...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
Τα μπλόκα του Απρίλη του ’44
| Μαζικά μπλόκα, χιλιάδες συλλήψεις
και η οργάνωση της τρομοκρατίας από τις δυνάμεις Κατοχής |
Την άνοιξη του 1944, καθώς η γερμανική Κατοχή πλησίαζε στο τέλος της, η ένταση στην ελληνική επαρχία κορυφωνόταν. Το Αγρίνιο, μια πόλη με έντονη αντιστασιακή δράση, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας συντονισμένης επιχείρησης καταστολής από τις δυνάμεις Κατοχής και τους συνεργάτες τους. Τα μπλόκα που στήθηκαν στις συνοικίες και στα γύρω χωριά δεν ήταν απλώς επιχειρήσεις ελέγχου· αποτέλεσαν οργανωμένα χτυπήματα εκφοβισμού και εξόντωσης, με στόχο την κάμψη του αντιστασιακού φρονήματος του πληθυσμού. Μέσα σε λίγες ημέρες, η πόλη μετατράπηκε σε έναν ασφυκτικό χώρο κράτησης, όπου η τύχη εκατοντάδων ανθρώπων θα κρινόταν μέσα από μια διαδικασία αυθαίρετης «διαλογής», που χώριζε τους «αθώους» από τους μελλοθάνατους.
Τις πρώτες μέρες του Απρίλη του 1944, η Μαρία Δημάδη είχε προειδοποιήσει τους επικεφαλής της ΕΑΜικής αντίστασης της πόλης να μην κυκλοφορούν, γιατί ετοιμαζόταν κάποιο μεγάλο μπλόκο[1]. Η προειδοποίηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα αρκετοί από όσους συμμετείχαν στις τοπικές οργανώσεις της Αντίστασης να αποφύγουν τις φυλακίσεις και τις εκτελέσεις που ακολούθησαν, επιλέγοντας να καταφύγουν στους γύρω από το Αγρίνιο ορεινούς όγκους. Αρκετοί, όμως, ήταν και εκείνοι που έμειναν πίσω. Αυτή η απόφαση για την άσκηση συλλογικής τρομοκρατίας στους πολίτες του Αγρινίου ήταν μια απόφαση που πήραν οι γερμανικές δυνάμεις Κατοχής, που είχαν την έδρα τους στο Αγρίνιο, σε συνεργασία με την τοπική διοίκηση του Τάγματος Ασφαλείας στο Αγρίνιο, επικεφαλής του οποίου εκείνες τις μέρες ήταν ο Κέντρος. Ήδη το αντάρτικο γύρω από την πόλη, αλλά και η δράση των οργανώσεων μέσα σ’ αυτή, είχε «φουντώσει» για τα καλά.
Να σημειώσουμε, στο σημείο αυτό, ότι τον τελευταίο χρόνο της γερμανικής κατοχής στην ευρύτερη περιοχή του Αγρινίου, η συμμετοχή των Αγρινιωτών στην ΕΑΜική αντίσταση υπολογίζεται, μαζί με τους κατοίκους του Αγίου Κωνσταντίνου, σε 5.000 περίπου. Σ’ αυτούς θα πρέπει να προστεθούν και οι αντάρτες του μόνιμου και εφεδρικού ΕΛΑΣ, με τόπο καταγωγής το Αγρίνιο, οι οποίοι ξεπερνούσαν τους 2.000.
Το πρώτο μεγάλο μπλόκο εκείνων των ημερών πραγματοποιήθηκε στις 7 του Απρίλη εκείνης της χρονιάς στα Καραπανέικα. Οι γερμανοτσολιάδες εκείνοι τη μέρα συνέλαβαν περίπου 800 με 1.000 άνδρες και τους μετέφεραν στο 4ο Δημοτικό Σχολείο (Παρθεναγωγείο). Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Νίκου Κανή, από τους περίπου 800 έως 1.000 άνδρες που συγκεντρώθηκαν στο μπλόκο στα Καραπανέικα, ξεχώρισαν περίπου τριάντα (30), οι οποίοι θεωρήθηκαν «ένοχοι» και, ανήμερα των Βαΐων (10 Απριλίου 1944), μεταφέρθηκαν στις φυλακές της Αγίας Τριάδας. Ήταν η πρώτη φορά στο Αγρίνιο
που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά, με συστηματικό τρόπο, στο Αγρίνιο η διαδικασία της «διαλογής». Οι κρατούμενοι καταγράφονταν, τους αφαιρούνταν ταυτότητες και καλούνταν ονομαστικά σε «ξεδιάλεγμα». Όσοι κρίνονταν «καθαροί» αφήνονταν ελεύθεροι. Οι υπόλοιποι παρέμεναν σε καθεστώς αβεβαιότητας.
