...
Η ταυτότητα της ημέρας
και τα γεγονότα που την «σημάδεψαν»
| 28 Σεπτεμβρίου 2025 |
Είναι η 271η ημέρα του έτους κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο.
Υπολείπονται 94 ημέρες για τη λήξη του.
🌅 Ανατολή ήλιου: 07:18 – Δύση ήλιου: 19:13 – Διάρκεια ημέρας: 11 ώρες 55 λεπτά
🌓 Σελήνη 5.9 ημερών
| Χρόνια πολλά στους: Χαρίτωνα, Χαρίτο, Βαρούχ και Νεόφυτο |
Γεγονότα
1538 – Λαμβάνει χώρα η Ναυμαχία της Πρέβεζας. Στις 28 Σεπτεμβρίου 1538, έξω από την Πρέβεζα, ο Αντρέα Ντόρια βρέθηκε αντιμέτωπος με μια απρόσμενη κίνηση: ο οθωμανικός στόλος, υπό τον Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα, έβγαινε επιθετικά από το αγκυροβόλιο. Ο Τουργκούτ Ρέις ηγούνταν της εμπροσθοφυλακής, ενώ η αριστερή πτέρυγα ανέπτυσσε τις δυνάμεις της πολύ κοντά στην ακτή. Ο Ντόρια, μη περιμένοντας τόσο τολμηρή πρωτοβουλία από τον αριθμητικά κατώτερο αντίπαλο, καθυστέρησε τρεις ώρες μέχρι να διατάξει απόπλου, έπειτα από πιέσεις των συμμάχων του.
Η μεγάλη βενετική ναυαρχίδα Galeone di Venezia έμεινε ακινητοποιημένη λόγω άπνοιας και περικυκλώθηκε από τουρκικές γαλέρες, προκαλώντας όμως σοβαρές ζημιές με τα βαριά της κανόνια. Όταν ο άνεμος ενισχύθηκε, ο χριστιανικός στόλος κινήθηκε προς τη σύγκρουση. Ο Ντόρια ανέπτυξε τις γαλέρες του σε μακριά γραμμή, με το κέντρο να καλύπτεται από τις παπικές και βενετικές δυνάμεις, ενώ στην αριστερή πτέρυγα βρισκόταν ο Φεράντε Γκονζάγκα και στη δεξιά οι Ιππότες της Μάλτας.
Απέναντί τους, ο Μπαρμπαρόσα είχε παρατάξει τον στόλο του σε διάταξη σχήματος Υ. Ο ίδιος, με κορυφαίους καπετάνιους όπως ο Σινάν Ρέις και ο Χασάν Ρέις, βρισκόταν στο κέντρο. Στις πτέρυγες δρούσαν οι Σεϊντί Αλή Ρέις και Σαλίχ Ρέις, ενώ ο Τουργκούτ Ρέις διοικούσε την οπισθοφυλακή. Η σύγκρουση εξελίχθηκε σε σκληρούς ελιγμούς, καθώς ο Ντόρια δίσταζε να επιτεθεί μετωπικά. Η νηνεμία ευνόησε τους Οθωμανούς, που κατέλαβαν τα δυσκίνητα μπάρκα των χριστιανών.
Ο απολογισμός ήταν βαρύς: οι Οθωμανοί βύθισαν δέκα πλοία, πυρπόλησαν τρία και αιχμαλώτισαν 36, μαζί με 3.000 ναύτες. Οι ίδιοι δήλωσαν 400 νεκρούς και 800 τραυματίες. Παρά τον άνεμο της επόμενης ημέρας, ο Ντόρια, επιφυλακτικός να ρισκάρει την ισπανική και γενοβέζικη αρμάδα, υποχώρησε προς την Κέρκυρα, παρά τις εκκλήσεις των συμμάχων του. Έτσι, η ναυμαχία της Πρέβεζας σφράγισε την οθωμανική κυριαρχία στη Μεσόγειο, ενώ το όνομα του Ντόρια παρέμεινε αμφιλεγόμενο, τιμημένο στην Ιταλία αλλά μελανό στη μνήμη των Βενετών.
