.
Είναι μια ιστορία
Θεοφάνια με «ξύλο» και «Ρωμιοσύνη»
Τον αγιασμό των υδάτων ακολούθησαν αιματηρά επεισόδια
με περισσότερους από 11 τραυματίες!
Ο εορτασμός των Θεοφανίων στον Πειραιά είχε επί δεκαετίες έντονο πολιτικό φορτίο, όμως εκείνος του 1966 έμελλε να μείνει στην Ιστορία ως ο πιο εκρηκτικός. Η χώρα βρισκόταν ήδη σε βαθιά πολιτική κρίση μετά τα γεγονότα του καλοκαιριού του 1965, την ανατροπή της κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου και τη λεγόμενη «Αποστασία», με το Παλάτι να παρεμβαίνει ανοιχτά στη διακυβέρνηση. Το κλίμα ήταν τεταμένο και η κοινωνία βαθιά διχασμένη.
Το πρωτοχρονιάτικο διάγγελμα του νεαρού τότε βασιλιά Κωνσταντίνου λειτούργησε ως πυροκροτητής. Αντί για τυπικές ευχές, ο βασιλιάς επιχείρησε να δικαιολογήσει τις παρεμβάσεις του και επανέφερε έναν λόγο σκληρά αντικομμουνιστικό, μιλώντας για «μίασμα» που γεννήθηκε εκτός Ελλάδας. Οι αντιδράσεις υπήρξαν άμεσες και έντονες. Η Ένωση Κέντρου χαρακτήρισε το διάγγελμα βαρύ πολιτικό σφάλμα, ενώ η ΕΔΑ μίλησε για κήρυγμα μισαλλοδοξίας, με γλώσσα που θύμιζε τις πιο σκοτεινές στιγμές του Εμφυλίου. Το θέμα έφτασε και στη Βουλή, ενώ ακόμη και στο εξωτερικό, ιδίως στη Σοβιετική Ένωση, το διάγγελμα σχολιάστηκε αρνητικά.
Το κλίμα αποτυπώθηκε και σε συμβολικές κινήσεις, όπως η άρνηση του Μάνου Κατράκη να παραλάβει τιμητική διάκριση από τον βασιλιά, επικαλούμενος το πνεύμα διχασμού που εξέπεμπε ο λόγος του. Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα, ξημέρωσαν τα Θεοφάνια.
Παραδοσιακά, ο επίσημος εορτασμός γινόταν στο κεντρικό λιμάνι του Πειραιά. Η κυβέρνηση και το Παλάτι, αντιλαμβανόμενοι ότι η τελετή θα μετατρεπόταν σε μαζική πολιτική διαμαρτυρία, ανακοίνωσαν από την παραμονή ότι δεν θα παραστούν, επικαλούμενοι τυπικούς λόγους. Ο βασιλιάς προτίμησε να μεταβεί στο Μικρολίμανο, σε μια σαφώς πιο ελεγχόμενη τελετή. Αντίθετα, ήταν γνωστό ότι στον Πειραιά θα πήγαιναν ο Γεώργιος Παπανδρέου και αντιπροσωπεία της ΕΔΑ.
Από τις 9:00 π.μ., παρά το τσουχτερό κρύο, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι είχαν κατακλύσει τους δρόμους του Πειραιά. Οι εκτιμήσεις για το πλήθος διέφεραν δραματικά: από 10.000 κατά την κυβέρνηση, έως 40.000 σύμφωνα με ξένα πρακτορεία, ενώ άλλοι μιλούσαν για πάνω από 100.000. Η άφιξη του Γεωργίου Παπανδρέου προκάλεσε ενθουσιώδεις εκδηλώσεις· το αυτοκίνητό του κινήθηκε με δυσκολία μέσα στο πλήθος, ενώ ο ίδιος τραυματίστηκε ελαφρά στο χέρι από τον συνωστισμό.
Στην εξέδρα των επισήμων σημειώθηκε μια ιστορική, έστω και συμβολική, τομή: για πρώτη φορά παραβρέθηκαν γυναίκες, καταργώντας στην πράξη μια παράλογη απαγόρευση που κρατούσε από την εποχή της δικτατορίας Μεταξά. Παρόντες ήταν στελέχη της Ένωσης Κέντρου και της ΕΔΑ, ανάμεσά τους ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Ηλίας Ηλιού, ο Λεωνίδας Κύρκος και ο Μίκης Θεοδωράκης.
Κατά τη διάρκεια της τελετής κυριάρχησαν συνθήματα υπέρ της δημοκρατίας και κατά του βασιλικού διαγγέλματος. Μετά το τέλος, καθώς ο Γεώργιος Παπανδρέου αποχωρούσε, πλήθος κόσμου τον ακολούθησε προς το κέντρο της πόλης. Λίγο πριν από τις 11:00 π.μ., στη διασταύρωση των λεωφόρων Βασιλέως Γεωργίου Α΄ και Βασιλέως Κωνσταντίνου, η αστυνομία επενέβη αιφνιδιαστικά. Χωρίς πρόκληση, οι δυνάμεις ασφαλείας επιτέθηκαν με γκλομπ, προσπαθώντας να διαλύσουν το πλήθος.
Ακολούθησαν εκτεταμένα επεισόδια στην πλατεία Κοραή και γύρω δρόμους. Οι συγκρούσεις υπήρξαν σφοδρές και τραυματίστηκαν τουλάχιστον έντεκα άνθρωποι, ανάμεσά τους τέσσερις αστυνομικοί και τρεις ανήλικοι. Έγιναν και συλλήψεις, γεγονός που όξυνε ακόμη περισσότερο την πολιτική αντιπαράθεση. Ο Τύπος της επόμενης ημέρας διχάστηκε: οι φιλοκυβερνητικές εφημερίδες μιλούσαν για πολιτικοποίηση της εορτής, ενώ οι αντιπολιτευόμενες κατήγγειλαν απροκάλυπτη αστυνομική βία. Τα κρατικά επίκαιρα αποσιώπησαν πλήρως τα γεγονότα του Πειραιά.
Ανάμεσα στους τραυματίες ήταν και ο Μίκης Θεοδωράκης. Επιστρέφοντας στο σπίτι του, βαθιά συγκλονισμένος, έπιασε στα χέρια του τους στίχους της «Ρωμιοσύνης» του Γιάννη Ρίτσου. Εκείνη τη νύχτα, στο πιάνο του, μελοποίησε εννέα ποιήματα. Η πράξη αυτή, γεννημένη μέσα από τη βία και την πολιτική ένταση, θα εξελισσόταν σε ένα από τα κορυφαία έργα της νεότερης ελληνικής μουσικής. Λίγες εβδομάδες αργότερα, η «Ρωμιοσύνη» παρουσιάστηκε στο κοινό και γνώρισε εντυπωσιακή αποδοχή, επιβεβαιώνοντας ότι εκείνα τα Θεοφάνια δεν άφησαν μόνο τραύματα, αλλά και ένα διαχρονικό πολιτιστικό αποτύπωμα.
————————————————————————————
Επιμέλεια: Lef.T
