Γέγονε την 20η Οκτωβρίου

...

Ο γέγονε… Γέγονε |

Γεγονότα

1820 – Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και οι «Φιλικοί» αποφασίζουν να κηρύξουν επανάσταση στη Μολδοβλαχία. Η απόφαση για την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης ελήφθη στα τέλη του 1820 από τους Φιλικούς, σε σύσκεψη στο Ισμαήλι της Βεσσαραβίας.

Εκεί, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και οι συνεργάτες του θεώρησαν πως η στιγμή ήταν κατάλληλη: μεγάλα τουρκικά στρατεύματα ήταν απασχολημένα στην Ήπειρο εναντίον του Αλή Πασά, γεγονός που άνοιγε πρόσκαιρα ένα παράθυρο ευκαιρίας. Η ημερομηνία έναρξης της εξέγερσης δεν ορίστηκε τότε με ακρίβεια, ωστόσο συμφωνήθηκε να εκδηλωθεί μέσα στο 1821. Οι Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, Μολδαβία και Βλαχία, τελούσαν υπό καθεστώς αυτονομίας με την προστασία της Ρωσίας, είχαν χριστιανό ηγεμόνα και πολυάριθμο χριστιανικό πληθυσμό· γι’ αυτό θεωρήθηκαν ως πρόσφορο έδαφος για το πρώτο επαναστατικό εγχείρημα. Ακόμη κι αν η εξέγερση εκεί αποτύγχανε, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αντιπερισπασμός για την επιτυχία του κύριου κινήματος στη Νότια Ελλάδα.

Η γενική εξέγερση στον ελλαδικό χώρο είχε προγραμματιστεί για την 25η Μαρτίου 1821, όμως ο Υψηλάντης αποφάσισε να κινηθεί νωρίτερα. Σύμφωνα με τον αγωνιστή και λόγιο Μιχαήλ Οικονόμου, το αρχικό σχέδιο προέβλεπε ο Υψηλάντης να φθάσει στην Πελοπόννησο την ημέρα αυτή· όμως, πληροφορίες ότι οι Τούρκοι είχαν αποκτήσει έγγραφα με την υπογραφή του και ότι η Υψηλή Πύλη είχε ενημερωθεί για τα σχέδια των Φιλικών τον ανάγκασαν να επισπεύσει την κίνηση.

Υπήρχε, άλλωστε, συμφωνία Ρωσίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για την παράδοση πολιτικών φυγάδων, πράγμα που τον εξέθετε σε σοβαρό κίνδυνο σύλληψης. Όπως σημειώνει ο ιστορικός Ηλίας Φωτεινός, στην απόφαση αυτή συνέβαλε και ο θάνατος του ηγεμόνα της Βλαχίας, Αλέξανδρου Σούτσου, γεγονός που δημιούργησε αίσθηση επείγοντος και επιτάχυνε την έναρξη της επανάστασης στη Μολδοβλαχία.

1912 – Ο ελληνικός στρατός καταλαμβάνει τα Γιαννιτσά. Οι Τούρκοι υποχωρούν στη Θεσσαλονίκη. H σύγκρουση των δύο στρατευμάτων γύρω από τα Γιαννιτσά ήταν σκληρή και αιματηρή. Έληξε όμως με νίκη των Eλλήνων, που είχαν απώλειες 188 νεκρούς και 785 τραυματίες. Για τις τουρκικές απώλειες δεν υπήρξαν στοιχεία, όμως μια τηλεγραφική αναφορά του Γενικού Στρατηγείου προς τον πρωθυπουργό Bενιζέλο για τα αποτελέσματα της μάχης των Γιαννιτσών ανέφερε πως οι απώλειες των Tούρκων ήταν μεγάλες και ότι «πλήθος νεκρών καλύπτει τα πέριξ των Γιαννιτσών».

Mετά τη μάχη των Γιαννιτσών ο δρόμος προς τη Θεσσαλονίκη ήταν πλέον ανοικτός για τον ελληνικό στρατό. O διάδοχος, στο τηλεγράφημα που απέστειλε το μεσημέρι της 21ης Oκτωβρίου για να ενημερώσει την κυβέρνηση για την έκβαση της μάχης, περιγράφοντας το μέγεθος της νίκης του, σημειώνει ότι «η οδός Γιαννιτσών – Θεσσαλονίκης είναι κατεσπαρμένη εξ υλικού ατάκτως φεύγοντος εχθρού». Παρ’ όλα αυτά δεν καταδιώκει τα πανικόβλητα μετά την ήττα τους τουρκικά τμήματα, τα οποία, φεύγοντας προς τη Θεσσαλονίκη, πέρασαν τον Aξιό χωρίς να καταστρέψουν τις γέφυρες του ποταμού. «Mόνο την επομένην αντιληφθέντες ότι δεν κατεδιώκοντο, επανήλθον και τας ανατίναξαν».