1964 – Η πρώτη απόπειρα εορτασμού της επετείου της ίδρυσης του ΕΑΜ σε ανοικτό χώρο μετά το 1949 παρεμποδίζεται από τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου, ο οποίος τη χαρακτηρίζει «πρόκληση προς το έθνος».
Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) υπήρξε η μαζικότερη αντιστασιακή και πολιτική οργάνωση της Κατοχής, με καθοριστική συμβολή στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Ιδρύθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1941 από εκπροσώπους τεσσάρων κομμάτων (ΚΚΕ, ΣΚΕ, Αγροτικό Κόμμα, ΕΛΔ) με στόχο την οργάνωση του λαού στον αγώνα ενάντια στη ναζιστική κατοχή. Τον Φεβρουάριο του 1942 συγκροτήθηκε το ένοπλο σκέλος του, ο ΕΛΑΣ, που ανέπτυξε εκτεταμένη δράση στην ύπαιθρο, δημιουργώντας απελευθερωμένες περιοχές και ενισχύοντας την ελπίδα της απελευθέρωσης. Παράλληλα, τον Φεβρουάριο του 1943 ιδρύθηκε η ΕΠΟΝ, η νεολαιίστικη οργάνωση του ΕΑΜ.
Ως το φθινόπωρο του 1944, ο ΕΛΑΣ αριθμούσε περίπου 50.000 αντάρτες, ενώ το ΕΑΜ διεύρυνε την επιρροή του σε ευρύτατα κοινωνικά στρώματα. Ωστόσο, οι έντονες πολιτικές αντιθέσεις με την εξόριστη κυβέρνηση και τη βρετανική παρουσία οδήγησαν στη σύγκρουση των Δεκεμβριανών (1944). Η ήττα του ΕΛΑΣ κατέληξε στη Συμφωνία της Βάρκιζας (Φεβρουάριος 1945) και στον αφοπλισμό του, ανοίγοντας τον δρόμο για τη «Λευκή Τρομοκρατία» κατά αριστερών και αντιμοναρχικών.
Μετά τον Εμφύλιο, το ΕΑΜ στιγματίστηκε ως αντεθνικό και τα μέλη του υπέστησαν διώξεις και εξορίες. Χρειάστηκε να φτάσει το 1982 για να αναγνωριστεί επισήμως από την κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου ως αντιστασιακή οργάνωση, γεγονός που προκάλεσε έντονες πολιτικές αντιδράσεις.
Γεννήσεις
1893 – Γιάννης Σκαρίμπας. Ήταν γόνος ιστορικής οικογένειας από την Αγία Ευθυμία της Φωκίδας, αφού ο πατέρας του, Ευθύμιος Σκαρίμπας, ήταν απόγονος αγωνιστών της Επανάστασης του 1821. Ξεκίνησε τις εγκύκλιες σπουδές του στο σχολαρχείο του Αιγίου και τις ολοκλήρωσε στην Πάτρα στο Α’ Γυμνάσιο Πατρών.
Υπηρέτησε στον Ελληνικό Στρατό, την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο μακεδονικό μέτωπο, ως ανθυπασπιστής στο 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, όπου διακρίθηκε, τραυματίστηκε στο σβέρκο και παρασημοφορήθηκε. Διορίστηκε τελωνοσταθμάρχης στην Ερέτρια (πρώην Νέα Ψαρά) και το 1915 εγκαταστάθηκε στη Χαλκίδα, για να εργαστεί εκεί ως εκτελωνιστής, ενώ παράλληλα γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τότε παντρεύτηκε με την Ελένη Κεφαλινίτη και απέκτησαν πέντε παιδιά. Μετά το γάμο του και μέχρι το 1922 αποσπάστηκε στο τελωνείο της Ερέτριας.
