ιστορία του Πατρίκιου έχει ιδιαίτερο βάρος. Το 1925 είχε ήδη εκλεγεί στη Θεσσαλονίκη με συμμαχία εργατών και προσφύγων, όμως η δικτατορία του Θεόδωρου Πάγκαλου εμπόδισε την ανάληψη των καθηκόντων του. Η κυβερνητική πλευρά προσπάθησε να υποβαθμίσει τη σημασία της αναμέτρησης, ενώ οι συνεργασίες της ΕΔΑ με το Κέντρο απέκτησαν ιδιαίτερο συμβολισμό σε μια περίοδο κατά την οποία το ΚΚΕ παρέμενε εκτός νόμου και οι διώξεις συνεχίζονταν συστηματικά.
Τα αποτελέσματα του 1954 δεν ανατρέπουν την κεντρική κυβέρνηση. Αποκαλύπτουν, ωστόσο, ότι οι αποκλεισμοί και ο αντικομμουνισμός της μετεμφυλιακής περιόδου δεν είχαν εξαλείψει την κοινωνική επιρροή της Αριστεράς ούτε τη δυνατότητα ευρύτερων δημοκρατικών συνεργασιών.
1955 – Προβάλλεται για πρώτη φορά στους ελληνικούς κινηματογράφους η «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη, μια ταινία που αμφισβήτησε ανοιχτά τις αντιλήψεις της εποχής για τη γυναίκα, τον έρωτα και την κοινωνική «τιμή». Πρωταγωνίστρια είναι η Μελίνα Μερκούρη, στην πρώτη κινηματογραφική της εμφάνιση, με συμπρωταγωνιστή τον Γιώργο Φούντα.
Βασισμένο στο θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη «Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια», το σενάριο αντλεί στοιχεία και από τον μύθο της Κάρμεν. Η Στέλλα τραγουδά στο λαϊκό κέντρο «Παράδεισος», ερωτεύεται τον ποδοσφαιριστή Μίλτο, αλλά αρνείται να παραδώσει την ανεξαρτησία της στις απαιτήσεις του γάμου. Η απόφασή της να μην εμφανιστεί στην εκκλησία οδηγεί στην τελική σύγκρουση: ο Μίλτος τη μαχαιρώνει στον δρόμο.
Η ταινία δεν εξιδανικεύει τον έρωτα. Φέρνει στο προσκήνιο τη βία που κρύβεται πίσω από την ανδρική ιδιοκτησιακή αντίληψη και το τίμημα που πληρώνει μια γυναίκα όταν διεκδικεί να αποφασίζει για τη ζωή της. Η επιλογή της δεν παρουσιάζεται ως ατομική παραξενιά, αλλά ως ρήξη με ένα κοινωνικό περιβάλλον που απαιτεί διαρκώς υπακοή από τις γυναίκες και συχνά συγχωρεί την επιθετικότητα των ανδρών.
Τη μουσική υπογράφει ο Μάνος Χατζιδάκις και τα σκηνικά ο Γιάννης Τσαρούχης. Συμμετέχουν ακόμη ο Αλέκος Αλεξανδράκης, η Σοφία Βέμπο και η Βούλα Ζουμπουλάκη. Παρά τη σκληρή κριτική που δέχτηκε, ιδιαίτερα από μερίδα της Αριστεράς, η «Στέλλα» κατέκτησε το κοινό, με 134.142 εισιτήρια την πρώτη κινηματογραφική περίοδο προβολής της.
Είχε ήδη παρουσιαστεί στο Φεστιβάλ Καννών, ανοίγοντας διεθνείς δρόμους για τη Μερκούρη. Εβδομήντα χρόνια αργότερα, παραμένει μια τολμηρή καταγγελία της πατριαρχικής βίας και του κοινωνικού καταναγκασμού.
1974 – Δύο ισχυρές εκρήξεις συγκλονίζουν το Μπέρμιγχαμ της Αγγλίας. Βόμβες εκρήγνυνται στις πολυσύχναστες παμπ «Mulberry Bush» και «Tavern in the Town», σκοτώνοντας 21 ανθρώπους και τραυματίζοντας 182. Οι επιθέσεις αποδίδονται στον Προσωρινό Ιρλανδικό Δημοκρατικό Στρατό (IRA), στο πλαίσιο της αιματηρής σύγκρουσης για τη Βόρεια Ιρλανδία, παρότι η οργάνωση δεν αναλαμβάνει επίσημα την ευθύνη.