Η ολιγωρία αυτή δημιουργεί σοβαρές δυσχέρειες στην προέλαση του ελληνικού στρατού, δεδομένου ότι οι Tούρκοι, ανενόχλητοι όπως αφέθηκαν κατά τη σύμπτυξή τους, είχαν καταστρέψει όλες τις γέφυρες του Aξιού, μια οδική ξύλινη και δύο σιδηροδρομικές. Tο δε μηχανικό του ελληνικού στρατού δεν διέθετε επαρκείς γεφυροσκευές, αφού το επιτελείο του Kωνσταντίνου είχε μελετήσει την προέλαση Kοζάνης-Mοναστηρίου και όχι Kοζάνης-Θεσσαλονίκης, με συνέπεια να μεταφερθεί επειγόντως ξυλεία από τη Nάουσα. Eξαιτίας όλων αυτών, η προέλαση προς τη Θεσσαλονίκη καθυστερούσε.

H προσπάθεια της Στρατιάς για τη διάβαση του Aξιού συνεχίστηκε στις 24 και 25 Oκτωβρίου. Mετά την κατασκευή γέφυρας οι δυνάμεις της VII Mεραρχίας πέρασαν το ποτάμι και προωθήθηκαν προς τη Σίνδο, ενώ το Aπόσπασμα Eυζώνων Kωνσταντινοπούλου απέστειλε αναγνωριστικά τμήματα προς Θεσσαλονίκη. «Σήμερον θα μείνωμεν εδώ όλην την ημέραν περιμένοντες να τελειώση το Mηχανικόν τας επί του Aξιού ποταμού γεφύρας, ίνα διέλθωμεν αυτόν και βαδίσωμεν εις Θεσσαλονίκην. Aντίστασιν κατά την διάβασιν του ποταμού δεν θα εύρωμεν, διότι οι Tούρκοι εγκατέλειψαν και αυτόν και την Θεσσαλονίκην», θα γράψει στη μητέρα του στις 25 Oκτωβρίου 1912 ο έφεδρος αξιωματικός Δημήτριος K. Δάρας.

1968 – Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού, ο αμερικανός Ντικ Φόσμπερι κατακτά το χρυσό μετάλλιο στο άλμα εις ύψος, εισάγοντας ένα νέο παλμό στο αγώνισμα, καθώς περνά τον πήχη με την πλάτη. Μέχρι το 1964 ο Φόσμπερι είχε μέτρια άλματα, περίπου στα 2,15 μ. με την διαδεδομένη τότε τεχνική στραντλ, και γνώριζε πως δεν είχε πολλές ελπίδες για να διακριθεί σε διεθνείς αγώνες.

Η υψηλή του ευφυΐα και η συνεχής μελέτη του στη βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου τον οδήγησε σε ένα βιβλίο για τον Φινλανδό άλτη, Κάλεβι Κότκας που είχε αγωνιστεί στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1932 και του 1936 και είχε μία περίεργη τεχνική παλμού, που του κέντρισε το ενδιαφέρον. Την ανέλυσε από άποψη φυσικής και άλλαξε ορισμένα επιμέρους στοιχεία της, και μετά από ίδια μελέτη την παρουσίασε στον προπονητή του, Μπέρνι Βάγκνερ. Ο Φόσμπερι είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι εάν λύγιζε το σώμα του με την πλάτη προς τον πήχη, τότε το κέντρο μάζας θα βρισκόταν κάτω από αυτόν και θα τον βοηθούσε να φτάσει σε μεγαλύτερα ύψη. Ο άλτης τότε άρχισε τις συνεχείς προπονήσεις με αυτόν τον νέο παλμό.

Γρήγορα ο Ντικ Φόσμπερι έφτασε σε ύψη που δεν τα είχε φανταστεί μέχρι εκείνη τη στιγμή. Για πρώτη φορά παρουσίασε στο κοινό τον νέο παλμό στους κολλεγιακούς αγώνες των ΗΠΑ το 1964. Τότε για πρώτη φορά η εφημερίδα «Medford Mail Tribune» αποκάλεσε το στυλ αυτό ως Φόσμπερι φλοπ. Επόμενος αγώνας του Φόσμπερι ήταν τα προολυμπιακά τράιαλς των ΗΠΑ, όπου και κατέκτησε την πρόκριση για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού το 1968.

