...
Ιπποκράτης Μπιρμπίλης
2/39 Σύνταγμα Ευζώνων Μεσολογγίου
Χειμερινές επιχειρήσεις – Εαρινή επίθεση Μαρτίου
Το Τεπελένι, στρατηγικό κλειδί του πολέμου, έγινε ο άπιαστος στόχος
που κόστισε χιλιάδες θύματα χωρίς αποφασιστική νίκη.
Τον Οκτώβριο του 1940, το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων Μεσολογγίου επιστρατεύτηκε εσπευσμένα και κατευθύνθηκε προς την Ήπειρο, με δύναμη 2.800 ανδρών και 103 αξιωματικών, όπως είδαμε στο πρώτο μέρος της πορείας του «Aπ’ το Μεσολόγγι στο Τεπελένι – Ένα οδοιπορικό 191 ημερών». Να σημειώσουμε περιληπτικά ότι, το Σύνταγμα αναχώρησε στις 25 Οκτωβρίου, πέρασε από το Αγρίνιο και στις 28 Οκτωβρίου, ημέρα της ιταλικής εισβολής, βρισκόταν καθ’ οδόν για την Άρτα, όπου εντάχθηκε στη VIII Μεραρχία του υποστράτηγου Χ. Κατσιμήτρου. Από τις 2 Νοεμβρίου συμμετείχε στις πρώτες μάχες στο Καλπάκι και στη συνέχεια στην ελληνική αντεπίθεση. Οι Ευζώνοι πολέμησαν με αυταπάρνηση στη Γκραμπάλα, στο Τζουφαράχη, στην κατάληψη του Αργυροκάστρου και του Δελβίνου, με βαριές απώλειες. Τον Δεκέμβριο, στα οχυρά του Τεπελενίου και της Κλεισούρας, μέσα σε πολικές συνθήκες, το Σύνταγμα πολέμησε ηρωικά στα υψώματα του Γκόλικο και του Δοντιού και παρά τις κακουχίες και τις απώλειες -275 νεκρούς και 1.600 τραυματίες- δεν κατέλαβε το Τεπελένι, όπου γράφτηκαν οι κορυφαίες σελίδες της εποποιίας των Ευζώνων του Μεσολογγίου, όπως θα δούμε στη συνέχεια.
Χειμερινές επιχειρήσεις
(7 Ιανουαρίου μέχρι 26 Μαρτίου 1941)
Η κυβέρνηση θεωρούσε το Τεπελένι κλειδί των εξελίξεων(11).Η κατάληψή του θα άνοιγε την κοιλάδα του Αώου, τις πεδιάδες της κεντρικής Αλβανίας, τα λιμάνια, και θα τελείωνε τον πόλεμο πριν τη γερμανική επέμβαση. Γι’ αυτόν τον λόγο, καλεί στις 25 Φεβρουαρίου στην Αθήνα(8) τον Διοικητή της Στρατιάς Ηπείρου Αντιστράτηγο Μ. Δράκο, σε σύσκεψη με παρόντες τον Βασιλιά, τον Πρόεδρο της Κυβέρνησης, τον Υπουργό Στρατιωτικών και τον Αρχιστράτηγο, στην οποία ο Διοικητής τούς εξηγεί ότι για να παρθεί το Τεπελένι έπρεπε να αντικατασταθούν τρεις κουρασμένες Μεραρχίες του (I,XI, XV).
Τις επόμενες μέρες, το Γενικό Στρατηγείο αντικαθιστά όλη την ηγεσία της Στρατιάς (τον Δράκο και τους δύο Σωματάρχες του), λόγω διαφοράς αντιλήψεων στην κλιμάκωση των επιχειρήσεων(8) – θεωρούνταν υποστηρικτές της σύμπτυξης του μετώπου – (11). Η απειλή κατάληψης του Τεπελενίου και της διάνοιξης της κοιλάδας του Αώου, με στόχο τον Αυλώνα, αποτελούσε τον μόνιμο εφιάλτη του Μουσολίνι, ύστερα μάλιστα από την κατάληψη της ανατολικής εξόδου της Κλεισούρας (10 Ιανουαρίου). Στις 20 Μαρτίου, προτείνει στον Στρατηγό Τσελόζο(8) να διατηρήσει αρκετές μονάδες στο μέτωπο του Τεπελενίου. Έτσι, ανατολικά του Τεπελενίου «πακτώθηκε» το τείχος με 26 τάγματα(8).
Στον βωμό αυτού του άπιαστου ελληνικού στόχου, δηλαδή της κατάληψης του Τεπελενίου(11),έγιναν πλήθος επιθέσεις τους δυόμισι πρώτους μήνες του ’41.