Η αστυνομία προχωρά στη σύλληψη έξι Ιρλανδών: των Χιου Κάλαχαν, Πάτρικ Χιλ, Τζέραρντ Χάντερ, Ρίτσαρντ ΜακΙλκενί, Γουίλιαμ Πάουερ και Τζον Γουόκερ. Οι συλληφθέντες καταγγέλλουν ξυλοδαρμούς, απειλές και εξαναγκασμό σε ομολογίες. Παρά τις καταγγελίες, το 1975 καταδικάζονται σε ισόβια κάθειρξη.
Η υπόθεσή τους εξελίσσεται σε ένα από τα μεγαλύτερα δικαστικά σκάνδαλα της βρετανικής ιστορίας. Οι λεγόμενοι «Έξι του Μπέρμιγχαμ» παραμένουν φυλακισμένοι επί δεκαέξι χρόνια, μέχρι τις 14 Μαρτίου 1991, όταν το Εφετείο ακυρώνει τις καταδίκες τους. Αποκαλύπτονται σοβαρές αναξιοπιστίες στα εγκληματολογικά στοιχεία και στην αστυνομική διερεύνηση.
Η απελευθέρωσή τους αποκαθιστά τη δικαστική αλήθεια, όχι όμως και τα χρόνια που χάθηκαν. Οι έξι λαμβάνουν αργότερα οικονομικές αποζημιώσεις, ενώ οι οικογένειες των θυμάτων εξακολουθούν να διεκδικούν δικαιοσύνη. Το 2019 νέα δικαστική έρευνα επιβεβαιώνει ότι οι 21 άνθρωποι δολοφονήθηκαν παράνομα. Ωστόσο, κανείς δεν έχει καταδικαστεί για τις επιθέσεις.
Η τραγωδία του Μπέρμιγχαμ αναδεικνύει δύο αλληλένδετες πραγματικότητες: την εγκληματική βία της τρομοκρατίας και την κρατική αυθαιρεσία που, στο όνομα της ασφάλειας, κατασκευάζει ενόχους και στερεί από τα πραγματικά θύματα τη δικαιοσύνη.
Γεννήσεις
1833 – Γεννιέται στην Αγία Μαρίνα της Λέσβου ο Δημήτριος Βερναρδάκης, θεατρικός συγγραφέας, φιλόλογος και πανεπιστημιακός, που θα αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στην πνευματική ζωή του 19ου αιώνα.
Γιος του Νικολάου Βερναρδάκη, με καταγωγή από την Κρήτη, και της Μελισσηνής Τραντάλη, μεγαλώνει σε οικογένεια με περιορισμένα οικονομικά μέσα. Το 1849 εισάγεται στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και συνεχίζει τις σπουδές του στη Γερμανία με υποτροφία. Σύντομα στρέφεται στη φιλολογία, την ιστορία και το θέατρο.
Με έργα όπως η «Μαρία Δοξαπατρή», η «Μερόπη» και η «Φαύστα», επιχειρεί να διαμορφώσει ένα ελληνικό ιστορικό δράμα, συνδυάζοντας τον ρομαντισμό, την αρχαία τραγωδία και τη δραματουργία του Σαίξπηρ. Παράλληλα, μελετά και εκδίδει κριτικά κείμενα του Ευριπίδη. Τα θεατρικά του γνωρίζουν επιτυχία, αλλά η αρχαΐζουσα γλώσσα περιορίζει σταδιακά τη μεταγενέστερη απήχησή τους.