Στα γράμματα εμφανίστηκε κατά τη δεκαετία του 1910 με ποιήματα και πεζά που δημοσίευσε σε διάφορα περιοδικά της Αθήνας και στις εφημερίδες Εύριπος και Εύβοια της Χαλκίδας, χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο Κάλλις Εσπερινός. Η πρώτη του επίσημη εμφάνιση με το πραγματικό του όνομα έγινε το 1929, όταν έλαβε το Α΄ βραβείο διηγήματος για το πεζό Ο καπετάν Σουρμελής ο Στουραΐτης, το οποίο δημοσίευσε στο περιοδικό Ελληνικά Γράμματα του Κωστή Μπαστιά. Ο Γιάννης Σκαρίμπας ήταν ό σημαντικότερος εκπρόσωπος του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα γιατί τόσο το εικονοκλαστικό του ύφος όσο και ή ιδιόρρυθμη γλώσσα πού χρησιμοποίησε στα έργα του, προκάλεσε αίσθηση για την εποχή εκείνη. Βραβεύθηκε με το Πρώτο Κρατικό Βραβείο λογοτεχνίας το 1976 (βλ. Βικιθήκη) για το αντιπολεμικό μυθιστόρημά του του, Φυγή προς τα εμπρός.
Ο μπαρμπα-Γιάννης Σκαρίμπας, όπως ήταν γνωστός στους φίλους του, έζησε όλη του τη ζωή στη Χαλκίδα και ταξίδεψε ελάχιστα. Κείμενά του υπάρχουν δημοσιευμένα και σε περιοδικά ενώ αρκετοί στίχοι του έχουν μελοποιηθεί. Τα πιο γνωστά μελοποιημένα ποιήματά του είναι Σπασμένο καράβι, Ουλαλούμ και Εαυτούληδες για τα οποία που έγραψαν μουσική αντίστοιχα οι συνθέτες Γιάννης Σπανός, Νικόλας Άσιμος και Διονύσης Τσακνής. Πέθανε στις 21 Ιανουαρίου 1984 και τάφηκε δημοσία δαπάνη στο κάστρο του Καράμπαμπα.
Το 1998 το σπίτι του όπου γεννήθηκε στην Αγία Ευθυμία ο Γιάννης Σκαρίμπας ανακηρύχθηκε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο γιατί “χρειάζεται κρατική προστασία, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν 1469/1950, το κτίριο που γεννήθηκε ο Γιάννης Σκαρίμπας στην κοινότητα Αγ. Ευθυμίας Ν. Φωκίδας, ιδιοκτησίας της Κοινότητας, επειδή συνδέεται με έναν από τους αξιολογότερους Έλληνες λογοτέχνες του 20ού αιώνα”.
Θάνατοι
2003 – Ελία Καζάν. Γεννημένος στο Καντίκιοϊ της Κωνσταντινούπολης, από Έλληνες Καππαδόκες γονείς. Η ευκατάστατη οικογένειά του μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1913, όταν ο ίδιος ήταν μόλις τεσσάρων ετών και έγινε σκηνοθέτης, παραγωγός, συγγραφέας και ηθοποιός. Φοίτησε στο Williams College και στη συνέχεια στη Δραματική Σχολή του Πανεπιστημίου Γέιλ, όπου απασχολήθηκε επαγγελματικά για οκτώ χρόνια και στη Σχολή Τζούλιαρντ.
Ήταν ο σκηνοθέτης που ανέδειξε τον Μάρλον Μπράντο και τον Γουόρεν Μπίτι. Συνέβαλε στην καθιέρωση της προσέγγισης του ηθοποιού με βάση τη μέθοδο, που είχε αναπτύξει ο Κωνσταντίν Στανισλάβσκι. Οδήγησε 21 ηθοποιούς στις υποψηφιότητες των Όσκαρ. Ξεκίνησε την καριέρα του ως ηθοποιός στο θέατρο Group Theatre όπου παρέμεινε στη περίοδο 1932-1939. Το 1934 εγγράφεται στο Κομμουνιστικό Κόμμα Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, στο οποίο παραμένει για περίπου 1,5 χρόνο.