Το φλοπ έγινε από τότε ο κυρίαρχος παλμός του αθλήματος. Πριν από αυτόν, οι περισσότεροι κορυφαίοι άλτες του άλματος εις ύψος χρησιμοποιούσαν την τεχνική δρασκελισμού (straddle technique) για να υπερβούν την μπάρα. Οι επιφάνειες προσγείωσης ήταν σκάμματα άμμου ή χαμηλοί σωροί από ψάθες και οι άλτες έπρεπε να προσγειωθούν στα πόδια τους ή τουλάχιστον να προσγειωθούν προσεκτικά για να αποφευχθεί τυχόν τραυματισμός τους. Με την εμφάνιση του στρώματος με παχύ αφρώδες υλικό, οι άλτες μπόρεσαν να είναι πιο τολμηροί στα στυλ προσγείωσής τους και, ως εκ τούτου, να πειραματιστούν με τον παλμό τους.

Η τεχνική του Φόσμπερι επικράτησε ταχύτατα και ήδη στην επόμενη Ολυμπιάδα του Μονάχου το 1972, Γερμανίδα Ούλρικε Μάιφαρτ χρησιμοποιώντας την τεχνική κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο με ισοφάριση του παγκοσμίου ρεκόρ, ενώ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1976 ο Γιάτσεκ Φσόουα από την Πολωνία αναδείχθηκε πρώτος στους άνδρες με τη Ρόζμαρι Άκερμαν από την Ανατολική Γερμανία στην ίδια διοργάνωση να είναι η τελευταία αθλήτρια ή αθλητής που κατέκτησε τον Ολυμπιακό τίτλο με την προηγούμενη τεχνική. Τα παγκόσμια ρεκόρ πέρασαν στους χρήστες της μεθόδου από τις 5 Μαΐου 1978 για τις γυναίκες (Σάρα Σιμεόνι, Ιταλία) και από τις 25 Μαΐου 1980 για τους άνδρες (Γιάτσεκ Φσόουα).

1982 – Ποδοσφαιρική τραγωδία στο Στάδιο «Λένιν» της Μόσχας (νυν Λουζνίκι). 66 θεατές χάνουν τη ζωή τους, όταν ποδοπατούνται λίγο πριν από το τέλος του αγώνα Σπάρτακ Μόσχας – Χάαρλεμ Ολλανδίας για το Κύπελλο UEFA. Μια μεγάλη τραγωδία. Ένα κρυμμένο – επί 7 ολόκληρα χρόνια – μυστικό. Ένα γήπεδο που κάθε χρόνο κάθε τέλος Οκτωβρίου παρέμενε κλειστό για να μην πάνε οι συγγενείς και αφήσουν λουλούδια για τους ανθρώπους που έχασαν.

Η μεγαλύτερη ποδοσφαιρική τραγωδία, 1,5 χρόνο μετά από εκείνη της θύρας 7 με πολλές ομοιότητες, συνέβη στη Μόσχα. Στο στάδιο “Λένιν” (νυν Λουζνίκι), σε ματς ευρωπαϊκής διοργάνωσης. Κι όμως, το καθεστώς της ΕΣΣΔ κατάφερε για εφτά ολόκληρα να σκεπάσει κάτω από το… χιόνι της Μόσχας το τραγικό γεγονός, που άφησε πίσω του εκατόμβη νεκρών. Ήταν 20 Οκτωβρίου του 1982, ημέρα κατά την οποία η Σπάρτακ Μόσχας φιλοξενούσε την ολλανδική Χάρλεμ για τη δεύτερη φάση του Κυπέλλου ΟΥΕΦΑ.

Στη Μόσχα είχε ξεκινήσει ο βαρύς χειμώνας και εκείνη την ημέρα φυσούσε μανιασμένα ο αέρας. Το χιόνι έπεφτε πυκνό και όλα ήταν παγωμένα. Οι Μοσχοβίτες που αποφάσισαν να πάνε στο “Λένιν” για να παρακολουθήσουν την αναμέτρηση δεν ξεπερνούσαν τους δέκα χιλιάδες. Δυστυχώς, δεν θα γύριζαν όλοι πίσω. Λόγω της μικρής προσέλευσης, οι υπεύθυνοι του σταδίου «Λένιν» άνοιξαν μόνο την ανατολική κερκίδα, ενώ για λόγους ασφαλείας, όπως ανακοινώθηκε, είχε μείνει ανοιχτή μόνο μία θύρα εξόδου.

