24 Οκτωβρίου 2026

Ημέρα του ΟΗΕ | Ημέρα των Ακτών της Μεσογείου
Παγκόσμια Ημέρα κατά της Πολιομυελίτιδας
Παγκόσμια Ημέρα Πατσά
Παγκόσμια Ημέρα Πληροφόρησης για την Ανάπτυξη

Ογδόντα ένα χρόνια ΟΗΕ:
Η ειρήνη παραμένει υπόσχεση και ζητούμενο

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών συμπληρώνει φέτος 81 χρόνια ζωής. Στις 24 Οκτωβρίου 1945 τέθηκε σε ισχύ ο Καταστατικός Χάρτης του και γεννήθηκε ένας διεθνής οργανισμός που υποσχέθηκε να αποτρέψει την επανάληψη των καταστροφών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ημερομηνία καθιερώθηκε ως Ημέρα του ΟΗΕ.[1] Ογδόντα ένα χρόνια αργότερα, όμως, το ερώτημα παραμένει επίκαιρο. Πόσο μπορεί ένας διεθνής οργανισμός να προστατεύσει την ειρήνη όταν τα ισχυρότερα κράτη εξακολουθούν να καθορίζουν τους όρους των συγκρούσεων;

Στο μήνυμά του για τη φετινή επέτειο, ο Γενικός Γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες επισημαίνει ότι ο κόσμος δοκιμάζεται από πολέμους, κλιματική κρίση και αυξανόμενες ανισότητες. Καλεί τα κράτη να επιστρέψουν στον διάλογο, στο διεθνές δίκαιο και στη συνεργασία.[2] Η πραγματικότητα δείχνει πόσο δύσκολη είναι αυτή η αποστολή. Σύμφωνα με τον ίδιο τον ΟΗΕ, περίπου 239 εκατομμύρια άνθρωποι προβλεπόταν να χρειαστούν επείγουσα ανθρωπιστική βοήθεια μέσα στο 2026.[3] Ο Οργανισμός εξακολουθεί να προσφέρει τρόφιμα, ιατρική περίθαλψη και προστασία σε πληθυσμούς που δοκιμάζονται. Την ίδια στιγμή, όμως, οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας συχνά περιορίζονται από το δικαίωμα αρνησικυρίας των πέντε μόνιμων μελών.

Για την Ελλάδα, η συζήτηση αφορά άμεσα το διεθνές δίκαιο, το Κυπριακό, τις προσφυγικές μετακινήσεις και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η σημερινή επέτειος, επομένως, είναι αφορμή να αναρωτηθούμε αν οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν την ειρήνη ως πραγματική υποχρέωση ή απλώς ως διακήρυξη που επαναλαμβάνεται κάθε Οκτώβριο.

Η Μεσόγειος χάνει το φυσικό της πρόσωπο και οι ακτές πληρώνουν το τίμημα

Η Μεσόγειος αντιμετωπίζει μια αυξανόμενη περιβαλλοντική πίεση. Η διάβρωση, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η ρύπανση και η συνεχής επέκταση των κατασκευών μεταβάλλουν το παράκτιο τοπίο και απειλούν οικοσυστήματα που στηρίζουν τη ζωή και την οικονομία εκατομμυρίων ανθρώπων.[5]

Αυτά τα ζητήματα βρίσκονται στο επίκεντρο της Ημέρας των Ακτών της Μεσογείου, η οποία τιμάται κάθε χρόνο στις 25 Σεπτεμβρίου, στο πλαίσιο του περιβαλλοντικού προγράμματος του ΟΗΕ για την περιοχή. Το 2026 οι κεντρικές εκδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν στη Λάρνακα της Κύπρου, με βασικό θέμα τις λύσεις που βασίζονται στη φύση. Η προστασία των υγροτόπων, των αμμοθινών και των φυσικών παράκτιων σχηματισμών παρουσιάστηκε ως ουσιαστικό εργαλείο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.[4]

Για τη Δυτική Ελλάδα, αυτή η συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία. Οι ακτές του Ιονίου, ο Πατραϊκός, ο Αμβρακικός και η λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου αποτελούν περιοχές όπου συνυπάρχουν ευαίσθητα οικοσυστήματα, παραγωγικές δραστηριότητες, τουρισμός και οικιστικές πιέσεις.