«Με συνέλαβαν για τη δραστηριότητά μου ως επονίτη σε μπλόκο, που έγινε στα Καραπανέικα από ταγματασφαλίτες στις 7-4-1944. Κατόπιν μας πήγαν στο 4ο Δημοτικό Σχολείο, περίπου 800 με 1.000 άνδρες ενηλίκους. Μας πήραν και τις ταυτότητες. Επικεφαλής τσολιάς, σε διάφορα χρονικά διαστήματα, ερχόταν και φώναζε κάποια ονόματα. Τους έδιναν τις ταυτότητες και τους απέλυαν. Αφού έγινε έτσι το ξεκαθάρισμα, τελικά μείναμε 30 ως «ένοχοι», κατά την κρίση τους βέβαια. Ανήμερα των Βαΐων, εμάς τους 30 μας πήραν από το Σχολείο με ισχυρή φρουρά τσολιάδων, ενώ λειτουργούσε η Εκκλησία, και μας πήγαν στις φυλακές της Αγίας Τριάδας. Άμα τη εισόδω μας, πέραν των ταυτοτήτων, που τις είχαν αυτοί, κατέγραψαν τη δύναμή μας στον κατάλογο των φυλακών»[3].
Δεν ήταν η πρώτη φορά που το συγκεκριμένο σχολικό κτίριο μετατρεπόταν για λίγες μέρες σε προθάλαμο των φυλακών. Την επόμενη μέρα της άφιξης και εγκατάστασης του Τάγματος στις καπναποθήκες Παναγοπούλου στο Αγρίνιο (19 Φεβρουαρίου 1944), σε μπλόκο που έκαναν οι γερμανοτσολιάδες στην πλατεία Ξηρομέρου εκείνη την εποχή (σημερινή Πλατεία Σουλίου), έξω από το σπίτι του εργολάβου Κοντούλη, συνέλαβαν περίπου 15 Αγρινιώτες, μεταξύ των οποίων τον Πάνο Μελισσινό και τον πρόεδρο του δικαστηρίου Τσίγγα. Αρχικά, αυτοί οι 15 κρατήθηκαν στο 4ο Δημοτικό Σχολείο, για να μεταφερθούν αργότερα στον δεύτερο όροφο των αποθηκών Παναγοπούλου, μαζί με άλλους 800 περίπου Αγρινιώτες, που το Τάγμα είχε συλλάβει εκείνη τη μέρα σε άλλα μπλόκα που στήθηκαν στην πόλη.
«…στην πλατεία Ξηρομέρου, σήμερα Σουλίου, απέξω από το σπίτι του εργολάβου Κοντούλη», σύμφωνα με τη μαρτυρία του Πάνου Μελισσινού, «ο γερμανοτσολιάς Καραχρήστος (Κουβαρίστρας), επικεφαλής και άλλων γερμανοτσολιάδων, έπιασε εμένα και άλλους Αγρινιώτες, περίπου δεκαπέντε. Ο πρόεδρος του δικαστηρίου Τσίγγας διέσχιζε την πλατεία. Συνέλαβαν κι αυτόν. Μας πήγαν μαζί και με άλλους, που έπιαναν στη διαδρομή μας, στο Δημοτικό Σχολείο, ή Παρθεναγωγείο, που είναι σήμερα στην οδό Παπακώστα. Συγκέντρωσαν περίπου 400–500 στον δεύτερο όροφο της αποθήκης του Παναγόπουλου. Ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν και ο πρόεδρος Τσίγγας».[2]
Από τις 7 έως τις 12 Απριλίου 1944, το Αγρίνιο και η ευρύτερη περιοχή του μετατράπηκαν σε μια μεγάλη στρατιωτική φυλακή. Τα μπλόκα ήταν συντονισμένες και καλά σχεδιασμένες επιχειρήσεις εκκαθαρίσεων, με σαφή κλιμάκωση, η οποία ξεκινούσε από τα μπλόκα των συνοικιών και έφτανε ως τη μαζική κράτηση και τη στοχευμένη επιλογή όλων όσων θα οδηγούνταν στον θάνατο.