Γεννήσεις

1918 – Ασπασία Παπαθανασίου (20 Οκτωβρίου 1918- 7 Ιουνίου 2020) του Ευθυμίου ήταν Ελληνίδα συγγραφέας και ηθοποιός, από τις γνωστότερες τραγωδούς, βραβευμένη με πολλές διακρίσεις. Γεννημένη στην Άμφισσα στις 20 Οκτωβρίου 1918, πραγματοποίησε κλασικές σπουδές στη θεατρική τέχνη, ενώ ταξίδεψε στο εξωτερικό (ΕΣΣΔ) όπου συμμετείχε σε παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας ερμηνεύοντας το ρόλοτης Μήδειας κ.α. Εκτός της καλλιτεχνικής της ενασχόλησης, ασχολήθηκε με την πολιτική.

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής βρισκόταν στις τάξεις του εφεδρικού ΕΛΑΣ, είχε μαζί με συναδέλφους της δημιουργήσει το “Λαϊκό Θέατρο” στο κέντρο της Αθήνας, ενώ έλαβε μέρος και στα Δεκεμβριανά Το 1957 συμμετέχει ως ιδρυτικό μέλος στο “Πειραϊκό Θέατρο” του Δημήτρη Ροντήρη. Το στρατιωτικό Πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, βρίσκει την Α. Παπαθανασίου σε περιοδεία της στην πρώην Σοβιετική Ένωση.

Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, αυτοεξορίζεται και αποφασίζει να μείνει στο Λονδίνο. Όλα τα χρόνια της Χούντας, παίρνει ενεργό μέρος στις αντιδικτατορικές δραστηριότητες. Το Σεπτέμβρη του 1969, δίνει μια σειρά παραστάσεων για τα 100 χρόνια από το θάνατο του Μπερλιόζ, με τους “Τρώες”. Μετά από πρόσκληση της Όπερας του Κόβεντ Γκάρντεν, θα ερμηνεύσει το ρόλο της Ανδρομάχης. Στην Ελλάδα γύρισε το 1975. Ήταν παντρεμένη με τον Κώστα Μαυρομμάτη. Έως τα βαθιά γεράματα, έκανε παρεμβάσεις με δημόσιες δηλώσεις της, στα πολιτικά τεκταινόμενα. Απεβίωσε στις 8 Ιουνίου 2020 σε ηλικία 102 ετών.

1950 – Τομ Πέτι (αγγλικά: Thomas Earl Petty, 20 Οκτωβρίου 1950-2 Οκτωβρίου 2017) ήταν Αμερικανός τραγουδιστής, τραγουδοποιός, μουσικός, παραγωγός δίσκων και ηθοποιός. Ήταν ο κύριος τραγουδιστής και κιθαρίστας του συγκροτήματος Tom Petty and the Heartbreakers, που ιδρύθηκε το 1976. Προηγουμένως είχε δημιουργήσει το συγκρότημα Mudcrutch, και ήταν επίσης μέλος του σούπεργκρουπ Traveling Wilburys, στα τέλη της δεκαετίας του 1980.

Ο Πέτι ηχογράφησε σειρά μεγάλων επιτυχιών τόσο με τους Heartbreakers όσο και ως σόλο καλλιτέχνης. Στα επιτυχημένα τραγούδια του με τους Heartbreakers περιλαμβάνονται τα Don’t Do Me Like That (1979), Refugee (1980), The Waiting (1981), Don’t Come Around Here No More (1985) και “Learning to Fly” (1991). Από τις κυκλοφορίες του ως σόλο καλλιτέχνη, μεγάλη επιτυχία γνώρισαν τα σινγκλ I Won’t Back Down (1989), Free Fallin’ (1989) και You Don’t Know How It Feels (1994).

Κατά τη διάρκεια της καριέρας του πούλησε περισσότερα από 80 εκατομμύρια δίσκους παγκοσμίως, γεγονός που τον καθιστά έναν από τους καλλιτέχνες με τις υψηλότερες πωλήσεις όλων των εποχών. To 2002 οι Tom Petty and the Heartbreakers τιμήθηκαν με την ένταξή τους στο Rock and Roll Hall of Fame ενώ το 2016 ο Τομ Πέτι τιμήθηκε με ένταξη στο American Songwriters Hall of Fame. Ο Πέτι πέθανε από καρδιακή ανακοπή που προκλήθηκε από υπερβολική δόση φαρμάκων στις 2 Οκτωβρίου 2017, μία εβδομάδα μετά το τέλος της περιοδείας για τα 40 χρόνια των Tom Petty and the Heartbreakers.

