Λευτέρης Τηλιγάδας
Οι καπνεργάτες του Αγρινίου
και η απεργία για τη Σύμβαση της Καβάλας
Ήταν η πρώτη συλλογική σύμβαση στην Ελλάδα,
ένα εμβληματικό επίτευγμα του οργανωμένου εργατικού κινήματος.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ο καπνεργατικός κόσμος της Ελλάδας βρισκόταν ξανά σε αναβρασμό. Η ιστορική Σύμβαση της Καβάλας, που είχε κερδηθεί με σκληρούς αγώνες το 1926, προέβλεπε αξιοπρεπείς μισθούς, οκτάωρο, καλύτερες συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας, καθώς και την ίδρυση του Ταμείου Ασφάλισης Καπνεργατών (ΤΑΚ). Ήταν η πρώτη συλλογική σύμβαση στην Ελλάδα, ένα εμβληματικό επίτευγμα του οργανωμένου εργατικού κινήματος. Ωστόσο, λίγα χρόνια μετά, η σύμβαση αυτή είχε αρχίσει να καταπατείται συστηματικά. Οι καπνέμποροι, με την υποστήριξη του κράτους, παραβίαζαν τους όρους της, μείωναν μεροκάματα, αδιαφορούσαν για τις συνθήκες δουλειάς, ενώ η ανεργία έπαιρνε εκρηκτικές διαστάσεις. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Ομοσπονδία Καπνεργατών κάλεσε σε 24ωρη απεργία διαμαρτυρίας, για την υπεράσπιση του ψωμιού και της αξιοπρέπειας των εργατών.
Η πανελλαδική κινητοποίηση
Η απεργία απλώθηκε γρήγορα. Στη Θεσσαλονίκη, περίπου χίλιοι καπνεργάτες βγήκαν από τα εργοστάσια, ενώ σε Δράμα, Σέρρες και Καρδίτσα η συμμετοχή ήταν καθολική. Παρά την αιματηρή τρομοκρατία, τα μπλόκα στρατού και χωροφυλακής, τις συλλήψεις συνδικαλιστών και τη βίαιη διάλυση συγκεντρώσεων, οι εργάτες επέμειναν. Η απεργία έφτασε και στον Πειραιά, όπου όμως, όπως καταγγέλθηκε από διάφορα καπνεργατικά σωματεία που είχε στον έλεγχό του το ΚΚΕ (Ελληνικό Τμήμα Κομμουνιστικής Διεθνούς), οι σοσιαλφασίστες και οι τροτσκιστές έσπασαν την κινητοποίηση, δείχνοντας – σύμφωνα με την επαναστατική παράταξη – το διασπαστικό τους πρόσωπο. Παρ’ όλα αυτά, το μήνυμα των απεργών έμεινε ισχυρό: η 24ωρη κινητοποίηση ήταν γερό χτύπημα στους καπνέμπορους και την κυβέρνησή.
Το Αγρίνιο στο επίκεντρο
Ξεχωριστή θέση στον αγώνα αυτό είχε το Αγρίνιο, μια από τις σημαντικότερες καπνεργατουπόλεις της χώρας. Στις 22 Αυγούστου, οι καπνεργάτες και οι καπνεργάτριες του Αγρινίου κατέβηκαν στο σύνολό τους στην απεργία, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα της Ομοσπονδίας. Τα μεγάλα καπνεργοστάσια της πόλης – Σουϊτζόγλου, Παπαστράτου, Παναγόπουλου, Χασουράκη, Σκαλίγκου, Ήλιου, Ρήγα, Παπανδρέου και Κουζέλη – παρέλυσαν. Η απεργία είχε καθολικό χαρακτήρα και αγκάλιασε σχεδόν κάθε καπνομάγαζο.
- Οι εργάτες του Αγρινίου δεν αρκέστηκαν σε γενικές διακηρύξεις. Προέβαλαν συγκεκριμένα αιτήματα:
- Άμεση εφαρμογή και επέκταση της Σύμβασης Καβάλας.
- Αντικατάσταση των γιατρών του ΤΑΚ Αγρινίου, που θεωρούνταν αναξιόπιστοι.
- Γενική και χωρίς όρους αμνηστία για όλους τους φυλακισμένους ή εκτοπισμένους εργάτες.
Το κλίμα στην πόλη ήταν πρωτόγνωρο: ενθουσιασμός, αποφασιστικότητα, πίστη στη νίκη. Οι καπνεργάτες δήλωναν ανοιχτά πως, αν δεν ικανοποιούνταν άμεσα τα αιτήματά τους, θα συνέχιζαν τον αγώνα με μεγαλύτερο πείσμα. Η απεργία του Αγρινίου αποτέλεσε παράδειγμα αγωνιστικής ενότητας σε όλη τη χώρα.
Η αντίδραση κράτους και εργοδοτών
Η μαζική κινητοποίηση προκάλεσε πανικό στους καπνέμπορους και στις αρχές. Στρατός και χωροφυλακή κινητοποιήθηκαν, έγιναν συλλήψεις και οργανώθηκαν εκτοπισμοί συνδικαλιστών. Ο γραμματέας της Κ.Ο.Ε. συνελήφθη, ενώ ο πρόεδρος των επαγγελματιών καπνεργατών απειλούνταν με εξορία. Στη Θεσσαλονίκη, το Ενωτικό Εργατικό Κέντρο καταλήφθηκε από την αστυνομία πριν ακόμα ξημερώσει, ενώ σε καπνεργοστάσια όπως του Σίσκου, οι εργοδότες με την υπόσχεση πεντάδραχμης αύξησης κατάφεραν να αποτρέψουν την απεργία. Παρά τα χτυπήματα, οι απεργοί παρέμειναν ανυποχώρητοι. Η απεργία άφησε πίσω της ένα βαρύ κλίμα καταπίεσης αλλά και ένα ισχυρό μήνυμα: η εργατική τάξη δεν ήταν διατεθειμένη να εγκαταλείψει τις κατακτήσεις της.
Η σύμβαση της Καβάλας και η παρακαταθήκη της
Η Σύμβαση της Καβάλας ήταν ορόσημο για το ελληνικό εργατικό κίνημα – η πρώτη συλλογική σύμβαση εργασίας στην Ελλάδα. Η αθέτησή της όμως έδειξε με τον πιο καθαρό τρόπο πώς το κεφάλαιο και το κράτος προσπαθούσαν να ακυρώσουν κάθε εργατική νίκη. Μέσα σε αυτή την πορεία, ο αγώνας των καπνεργατών του Αγρινίου ξεχώρισε. Με την καθολική συμμετοχή, τα συγκεκριμένα αιτήματα και την αποφασιστικότητα να συνεχίσουν «μέχρι τέλους», οι εργάτες και εργάτριες της πόλης έγραψαν ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στον πανελλαδικό αγώνα για το ψωμί και την αξιοπρέπεια.
——————————————————————————————————————————————————————–
Υποσημείωση: Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες.
Παραπομπές:
Πηγή:
Φωτογραφία:
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