Το 1861 αναλαμβάνει τη διδασκαλία ιστορίας και φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1865 γίνεται τακτικός καθηγητής. Η παρουσία του, ωστόσο, προκαλεί οξύτατες αντιπαραθέσεις. Ο ίδιος δεν περιορίζεται στις πανεπιστημιακές αίθουσες. Παρεμβαίνει δημόσια σε διαμάχες για τη γλώσσα, την ιστορική συνέχεια και τον χαρακτήρα της εκπαίδευσης, προκαλώντας αντιδράσεις σε μια κοινωνία που αναζητά τη συλλογική της ταυτότητα. Το 1869, μέσα σε φοιτητικές κινητοποιήσεις και συγκρούσεις που έμειναν γνωστές ως «Βερναρδάκεια», εξαναγκάζεται σε παραίτηση. Επιστρέφει για λίγο στο Πανεπιστήμιο το 1882 και υπηρετεί επίσης στην Εθνική Βιβλιοθήκη.
Το 1904 και το 1905 ο αδελφός του Αθανάσιος τον προτείνει για το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Πεθαίνει στη Μυτιλήνη το 1907, αφήνοντας έργο που αποτυπώνει τις πολιτισμικές φιλοδοξίες αλλά και τις έντονες ιδεολογικές συγκρούσεις της εποχής του.
1927 – Γγεννιέται στο Λουτράκι Κορινθίας η Άννα Συνοδινού, μία από τις σημαντικότερες Ελληνίδες ηθοποιούς, που συνέδεσε το όνομά της με την αναβίωση της αρχαίας τραγωδίας και άφησε έντονο αποτύπωμα στην πολιτική και πολιτιστική ζωή της χώρας.
Με καταγωγή από την Αμοργό, σπουδάζει στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και εμφανίζεται για πρώτη φορά στη σκηνή το 1948, στον «Σιρανό ντε Μπερζεράκ». Η καθιέρωσή της έρχεται το 1956, όταν ερμηνεύει την Αντιγόνη του Σοφοκλή στην Επίδαυρο. Η επιβλητική παρουσία, η ιδιαίτερη φωνή και η ερμηνευτική της δύναμη την αναδεικνύουν σε κορυφαία τραγωδό.
Στη μακρά θεατρική της διαδρομή ενσαρκώνει την Ηλέκτρα, την Ιφιγένεια, την Εκάβη, την Κλυταιμνήστρα και πολλές ακόμη ηρωίδες του αρχαίου δράματος. Το 1965 ιδρύει την «Ελληνική Σκηνή» και δημιουργεί το Θέατρο Λυκαβηττού, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Τάκη Ζενέτου. Η δικτατορία του 1967 ανακόπτει βίαια την καλλιτεχνική της δραστηριότητα. Η άδεια χρήσης του θεάτρου ανακαλείται, το διαβατήριό της αφαιρείται και η ίδια αποσύρεται προσωρινά από τη σκηνή.
Μετά τη Μεταπολίτευση εκλέγεται βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας και υπηρετεί ως υφυπουργός Κοινωνικών Υπηρεσιών, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες για την κοινωνική προστασία και τα δικαιώματα ευάλωτων ομάδων. Το 1990 εγκαταλείπει οριστικά την πολιτική. Παράλληλα, διδάσκει υποκριτική και καταγράφει τις εμπειρίες της στα βιβλία «Πρόσωπα και Προσωπεία» και «Αίνος στους άξιους».
Πεθαίνει στις 7 Ιανουαρίου 2016, αφήνοντας σημαντική θεατρική παρακαταθήκη και μια διαδρομή συνδεδεμένη με την τέχνη, τη δημόσια ευθύνη και την προσωπική αξιοπρέπεια.
Θάνατοι
1811 – Χάινριχ Φον Κλάιστ (Bernd Heinrich Wilhelm von Kleist, 18 Οκτωβρίου 1777 – 21 Νοεμβρίου 1811) ήταν Γερμανός ποιητής, δραματουργός, μυθιστοριογράφος, συγγραφέας μικρών ιστοριών και δημοσιογράφος του 19ου αιώνα.
Τα γνωστότερα έργα του είναι τα θεατρικά Das Käthchen von Heilbronn, The Broken Jug, Amphitryon, Penthesilea και τα μυθιστορήματα Michael Kohlhaas και The Marquise of O. Ο Κλάιστ αυτοκτόνησε μαζί με μια στενή του φίλη που ήταν άρρωστη σε τελικό στάδιο. Το βραβείο Κλάιστ, ένα βραβείο κύρους πάνω στη γερμανική λογοτεχνία, πήρε το όνομά του από αυτόν ; όπως και το Θέατρο Κλάιστ στην ιδιαίτερη πόλη του Frankfurt an der Oder.
