...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
-
Η ιταλική μεραρχία «Καζάλε» μπαίνει στο Αγρίνιο
| Η πόλη μετατρέπεται σε στρατιωτικό κέντρο των Ιταλών κατακτητών
και η καθημερινότητα αλλάζει βίαια κάτω από τη σκιά της φτώχειας,
των επιτάξεων και της στρατιωτικής τρομοκρατίας |
Στις 17 Μαΐου 1941 το Αγρίνιο περνά οριστικά σε μια νέα, σκοτεινή εποχή. Λίγες εβδομάδες μετά τη γερμανική εισβολή και την κατάρρευση του μετώπου, στην πόλη εισέρχεται η ιταλική μεραρχία «Καζάλε», σηματοδοτώντας την αρχή της Κατοχής. Επικεφαλής της μεραρχίας ήταν αρχικά ο στρατηγός Κάρολος Ντελόζο και στη συνέχεια ο Μάριο Ματζάνη, ο οποίος έμεινε ταυτισμένος με την ιταλική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή μέχρι σχεδόν το τέλος της κατοχικής περιόδου.
Από εκείνη την ημέρα και μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1943, το Αγρίνιο μετατρέπεται σε διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο των ιταλικών δυνάμεων στη Δυτική Ελλάδα. Η πόλη γεμίζει στρατιωτικές υπηρεσίες, φυλάκια, επιταγμένα σπίτια, στρατώνες και δικαστήρια κατοχής. Οι Ιταλοί εγκαθίστανται σχεδόν παντού. Η καθημερινή ζωή των κατοίκων αλλάζει βίαια και η παρουσία χιλιάδων στρατιωτών δημιουργεί ένα ασφυκτικό καθεστώς επιτήρησης και φόβου. Το στρατηγείο της μεραρχίας λειτουργεί αδιάκοπα στο Αγρίνιο από τον Μάιο του 1941 έως την ιταλική συνθηκολόγηση τον Σεπτέμβριο του 1943. Το περίφημο «Κομάντο Τάπα», το ιταλικό Φρουραρχείο δηλαδή, εγκαθίσταται στη σημερινή συμβολή των οδών Αδελφών Κέντρου και Παναγοπούλου Δαγκλή. Από εκεί εκδίδονται διαταγές, οργανώνονται επιχειρήσεις και συντονίζεται η κατοχική διοίκηση της περιοχής.
Η Καραμπινερία, η ιταλική στρατιωτική αστυνομία, στεγάζεται στη γωνία των σημερινών οδών Μπαϊμπά και Κακαβιά. Παράλληλα λειτουργεί και υποδιοίκηση στη Χαριλάου Τρικούπη, στη γωνία με τη Βαρνακιώτη. Οι συλλήψεις, οι ανακρίσεις και οι έλεγχοι γίνονται καθημερινό φαινόμενο. Οι Ιταλοί προσπαθούν να επιβάλουν πλήρη έλεγχο στην πόλη, όχι μόνο στρατιωτικά αλλά και κοινωνικά.
Ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της ιταλικής παρουσίας ήταν το «Κομάντο Τζένιο», η υπηρεσία Μηχανικού, μαζί με το «Οφίτσιο Λαβόρε Φεροβιάρρι», το γραφείο εργασιών σιδηροδρόμων. Οι υπηρεσίες αυτές στεγάστηκαν στο εντυπωσιακό κτίριο του μικροβιολόγου Δημήτρη Σκαλτσά, στην οδό Παπαστράτου. Οι Ιταλοί αναδιαμόρφωσαν το εσωτερικό του και το ονόμασαν «Villa Rozza», εξαιτίας της λευκορόδινης απόχρωσης της πέτρας του. Εκεί εγκαταστάθηκε και ο ταγματάρχης Μηχανικού Μάριο Ανιόλι, που είχε την ευθύνη των στρατιωτικών έργων και των μεταφορών.
Το Αγρίνιο όμως δεν ήταν μόνο διοικητικό κέντρο. Ήταν και μια τεράστια στρατιωτική βάση. Οι μεγάλες καπναποθήκες της πόλης επιτάχθηκαν σχεδόν αμέσως. Στις καπναποθήκες Παπαπέτρου, από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές εγκαταστάσεις της εποχής, εγκαταστάθηκαν μεγάλες μονάδες του ιταλικού στρατού. Άλλες μονάδες στεγάστηκαν στις αποθήκες Ηλιού, στο κτίριο Καμποσιώρα, στο κτίριο Σακελλαριάδη, στο κτίριο Παπανδρέου και στο σπίτι του Στέργιου Γιάγκα. Ουσιαστικά ολόκληρο το ιστορικό κέντρο μετατράπηκε σε στρατόπεδο.