Η παράκτια προστασία απαιτεί επιστημονική παρακολούθηση, χωροταξικό σχεδιασμό, αποτελεσματικούς ελέγχους και ενεργή συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών. Η Μεσόγειος δεν απειλείται μόνο από την κλιματική αλλαγή. Απειλείται και από ένα αναπτυξιακό μοντέλο που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την ακτογραμμή πρωτίστως ως οικονομικά αξιοποιήσιμη έκταση και όχι ως κοινό φυσικό αγαθό.

Μια ασθένεια που σχεδόν νικήθηκε,
αλλά εξακολουθεί να απειλεί παιδιά

Η πολιομυελίτιδα υπήρξε για δεκαετίες μία από τις πιο τρομακτικές παιδικές ασθένειες. Ένας ιδιαίτερα μεταδοτικός ιός μπορούσε να προκαλέσει μόνιμη παράλυση, ακόμη και θάνατο. Σήμερα, χάρη στους εμβολιασμούς, η ανθρωπότητα βρίσκεται κοντά στην οριστική εξάλειψή της, χωρίς όμως να έχει πετύχει ακόμη αυτόν τον στόχο.

Η 24η Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Πολιομυελίτιδας, υπενθυμίζοντας τη σημασία της πρόληψης και της διεθνούς συνεργασίας. Το 1988 καταγράφονταν περίπου 350.000 περιστατικά παραλυτικής πολιομυελίτιδας ετησίως, σε περισσότερες από 125 ενδημικές χώρες. Σύμφωνα με ανακοίνωση του ΕΟΔΥ στις 23 Οκτωβρίου 2026, το 2025 καταγράφηκαν 298 κρούσματα, ενώ μόνο το Αφγανιστάν και το Πακιστάν παραμένουν ενδημικές χώρες για τον άγριο πολιοϊό.[6]

Η Ελλάδα, μαζί με την ευρωπαϊκή περιφέρεια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, έχει αναγνωριστεί ως απαλλαγμένη από την ενδημική πολιομυελίτιδα από το 2002. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει εξαφανιστεί. Το 2024 και το 2025 εντοπίστηκαν πολιοϊοί σε δείγματα λυμάτων ευρωπαϊκών χωρών, υπενθυμίζοντας ότι η διεθνής μετακίνηση ανθρώπων και η ανεπαρκής εμβολιαστική κάλυψη μπορούν να δημιουργήσουν νέους κινδύνους. [7]

Η πολιομυελίτιδα δεν έχει οριστική θεραπεία. Ο εμβολιασμός παραμένει η βασική προστασία. Η σημερινή ημέρα αναδεικνύει και μια κοινωνική αντίφαση. Η επιστήμη έχει προσφέρει τα μέσα για την εξάλειψη της νόσου, αλλά η φτώχεια, οι πόλεμοι, οι δυσκολίες πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας και η παραπληροφόρηση εξακολουθούν να αφήνουν παιδιά απροστάτευτα. Η οριστική νίκη απέναντι στην πολιομυελίτιδα είναι ζήτημα δημόσιας υγείας, κοινωνικής ισότητας και πολιτικής ευθύνης.

Από τα ξενύχτια και τις εργατικές γειτονιές
στη γαστρονομική ιστορία

Η 24η Οκτωβρίου έχει και μια απροσδόκητη γαστρονομική επέτειο. Είναι η Παγκόσμια Ημέρα Πατσά, γνωστή διεθνώς ως World Tripe Day, μια ανεπίσημη γιορτή που ξεκίνησε το 2013 από το βρετανικό Tripe Marketing Board, μια πρωτοβουλία με έντονο χιουμοριστικό χαρακτήρα.[8] Η Παγκόσμια Ημέρα Πατσά δεν είναι θεσμός του ΟΗΕ ούτε επίσημη διεθνής επέτειος. Είναι, όμως, μια ενδιαφέρουσα αφορμή να θυμηθούμε ότι η γαστρονομική ιστορία δεν γράφτηκε μόνο από διάσημους μάγειρες, αλλά κυρίως από τους καθημερινούς ανθρώπους.[9]