Ο Κλάιστ γεννήθηκε στη Φρανκφούρτη και καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια στρατιωτικών και ποιητών. Έχοντας λάβει μια ελάχιστη εκπαίδευση, κατατάχθηκε στον Πρωσικό Στρατό το 1792 και πήρε μέρος στην εκστρατεία του Ρήνου κατά της Γαλλίας το 1796 και το 1799 παραιτήθηκε από τον στρατό με τον βαθμό του υπολοχαγού. Σπούδασε νομική και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Viadrina και το 1800 έλαβε μια θέση στο Υπουργείο Οικονομικών στο Βερολίνο.
Τον επόμενο χρόνο, το νευρικό και ανήσυχο πνεύμα του Κλάιστ έβγαλε τον καλύτερο εαυτό του στη λογοτεχνία αλλά έκανε μια παρατεταμένη αποχή από αυτήν προκειμένου να επισκεφτεί το Παρίσι και αργότερα να εγκατασταθεί στην Ελβετία. Εκεί βρήκε τους στενούς φίλους του Heinrich Zschokke και Ludwig Wieland (1777-1819), γιος του ποιητή Christoph Martin Wieland ; στους οποίους διάβασε το πρώτο δραματικό έργο του, την τραγωδία The Schroffenstein Family (1803).
Το φθινόπωρο του 1802, ο Κλάιστ επέστρεψε στη Γερμανία ; επισκέφτηκε τον Γκαίτε, τον Σίλερ και τον Wieland στη Βαϊμάρη, για μικρό χρονικό διάστημα έμεινε στο Λέιμπνιτζ και στη Δρέσδη, ξαναπήγε στο Παρίσι και τελικά το 1804 επέστρεψε στη θέση του στο Βερολίνο, το οποίο μεταφέρθηκε από το Domänenkammer στο Königsberg. Σε ένα ταξίδι στη Δρέσδη το 1807, ο Κλάιστ συνελήφθη από τις γαλλικές αρχές ως κατάσκοπος. Για να κερδίσει την ελευθερία του, επέστρεψε στη Δρέσδη όπου, μαζί με τον Adam Heinrich Müller (1779-1829), κυκλοφόρησε το περιοδικό Phöbus (Φοίβος) το 1808.
Το 1809, ο Κλάιστ πήγε στην Πράγα και εγκαταστάθηκε στο Βερολίνο, όπου συνέγραψε το Berliner Abendblätter. Γοητευμένος από τα μουσικά και πνευματικά επιτεύγματα της άρρωστης Henriette Vogel, ο Κλάιστ συμφώνησε να συμμετάσχει στην απόφασή της και να πεθάνει μαζί της, πραγματοποιώντας το σχέδιό του και σκοτώνοντας πρώτα τη Vogel και ύστερα τον ίδιο στην παραλία Kleiner Wannsee (Little Wannsee) κοντά στο Potsdam, στις 21 Νοεμβρίου 1811.
Σύμφωνα με την Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα εντέκατη έκδοση, “ολόκληρη η ζωή του Κλάιστ ήταν γεμάτη από μια προσπάθεια για ιδανική και απατηλή ευτυχία, και αυτό αποτυπώθηκε στο έργο του. Ήταν ο πιο σημαντικός βορειο-Γερμανός δραματουργός του ρομαντικού κινήματος, και κανένας από τους ρομαντικούς δεν τον πλησιάζει στον τρόπο με τον οποίο εκφράζει την πατριωτική αγανάκτηση.”
2000 – Εμίλ Ζάτοπεκ, επονομαζόμενος και «ο άνθρωπος- ατμομηχανή» για το ιδιαίτερο αγωνιστικό του στυλ (έδειχνε έτοιμος να καταρρεύσει, όμως αυτό ήταν μια ψευδαίσθηση). Ήταν Τσέχος δρομέας μεγάλων αποστάσεων και ένας από τους σπουδαιότερους αθλητές του 20ού αιώνα.