Η παρουσία περίπου 5.000 Ιταλών στρατιωτών στην πόλη δημιούργησε μια πρωτόγνωρη κατάσταση. Οι περισσότεροι ήταν νέοι άνδρες, ηλικίας 25 έως 35 ετών. Η μαζική παρουσία τους άλλαξε τις ισορροπίες της τοπικής κοινωνίας. Οι επιτάξεις σπιτιών ήταν συνεχείς και συχνά γίνονταν με κριτήρια που προκαλούσαν φόβο και αγανάκτηση. Ιδιαίτερα δωμάτια κατοικιών όπου ζούσαν γυναίκες με ηλικιωμένους γονείς, χωρίς άνδρες στην οικογένεια, θεωρούνταν «κατάλληλα» για τη διαμονή Ιταλών και ορισμένων Γερμανών αξιωματικών. Η εξουσία του κατακτητή έμπαινε έτσι κυριολεκτικά μέσα στα σπίτια.
Η πόλη αποκτά και μηχανισμό καταστολής με θεσμικό χαρακτήρα. Το Ιταλικό Στρατοδικείο εγκαθίσταται στο κτίριο του τότε μοναδικού Παιδικού Σταθμού κοντά στη σημερινή πλατεία Τσακανίκα, ενώ σύμφωνα με άλλες καταγραφές ως δικαστήριο χρησιμοποιήθηκε και το 2ο Δημοτικό Σχολείο. Εκεί δικάζονταν όχι μόνο Ιταλοί στρατιώτες αλλά και Έλληνες πολίτες που κατηγορούνταν για παραβίαση των διαταγών κατοχής. Βασιλικός Επίτροπος, ουσιαστικά γενικός εισαγγελέας του κατοχικού στρατοδικείου, ήταν ο συνταγματάρχης της στρατιωτικής δικαιοσύνης Μάριο Σολίνα.
Το δίκτυο των κατοχικών εγκαταστάσεων επεκτεινόταν παντού. Στην οδό Κακαβιά και Μπαϊμπά γωνία στεγάστηκε η διοικητική μέριμνα. Στη Δ. Σταΐκου λειτουργούσε η ιταλική μπάντα. Στη Βότση βρίσκονταν οι στρατιωτικοί κλίβανοι, ενώ στην οδό Ι. Σταΐκου (στην πάροδο που την ενώνει με την σημερινή Αντωνοπούλου) λειτουργούσε το διαβόητο «σπίτι γυναικών» των Ιταλών.
Παράλληλα, η πόλη παραμένει γεμάτη και από γερμανικές υπηρεσίες, γεγονός που δίνει στη ζωή του Αγρινίου τον χαρακτήρα της διπλής κατοχής. Στα Παπαστράτεια Εκπαιδευτήρια λειτουργεί το ιταλικό αναρρωτήριο, ενώ στο διπλανό κτίριο εγκαθίσταται το γερμανικό νοσοκομείο. Η παρουσία των Γερμανών είναι μικρότερη αριθμητικά, αλλά πολιτικά και στρατιωτικά καθοριστική. Οι Ιταλοί διοικούν καθημερινά την περιοχή, όμως η πραγματική ισχύς παραμένει στα χέρια των ναζί.
Με την είσοδο της «Καζάλε» στο Αγρίνιο τα τρόφιμα επιτάσσονται, η αγορά αποδιαρθρώνεται, οι μετακινήσεις περιορίζονται και η πείνα αρχίζει να εξαπλώνεται. Ταυτόχρονα γεννιούνται οι πρώτες αντιστασιακές διαθέσεις. Μέσα σε λίγους μήνες θα δημιουργηθούν οι πρώτοι πυρήνες αντίστασης, ενώ η ευρύτερη περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας θα εξελιχθεί αργότερα σε μία από τις σημαντικότερες ζώνες δράσης του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ.
Η εικόνα της πόλης εκείνα τα χρόνια ήταν αντιφατική. Από τη μία πλευρά στρατιωτικές μπάντες, ιταλικές περίπολοι και φρουρές σε κάθε γωνιά κι από την άλλη πείνα, φόβος, παρακολουθήσεις και διαρκής ανασφάλεια. Η κατοχή ήταν παντού ορατή με τη βίαιη αλλοίωση του δημόσιου και ιδιωτικού χώρου αφού σχολεία, αποθήκες, σπίτια και δημόσια κτίρια μετατράπηκαν σε εργαλεία ενός ξένου στρατού. Η 17η Μαΐου 1941 παραμένει έτσι μια ημερομηνία βαθιά χαραγμένη στη μνήμη της πόλης. Ήταν η μέρα που το Αγρίνιο έπαψε να ανήκει στους κατοίκους του και μετατράπηκε σε διοικητικό κέντρο μιας κατοχικής εξουσίας που θα κρατούσε περισσότερα από δυόμιση χρόνια, αφήνοντας πίσω της τραύματα, εκτελέσεις, πείνα, αλλά και τη γέννηση μιας μαζικής αντίστασης.
——————————————————————————————————————————————————————–
Πηγή: Κώστας Δήμου Μαραγιάννης, Το Αγρίνιο – Μία περιδιάβαση στον τόπο – Μία προσέγγιση σε πρόσωπα και γεγονότα, Εκδόσεις Πάραλος | Θ. Μ. Πολίτη, Οι Ιταλοί κατακτητές στο Αγρίνιο την κατοχή (1941-1944)
Φωτογραφία: Ιταλοί αξιωματικοί στο κέντρο του Αγρινίου
(Πηγή: Αριστειδή Μπαρχαμπά, Το Αγρίνιο Κάποτε
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