- Στις 7 Ιανουαρίου επιστρέφει το Ι Τάγμα και ενώνεται με τα υπόλοιπα Τάγματα του 2/39 Συντάγματος.
- Στις 18 Ιανουαρίου και στο ύψωμα 1723, 8 οπλίτες που αποτελούσαν ένα στοιχείο όλμου (όλοι Μακρύνειοι), θάβονται απ΄ το χιόνι σε μια χαράδρα όπου είχαν καταφύγει για προστασία, κι απ’ όπου «ξαναβρίσκονται» άθικτοι τον Απρίλιο με το λιώσιμο του χιονιού.
Εαρινή επίθεση
(15 Φεβρουαρίου-8 Μαρτίου)
Στο επόμενο διάστημα και μέχρι την Εαρινή επίθεση (15 Φεβρουαρίου-8 Μαρτίου) οι μάχες στα υψώματα του Γκόλικο πήραν τη μορφή της Εποποιίας(9),(3). Οι αιματηρές και επικές αυτές επιχειρήσεις(3) έχουν καταγραφεί ως εξής στο Πολεμικό Ημερολόγιο του Συντάγματος:
- Στις 16 Φεβρουαρίου το 2/39 Τάγμα επιτίθεται προς Λέκλι και στα υψώματα 1615 και 1723, αλλά ανακόπτεται απ΄ τα συρματοπλέγματα.
- Από τις 14 έως τις 28 Φεβρουαρίου, η ΙΙ Μεραρχία (στην οποία ανήκε το 2/39 Σύνταγμα) επιτίθεται προς το Λέκλι, σε συνεργασία με την V Μεραρχία που επιτίθεται από την Τρεμπεσίνα προς τη Μετζγκοράνη, προκειμένου να κυκλώσουν το Τεπελένι από δυτικά και ανατολικά.
- Στις 18 Φεβρουαρίου καταλαμβάνεται το ύψωμα 1723, αλλά το Λέκλι αντέχει.
- Στις 19 Φεβρουαρίου καταλαμβάνεται η Πεστάνη, αλλά ο δρόμος Τεπελένι-Κλεισούρα είναι απόρθητος, λόγω των αρμάτων στη βόρεια όχθη του Αώου.
- Στις 20 Φεβρουαρίου όλο το Σύνταγμα ανεβαίνει στο Γκόλικο προκειμένου να υπερκεράσει το Λέκλι από πίσω, κατεβαίνοντας τον ορεινό όγκο. Το μόνο που επιτυγχάνει είναι η κατοχή του υψώματος 1615, χωρίς να υπερκερασθεί η θέση Λέκλι-Χόρμοβα.
- Στις 26 Φεβρουαρίου 1941, οι Ιταλοί εξαπολύουν μια τρομερή αντεπίθεση με όλα τα μέσα προς τα τρία υψώματα του Γκόλικο, που το Α΄ Σώμα την περίμενε από καιρό.(9),(10)
«[…] όλη την νύχτα οι Ιταλοί βομβαρδίζουν τα υψώματα και επωφελούμενοι της ομίχλης και της πιπτούσης λεπτής χιόνος, με 2 τάγματα Αλπινιστών, καταλαμβάνουν το Δόντι που κατέχεται από έναν λόχο.[…] (8)»
«[…] από τις 6:30΄ το πρωί άρχισε η κάθοδος των πρώτων τραυματιών και μέχρι τις 8:00΄ έχουν χαθεί τα δύο από τα τρία, κατά σειρά, υψώματα (Δόντι,1615 υψ.) και κινδυνεύει και το τρίτο (1723 υψ.)… Μέχρι την 3ην απογευματινή ώρα, έχουμε ανακαταλάβει όλα τα υψώματα, αφήνοντας στο πεδίο της μάχης 47 Έλληνες νεκρούς, 145 Ιταλούς, 250 Έλληνες τραυματίες και 215 Ιταλούς αιχμαλώτους. Μεταξύ των νεκρών είναι και ο Διοικητής των Αλπινιστών Συνταγματάρχης Φρεγκονέρα […] (9)»
«[…] Άρχισε να ξημερώνει. Το ύψωμα άλλαξε χρώμα από τις οβίδες και τα αίματα. Γέμισε το ύψωμα νεκρούς και τραυματίες… Πολλοί Ιταλοί αλλά οι δικοί μας περισσότεροι. [,,,](4)»
«[…] Νεκροί αμέτρητοι. Ο ένας πάνω στον άλλον. Αδελφωμένοι ξεκουράζονται τον αιώνιο ύπνο. Κοιμούνται ήσυχα. Τελείωσαν όλα γι’ αυτούς. Δεν μαλώνουν. […] Οι 17 από τους 47 Έλληνες νεκρούς είναι από τον 1ο Λόχο του 2/39 Σ.E. Μεσολογγίου, ο οποίος εκείνο το βράδυ βρισκόταν στις προφυλακές […] Η II Μεραρχία, τον μήνα αυτό, είχε 281 νεκρούς και 746 τραυματίες. Από τις 7 έως τις 8 Μαρτίου, η II και XVII Μεραρχία συντονίζουν τις επιθέσεις Τεπελένι και Σεντέλι ,αντίστοιχα. Στις 7 Μαρτίου, η ΙΙ Μεραρχία επιτίθεται στο Γκόλικο και καταλαμβάνει το ύψωμα 1615, όπου συλλαμβάνει 200 αιχμαλώτους, αλλά αποτυγχάνει η κύκλωση του Λέκλιαπ΄ τη γέφυρα Λουζάτι του Δρίνου. Δύο λόχοι του 2/39 Συντάγματος διαβαίνουν τη χαράδρα και τα πολυθρύλητα συρματοπλέγματα, αλλά ανακόπτονται από τη γραμμή ανάσχεσης των Ιταλών που ρίχνουν πάνω τους όλα τα διαθέσιμα όπλα. Την ίδια μέρα, απέναντι η XVIIΜεραρχία καταλαμβάνει τη Μετζγκοράνη ,συλλαμβάνει 1.000 αιχμαλώτους, και την επομένη προσπαθεί να καταλάβει την κορυφογραμμή του Σεντέλι, αλλά την σταματά το χιόνι […](4),(12)»
«[…] αγναντεύαμε το Δόντι με καμάρι που ήταν λεύτερο και λέγαμε για τα κατορθώματα των Ευζώνων…το 39οσύνταγμα Ευζώνων Μεσολογγίου, έφθασε απέναντι από το Τεπελένι, αλλά το θεριό κράτησε [,,,](13)» (Από μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής, που παρακολουθούσαν απ΄ το Τεπελένι τις μάχες του 2/39 Συντάγματος στο Δόντι).
Τελικά, οι εκατόμβες των θυμάτων δεν απέδωσαν παρά δευτερεύοντα εδαφικά οφέλη, χωρίς να οδηγήσουν στην αποφασιστική νίκη, διότι το μέτωπο βρισκόταν σκαρφαλωμένο σ’ αυτά τα βουνά, όπου οι δυνατότητες σημαντικών ελιγμών ήταν πρακτικά μηδαμινές. Η συσσώρευση εκεί τόσων ανθρώπων και μέσων μετέβαλε την αναμέτρηση σε πόλεμο αναμονής και φθοράς, όπως ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος(11).
——————————————————————————————————————————————————————–
Παραπομπές:
- Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού –Η Ιταλική εισβολή (28 Οκτωβρίου μέχρι 13 Νοεμβρίου)(1960).
- Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού –Εφοδιασμοί του Στρατού εις Υλικά Οπλισμού και πυρομαχικών κατά τον πόλεμο 1940-41 (1982).
- Ν. Κολόμβας (Αντιστράτηγος) – 2/39 Σ.Ε. Σελίδες από την πολεμική Ιστορία του.
- Δ. Κωταντούλας (Έφεδρος Ανθυπολοχαγός του 2/39 Σ.Ε.) – Οδοιπορικό στα χρόνια… εκείνα (2001).
- Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού –Επίτομος ιστορία του Ελληνοϊταλικού και Ελληνογερμανικού πολέμου 1940-41(1985).
- Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού – Η Ελληνική αντεπίθεσις (14 Νοε. 1940-6 Ιαν.1941) (1966).
- Άγγελος Τερζάκης – Ελληνική εποποιία 1940-1941 (ΓΕΣ 1990).
- Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού – Χειμεριναί επιχειρήσεις-Ιταλική επίθεσις Μαρτίου(7 Ιαν.1941-26 Μαρτ.1941).
- Παυσανίας Κατσώτας (Διοικητής 2/39 Σ.Ε.)– Η Δεκαετία 1940-1950 (1981).
- Γ. Κοσμάς(Διοικητής Α΄ Σώματος Στρατού) – Ελληνικοί Πόλεμοι (1967).
- Γ. Μαργαρίτης (καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας Α.Π.Θ.) – Οι τελευταίες συγκρούσεις στο Αλβανικό μέτωπο ( 7 μέρες, Καθημερινή, 2002).
- Μαρτυρίες Γεωργίου Μπιρπίλη (1οςΛόχος – 1ο Τάγμα του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων Μεσολογγίου).
- Ειρ. Δορκοφίκη – Κάποτε στο Τεπελένι (1992).
- Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού – Το τέλος μιας εποποιίας, Απρίλιος 1941 (1959).
Φωτογραφία: Μαχητές του 2/39 στο ύψωμα Δόντι.
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