Το 1942 μεταπήδησε στη σκηνοθεσία παρουσιάζοντας τη πρώτη του παράσταση “Με τα δόντια” του Θόρντον Γουάιλντερ. Έκτοτε άρχισε ν΄ ανεβάζει με αυξανόμενη επιτυχία έργα διάσημων αμερικανών συγγραφέων. Εν τω μεταξύ το 1945 άρχισε να «γυρίζει» κινηματογραφικές ταινίες όπου και έγινε διάσημος στο Broadway, σκηνοθετώντας, ανάμεσα σε άλλα, τα έργα «Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν» (1945), «Το μεγάλο κατηγορώ» (1946), «Συμφωνία Κυρίων» (1947), «Λεωφορείον ο πόθος» (1951), «Βίβα Ζαπάτα» (1952), «Το λιμάνι της αγωνίας» (1954), «Ένα πρόσωπο στο πλήθος» (1957), «Λάσπη στ’ αστέρια» (1960), «ο Θάνατος του Εμποράκου», «Ανατολικά της Εδέμ»,το «Αμέρικα, Αμέρικα» και «Λυσσασμένη Γάτα». Τιμήθηκε με δύο βραβεία Όσκαρ σκηνοθεσίας για τα έργα Συμφωνία Κυρίων και Το Λιμάνι της Αγωνίας, ενώ ήταν τρεις φορές υποψήφιος για τα έργα Λεωφορείο ο πόθος, Ανατολικά της Εδέμ και Αμέρικα, Αμέρικα, αντίστοιχα. Το 1999 η Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογράφου του απένειμε Τιμητικό Όσκαρ για το σύνολο του έργου του.
Ο Ηλίας Καζάν μαζί με τον Ρόμπερτ Λιούις και την Τσέριλ Κρόφορντ ίδρυσαν το περίφημο Actors studio, μια λέσχη επαγγελματιών ηθοποιών στην οποία καλλιτεχνικός διευθυντής και δάσκαλος υπήρξε ο Λι Στράζμπεργκ. Το όνομα του Ελία Καζάν έχει συνδεθεί με τον σκηνοθέτη που ανέδειξε τον Μάρλον Μπράντο και τον Γουόρεν Μπίτι, με τον καλλιτέχνη που σκηνοθετούσε με βάση τη διδασκαλία του Στανισλάφσκι.
Ο Καζάν κατακρίθηκε για τη συνεργασία του το 1952 με την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων, μέσω της οποίας κατέδωσε στις αρχές συναδέλφους του ως κομμουνιστές . Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι όταν είχε καταδώσει τον Αριστερό σκηνοθέτη Ζυλ Ντασέν ως κομμουνιστή, με αποτέλεσμα ο τελευταίος να καταφύγει τελικά στην Ευρώπη και να καταλήξει στην Ελλάδα ερωτευμένος με την Μελίνα Μερκούρη την οποία παντρεύτηκε. Όταν η Ακαδημία προσέφερε το 1999 το τιμητικό βραβείο για το σύνολο της καριέρας του στον Καζάν, πολλοί συνάδελφοι του και ηθοποιοί αντέδρασαν και αποχώρησαν από την απονομή, ως ένδειξη διαμαρτυρίας καθώς δεν μπορούσαν να ξεχάσουν την προδοσία του.
Στο link που ακολουθεί μπορείτε να διαβάσετε
ακόμα περισσότερα γεγονότα που συνέβησαν αυτή την ημερομηνία
Γέγονε την 28η Σεπτεμβρίου
————————————————————————
Πηγές: sansimera.gr, el.wikipedia