Η πρώτη του εμφάνιση σε Ολυμπιακούς (στο Λονδίνο το 1948) συνοδεύτηκε από την κατάκτηση ενός ακόμη χρυσού μεταλλίου στα 10.000 μ., αλλά και του αργυρού στα 5.000 μ. Ο Ζάτοπεκ ήταν ο μεγάλος πρωταγωνιστής των Ολυμπιακών Αγώνων του Ελσίνκι το 1952, αφού κέρδισε 3 χρυσά μετάλλια (στα 5000μ., 10.000μ. και στο Μαραθώνιο δρόμο) με ολυμπιακά ρεκόρ, σε διάστημα 8 ημερών. Ακόμη, ήταν ο πρώτος αθλητής που κατόρθωσε να «σπάσει» το όριο των 29 λεπτών στα 10.000 μ. το 1954, ενώ τρία χρόνια πριν (1951) είχε σπάσει το όριο της μιας ώρας για την απόσταση των 20 χλμ. Πλούσια ήταν η συγκομιδή του και σε δύο Ευρωπαϊκά πρωταθλήματα που έλαβε μέρος. Το 1950 στις Βρυξέλλες κέρδισε χρυσά μετάλλια σε 5 και 10 χλμ., ενώ τέσσερα χρόνια μετά (1954) στη Βέρνη πήρε την πρώτη θέση στα 10.000 μ. και την τρίτη στα 5 χλμ. Επίσης πέτυχε να καταρρίψει 18 φορές τα παγκόσμια ρεκόρ των δρόμων μεγάλων αποστάσεων.
Γεννήθηκε στο Κοπρίβνιτσε της Τσεχοσλοβακίας (σήμερα υπάγεται στην Τσεχία). Όντας ακόμη έφηβος, ξεκίνησε να εργάζεται σε εργοστάσιο παπουτσιών στο Ζλιν. Εκεί, έπειτα από προτροπή του γυμναστή του εργοστασίου, ασχολήθηκε για πρώτη φορά με το τρέξιμο, έχοντας ως πρότυπο τον Φινλανδό δρομέα μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων, Πάαβο Νούρμι. Το 1944, κατέρριψε τα εγχώρια ρεκόρ 2000, 3000 και 5000 μέτρα και με τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, εντάχθηκε στις τσεχοσλοβάκικες ένοπλες δυνάμεις, γεγονός που του έδωσε την άνεση ώστε να ασχοληθεί με τον πρωταθλητισμό.
Το 1946, συμμετείχε στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ανοιχτού Στίβου του Όσλο, όπου κατετάγη έκτος στα 5000 μ., κάνοντας παράλληλα νέο εθνικό ρεκόρ. Το 1948, στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου, κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στα 10000 μέτρα και το ασημένιο στο αγώνισμα των 5000 μέτρων. Το 1950, στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ανοιχτού Στίβου του Βελγίου κατάφερε να αναδειχτεί νικητής τόσο στα 5000 όσο και στα 10000 μέτρα. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1952 στο Ελσίνκι πέτυχε τον άθλο της κατάκτησης 3 χρυσών μεταλλίων στα αγωνίσματα των 5000μ., 10000μ. και του Μαραθωνίου δρόμου. Το 1954, στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα της Βέρνης, υπερασπίστηκε με επιτυχία τον τίτλο του στα 10000 μέτρα ενώ κατετάγη τρίτος στο αγώνισμα των 5000 μέτρων. Το 1956, στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Μελβούρνης, συμμετείχε στον μαραθώνιο δρόμο, τερματίζοντας στην έκτη θέση.
Τον επόμενο χρόνο αποσύρθηκε από την ενεργό δράση. Ο Ζάτοπεκ αποτελούσε προσωπικότητα με κύρος εντός των κόλπων του Κ.Κ. Τσεχοσλοβακίας, όμως το 1968, στήριξε με δηλώσεις του το κίνημα της Άνοιξης της Πράγας, με αποτέλεσμα, μετά την κατάπνιξή του, ο ίδιος να αποβληθεί τόσο από το κόμμα όσο και από τις τάξεις του στρατού. Ο Εμίλ Ζάτοπεκ τιμήθηκε μετά θάνατο με το μετάλλιο Πιερ ντε Κουμπερτέν (2000).
Πηγές: https://www.sansimera.gr/ και https://el.wikipedia.org/wiki/