Θάνατοι

460 – Η Αιλία Ευδοκία ή και Αγία Ευδοκία. Η Ευδοκία, σύζυγος του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β΄, υπήρξε από τις πιο επιφανείς μορφές της πρώιμης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, με καθοριστική συμβολή στη διάδοση του Χριστιανισμού και στην προώθηση της ελληνικής παιδείας. Γεννήθηκε στην Αθήνα ως Αθηναΐς, κόρη του ρήτορα Λεοντίου. Εθνική στο θρήσκευμα και άριστα μορφωμένη, γνώριζε σε βάθος την ελληνική γραμματεία και φιλοσοφία. Μετά τον θάνατο του πατέρα της, αδικήθηκε από τα αδέλφια της και κατέφυγε στην Κωνσταντινούπολη (420/421), όπου ζήτησε τη βοήθεια της αυγούστας Πουλχερίας. Εκείνη, θαυμάζοντας τα χαρίσματά της, την πρότεινε ως σύζυγο για τον αυτοκράτορα.

Η Αθηναΐς βαπτίσθηκε χριστιανή, έλαβε το όνομα Ευδοκία και νυμφεύθηκε τον Θεοδόσιο το 421. Ως Αυγούστα συνέβαλε στην ενίσχυση της ελληνικής γλώσσας στην παιδεία και στη διοίκηση, ενώ η ίδρυση του Πανδιδακτηρίου το 425 αποδίδεται στη δική της πρωτοβουλία. Παράλληλα, επέδειξε θερμή πίστη και φιλανθρωπία. Μετά τον γάμο της κόρης της Ευδοξίας με τον Ουαλεντινιανό Γ΄, ταξίδεψε στα Ιεροσόλυμα (437–439), όπου ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα σε κοινωφελή έργα.

Οι αυλικές ίντριγκες, ωστόσο, την ανάγκασαν να αποσυρθεί οριστικά στους Αγίους Τόπους το 443, όπου έζησε έως τον θάνατό της (460). Εκεί αφιερώθηκε στη συγγραφή και στην ανέγερση ναών και μονών. Από τα έργα της σώζονται ομηρικοί στίχοι, παραφράσεις βιβλικών κειμένων και το ποίημα για τη νίκη κατά των Περσών. Η Εκκλησία την τιμά ως αγία στις 13 Αυγούστου, αναγνωρίζοντας την πνευματική και πολιτιστική της κληρονομιά.

2014 – Σπύρος Ζαγοραίος. Ο Σπύρος Ζαγοραίος (23 Ιουνίου 1928 – 20 Οκτωβρίου 2014) ήταν Έλληνας λαϊκός τραγουδιστής. Γεννήθηκε στον Άγιο Αρτέμιο (Γούβα) του Παγκρατίου στις 23 Ιουνίου 1928. Σε ηλικία 13 ετών έχασε σε ατύχημα το αριστερό του χέρι, όταν έσκασε μια χειροβομβίδα την ώρα που έπαιζε με συμμαθητές του στην Αγία Παρασκευή της Αττικής. Ασχολήθηκε με το λαϊκό τραγούδι και ξεχώρισε με τη φωνή του.

Ξεκίνησε την καριέρα του το 1952 από την Αθήνα και μετά δούλεψε στη Θεσσαλονίκη. Για πολλά χρόνια συνεργάστηκε με την Καίτη Γκρέυ. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 άρχισε να τον συνοδεύει στο τραγούδι η σύζυγος του Ζωή Μοσχονησιώτη. Πραγματοποίησε πολλές συναυλίες στην Ελλάδα και σε χώρες του εξωτερικού που ζουν Έλληνες.

Κυκλοφόρησαν δεκάδες δίσκοι του. Έως και τα τελευταία χρόνια της ζωής του εξακολουθούσε την καλλιτεχνική του δραστηριότητα στο Αιγάλεω Αττικής όπου διέμενε και είχε δημιουργήσει το λαϊκό κέντρο “Εντελαμαγκέν”. Πέθανε σε ηλικία 86 ετών στις 20 Οκτωβρίου 2014. Η νεκρώσιμη ακολουθία του πραγματοποιήθηκε στο Γ΄ Νεκροταφείο.

Δείτε περισσότερα στο link που ακολουθεί:
Σπύρος Ζαγοραίος: «Εντελαμαγκέν ντε Βοτανίκ»