Η επιλογή της ημερομηνίας συνδέεται με μια καταχώριση του Άγγλου ημερολογιογράφου Σάμιουελ Πέπις, ο οποίος στις 24 Οκτωβρίου 1662 περιέγραψε στο ημερολόγιό του ένα γεύμα με πατσά.[11] Πίσω όμως από αυτή την ασυνήθιστη γιορτή βρίσκεται μια μεγάλη ιστορία λαϊκής διατροφής. Στην Ελλάδα, ο πατσάς συνδέθηκε ιδιαίτερα με τη Θεσσαλονίκη, τις μικρασιατικές γαστρονομικές παραδόσεις και τα πατσατζίδικα που λειτουργούσαν τις ώρες που η υπόλοιπη πόλη κοιμόταν.

Εργάτες του λιμανιού, καπνεργάτες, στρατιώτες, οδηγοί και άνθρωποι της νυχτερινής εργασίας έβρισκαν σε αυτά τα μαγαζιά ένα ζεστό, σχετικά οικονομικό φαγητό. Η ιστορία τους αποτυπώνεται και στο βιβλίο της Λένας Καλαϊτζή Οφλίδη για τα πατσατζίδικα της Θεσσαλονίκης.[10] Ο πατσάς παρασκευάζεται κυρίως από μέρη του στομαχιού των ζώων, με διαφορετικές τοπικές παραλλαγές. Στην ελληνική εκδοχή συνοδεύεται συχνά από σκόρδο, ξίδι και καυτερό πιπέρι. Σήμερα, που η γαστρονομία παρουσιάζεται συχνά ως πολυτελής εμπειρία, ο πατσάς έρχεται από την κουζίνα της ανάγκης, την αξιοποίηση των υλικών που διαφορετικά θα απορρίπτονταν και τις διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων που δεν είχαν ποτέ πρόσβαση σε ακριβές πρώτες ύλες.

Η γνώση παραμένει άνισα μοιρασμένη
και η ανάπτυξη δεν αφορά όλους

Τι σημαίνει πραγματικά ανάπτυξη; Περισσότερες επενδύσεις, καλύτερες υποδομές, αυξανόμενα εισοδήματα ή ουσιαστική βελτίωση της καθημερινής ζωής; Η 24η Οκτωβρίου είναι και η Παγκόσμια Ημέρα Πληροφόρησης για την Ανάπτυξη, που καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1972, με σκοπό να αναδείξει τα αναπτυξιακά προβλήματα και τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας. Η ημερομηνία επιλέχθηκε ώστε να συμπίπτει με την Ημέρα του ΟΗΕ. [12]

Πενήντα τέσσερα χρόνια αργότερα, η ίδια η έννοια της ανάπτυξης εξακολουθεί να δοκιμάζεται. Στην έκθεση του ΟΗΕ για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του 2026 καταγράφονται σημαντικές πρόοδοι στην πρόσβαση σε νερό, ηλεκτρική ενέργεια και υπηρεσίες υγείας. Ταυτόχρονα, όμως, επισημαίνεται ότι η πρόοδος παραμένει άνιση και ανεπαρκής για να επιτευχθούν οι στόχοι του 2030. [13] Αντίστοιχα, σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση Τηλεπικοινωνιών, περίπου 2,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούσαν το 2025 να βρίσκονται εκτός διαδικτύου. [14]

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην τεχνολογία. Αφορά την πρόσβαση στην εκπαίδευση, στη δημόσια πληροφόρηση και στη δυνατότητα των πολιτών να ελέγχουν τις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους.

Στην Ελλάδα, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν μεταφέρεται στις περιφερειακές ανισότητες, στις αγροτικές περιοχές και στις μικρές κοινωνίες που διεκδικούν ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες και ευκαιρίες. Η ανάπτυξη δεν μπορεί να αποτιμάται αποκλειστικά με οικονομικούς δείκτες. Χρειάζεται να εξετάζεται ποιοι ωφελούνται, ποιοι αποκλείονται και ποιο κοινωνικό κόστος παραμένει αόρατο. Χωρίς ελεύθερη, αξιόπιστη και ουσιαστική πληροφόρηση δεν μπορεί να υπάρξει ούτε δημοκρατικός έλεγχος ούτε δίκαιη ανάπτυξη.