Οι αποθήκες, ωστόσο, είχαν ήδη μετατραπεί σε ασφυκτικό χώρο συγκέντρωσης και φυλάκισης ανθρώπων. Μέσα σε λίγες ημέρες, είχαν στοιβαχτεί εκεί αγωνιστές της Αντίστασης αλλά και απλοί πολίτες από το Αγρίνιο και τα γύρω χωριά: τον Άγιο Κωνσταντίνο, το Παναιτώλιο, την Κατούνα, ακόμη και από πιο απομακρυσμένες περιοχές, όπως η Κρυοπηγή Πρέβεζας, στην οποία αναφερθήκαμε τις προηγούμενες ημέρες (Διαβάστε ΕΔΩ). Ο ακριβής αριθμός παραμένει ασαφής: οι εκτιμήσεις κυμαίνονται από 200 έως και πάνω από 400 κρατουμένους. Οι συνθήκες κράτησης ήταν απάνθρωπες: συνωστισμός, ελάχιστο νερό και τροφή και ένας διάχυτος φόβος για όσα «βίαια» ακολούθησαν.
Τη Μεγάλη Δευτέρα, 10 Απριλίου 1944, οι επιχειρήσεις επεκτάθηκαν στα γύρω χωριά. Στο Παναιτώλιο, όλοι οι άνδρες συγκεντρώθηκαν στο κέντρο του οικισμού και, παρά το γεγονός ότι για μια στιγμή η μαζική εκτέλεση φάνηκε σχεδόν βέβαιη, τελικά αποφεύχθηκε· οι συλληφθέντες, ωστόσο, μεταφέρθηκαν στις αποθήκες Παπαπέτρου στο Αγρίνιο, όπου λειτουργούσαν πλέον ως κεντρική φυλακή.
Η κορύφωση της επιχείρησης ήρθε τη Μεγάλη Τρίτη, 11 Απριλίου. Οι γερμανικές δυνάμεις και το Τάγμα Ασφαλείας περικύκλωσαν ολόκληρη την πόλη και άνδρες κάθε ηλικίας από όλες τις συνοικίες της συνελήφθησαν μαζικά και γέμισαν και τις δύο καπναποθήκες, Παναγοπούλου και Παπαπέτρου, στις οποίες στεγάζονταν οι γερμανοτσολιάδες. Συνολικά πραγματοποιήθηκαν 2.500 περίπου συλλήψεις, σύμφωνα με τον κατάλογο της Χωροφυλακής και όπως ήταν φυσικό με έναν τόσο μεγάλο αριθμό κρατουμένων, οι συνθήκες που επικρατούσαν μέσα στις αποθήκες ήταν χαοτικές: άνθρωποι όρθιοι, ασφυκτικά στριμωγμένοι, χωρίς νερό και τροφή, περίμεναν τη σειρά τους για έλεγχο.
Τα γεγονότα των ημερών εκείνων αποτελούν μια συμπυκνωμένη έκφραση της βίας και του φόβου που χαρακτήρισαν την περίοδο. Τα μπλόκα του Απριλίου 1944 στο Αγρίνιο ανέδειξαν με τον πιο ωμό τρόπο τη συνεργασία των κατοχικών δυνάμεων με τους ντόπιους μηχανισμούς καταστολής και την κλιμακούμενη προσπάθεια εξουδετέρωσης της Αντίστασης. Παράλληλα, όμως, φωτίζουν και τη στάση μιας κοινωνίας που, παρά τις απώλειες και την τρομοκρατία, είχε ήδη επιλέξει πλευρά. Οι συλλήψεις, οι κρατήσεις και οι «διαλογές» δεν κατάφεραν να ανακόψουν το ρεύμα της Αντίστασης· αντίθετα, κατέγραψαν με τον πιο δραματικό τρόπο το τίμημα που πλήρωσαν οι άνθρωποι εκείνης της εποχής.
Διαβάστε περισσότερα στο link που ακολουθεί:
1944: Η Μεγάλη Εβδομάδα του Αγρινίου
——————————————————————————————————————————————————————–
Παραπομπές: 1.Βασίλης Πατρώνης, Ο Σκληρός Απρίλης του 44, Αρχείον Αγρινίου τεύχος 5 και 6 (Μάϊος, Ιούνιος 2028) | 2. Θόδωρου Καλλίνου – Αμάρμπεη, Αγωνιστή της Εθνικής Αντίστασης, Απελευθέρωση Αγρινίου, Έκδοση Δήμου Αγρινίου Σεπτέμβρης, 1985 σελ.28 | 3. Κωνσταντίνος Ι. Νικολακόπουλος, Αντιστασιακά και άλλα θέματα, Εκδόσεις Πασχέντη, 2008, σελ. 175 – Ο Νίκος Κανής γεννήθηκε το 1924, επομένως την εποχή των εκτελέσεων ήταν 20 ετών. Ήταν δημοτικός υπάλληλος και αδερφός του εκδότη της εβδομαδιαίας εφημερίδας του Αγρινίου Μαχητής.
Φωτογραφία: Αποθήκες Παναγόπουλου
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
