Οι βραχείες λίστες των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων 2025

---

...

| Πολιτισμός |

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες
των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων 2025

| Στη Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2025
βρίσκεται και το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου,
Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή (Καστανιώτης) |

---

Ανακοινώθηκαν από το υπουργείο Πολιτισμού οι βραχείες λίστες των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων 2025, και οι λίστες για τα βραβεία λογοτεχνικής μετάφρασης, για τις εκδόσεις του 2024. Οι Βραχείες Λίστες συνοδεύονται από αιτιολογημένη Έκθεση κάθε Επιτροπής, στην οποία εξετάζονται οι τάσεις της λογοτεχνικής παραγωγής, αποτιμάται η στάθμη των λογοτεχνικών έργων της υπό κρίση περιόδου (εκδοτικό έτος 2024) και στην οποία αναφέρεται η αιτιολογημένη γνώμη κάθε Επιτροπής συνολικά και κάθε μέλους της ξεχωριστά.

Στη Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2025 βρίσκεται και το μυθιστόρημα της συντοπίτισσας μας Ελένης Πριοβόλου, Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή (Καστανιώτης), ένα βιβλίο απαιτητικό, με σαφή πρόθεση να μιλήσει για ιδέες, συγκρούσεις και κόσμους που γεννιούνται μέσα στο σκοτάδι, πριν από κάθε αυγή. Στον πυρήνα του βρίσκεται η μορφή του Παμπλέκη, όχι ως ηρωικό σύμβολο αλλά ως άνθρωπος αντιφατικός, συχνά μοναχικός, σε διαρκή σύγκρουση με την εποχή του, την Εκκλησία, την εξουσία και, τελικά, με τον ίδιο του τον εαυτό. Η Πριοβόλου δεν τον εξιδανικεύει ούτε τον «σώζει» αφηγηματικά· τον παρακολουθεί να σκέφτεται, να σφάλλει, να επιμένει. Κι αυτό είναι από τα μεγάλα πλεονεκτήματα του βιβλίου.

Η ιστορική έρευνα είναι εμφανής και ουσιαστική. Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός δεν λειτουργεί ως φόντο αλλά ως ενεργό πεδίο σύγκρουσης. Ωστόσο, αυτή ακριβώς η δύναμη του βιβλίου είναι και το σημείο όπου μπορεί να κουράσει: σε αρκετά σημεία η αφήγηση βαραίνει, πλησιάζει το δοκίμιο, επιβραδύνει τον ρυθμό. Ο αναγνώστης που αναζητά έντονη πλοκή ή διαρκή δράση ίσως δυσκολευτεί. Η γλώσσα είναι προσεγμένη, μεστός λόγος, χωρίς επιτήδευση αλλά με σαφή ιστορική χροιά. Δεν προσποιείται την παλαιότητα, ούτε όμως μιλά σύγχρονα με τρόπο αφελή. Υπηρετεί τον χαρακτήρα και την εποχή, όχι το εντυπωσιακό ύφος.

Συνολικά, πρόκειται για ένα μυθιστόρημα ιδεών, πολιτικό με την ευρεία έννοια, που μιλά για τη σύγκρουση της σκέψης με τον φόβο, της γνώσης με την επιβολή, της ελευθερίας με τη θεσμική βία. Δεν είναι «εύκολο» βιβλίο, ούτε προορίζεται για μαζική κατανάλωση. Είναι όμως σοβαρό, ώριμο και τίμιο ως προς τις προθέσεις του. Το Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή δεν διαβάζεται βιαστικά. Διαβάζεται όταν ο αναγνώστης θέλει να σταθεί, να σκεφτεί και να δεχτεί ότι η Ιστορία δεν γεννιέται στο φως, αλλά μέσα σε σκοτεινές, επίμονες και συχνά μοναχικές διαδρομές.

Οι Βραχείες Λίστες τίτλων υποψήφιων για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας 2025 (Βραβείο Μυθιστορήματος, Βραβείο Διηγήματος-Νουβέλας και Βραβείο Ποίησης), για τα Κρατικά Βραβεία Δοκιμίου-Μαρτυρίας 2025 (Βραβείο Δοκιμίου-Κριτικής και Βραβείο Μαρτυρίας-Βιογραφίας- Χρονικού-Ταξιδιωτικής Λογοτεχνίας) καθώς και για το κρατικό βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα 2025, έχουν ως ακολούθως:

Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2025

1. Μίνως Ευσταθιάδης, Σου γράφω από την κοιλιά του κτήνους, εκδ. Μεταίχμιο
2. Δημήτρης Καρακίτσος, Αυτός ο χειμώνας, εκδ. Αντίποδες
3. Ιωάννα Καρυστιάνη, Κορνιζωμένοι, εκδ. Καστανιώτη
4. Δημοσθένης Κούρτοβικ, Ο ήχος της σιωπής της, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας
5. Σοφία Νικολαΐδου, Δικά μας παιδιά, εκδ. Μεταίχμιο
6. Φοίβος Οικονομίδης, Γιακαράντες, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας
7. Άγης Πετάλας, Κυμύλη ή η νήσος των δυνατοτήτων, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας
8. Βασιλική Πέτσα, Δεν θ’ αργήσω, εκδ. Πόλις
9. Ελένη Πριοβόλου, Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή, εκδ. Καστανιώτη

Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος – Νουβέλας 2025

1. Αχιλλέας ΙΙΙ, Τέλος πάντων, εκδ. Ίκαρος – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Διονύση Μαρίνου
2. Ελεάννα Βλάχου, Νατάλια Στ., εκδ. Το Ροδακιό
3. Αταλάντη Ευριπίδου, Εκείνοι που δεν έφυγαν, εκδ. Πόλις – Για το βιβλίο διαβάστε κείμενο του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη εδώ και της Χριστίνας Μουκούλη εδώ
4. Αχιλλέας Κυριακίδης, Το κερί του Καρτέσιου και άλλα διηγήματα, εκδ. Πατάκη – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Διονύση Μαρίνου
5. Νίκος Λυγγούρης, Εφτά ιστορίες της άνοιξης, εκδ. Άγρα
6. Μαρία Μαμαλίγκα, Μερκάντο, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Μάνου Κοντολέων και εδώ του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη
7. Έλενα Μαρούτσου, Ντόμινο. Η τέχνη των αλυσιδωτών πτώσεων, εκδ. Κίχλη – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Γιάννη Καρκανέβατου
8. Νικήτας Σινιόσογλου, Απομονωτήριο λοιμύποπτων ζώων, εκδ. Κίχλη – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Σωτήρη Γρηγοράκη εδώ και του Ηλία Γιούρη εδώ
9. Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Φάλτσα κεφαλής, εκδ. Πατάκη

Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Ποίησης 2025

1. Ζέφη Δαράκη, Accordion, εκδ. Ύψιλον / Βιβλία – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο της Άλκηστις Σουλογιάννη
2. Λένια Ζαφειροπούλου, Φύση μισή. Τα χειρόγραφα από το σπίτι του λόφου, εκδ. Πόλις
3. Κώστας Καναβούρης, Τα παιδιά του Ζαμπρίσκι Πόιντ. Μικρή ανθολογία προβλημάτων, εκδ. Πόλις
4. Διονύσης Καψάλης, Όπως οι αμπελουργοί, εκδ. Άγρα
5. Ελένη Κεφάλα, Direct Orient, εκδ. Περισπωμένη
6. Θεώνη Κοτίνη, Με το σώμα, εκδ. Ενύπνιο
7. Πάνος Κυπαρίσσης, Tattoo, εκδ. Ενύπνιο
8. Δήμητρα Κωτούλα, Λάμια, εκδ. Πατάκη

Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου – Κριτικής 2025

1. Δημήτρης Αγγελάτος, «Τὰ χέρια κ’ οἱ φωνὲς καρφώθηκαν στὸν ἀέρα. Λογοτεχνία και γλυπτική. Διαμεσική και διακαλλιτεχνική ερμηνευτική προσέγγιση της Νεοελληνικής ποίησης στα μεταπολεμικά χρόνια, εκδ. Gutenberg
2. Άννα Καρακατσούλη, «Το ξίφος του πνεύματος». Βιβλίο, πολιτισμική ηγεμονία και άκρα δεξιά στην Ελλάδα μετά το 1974, εκδ. Gutenberg
3. Βασίλειος Καρακώστας, Φιλοσοφία της Φυσικής. Χώρος και χρόνος, κβαντική θεωρία και πραγματικότητα, εκδ. Gutenberg
4. Διονύσης Καψάλης, Ελεγεία και επιτύμβιο. Μεταμορφώσεις του πένθους, εκδ. Άγρα
5. Λυκούργος Κουρκουβέλας, Φραντς Κάφκα. Πολιτική και Κουλτούρα στη Μεταπολεμική Εποχή, εκδ. Πεδίο – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Διονύση Μαρίνου
6. Γιάννης Παπαθεοδώρου, Άγραφες ιστορίες για τις Ακυβέρνητες Πολιτείες του Στρατή Τσίρκα, εκδ. Άγρα
7. Δημήτρης Τζιόβας, Ιστορία, έθνος και μυθιστόρημα στη Μεταπολίτευση: Τραύμα, Μνήμη και Μεταφορά, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
8. Στέφανος Τραχανάς, Ο κύκλος. Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
9. Δημήτρης Κ.Ψυχογιός, Η πολιτική στη Ζωή και το Έργο του Ανδρέα Καρκαβίτσα, εκδ. Επίκεντρο

Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Μαρτυρίας – Bιογραφίας – Χρονικού – Ταξιδιωτικής Λογοτεχνίας 2025

1. Δημήτρης Αγγελής, Σκίτσα δρόμων κι έναστρης νύχτας. Επιλογή από τα Ημερολόγια [Σημειώσεις ΙΙ Όνειρα ΙΙ Στίχοι], εκδ. Πόλις
2. Χριστίνα Αγριαντώνη, Ερμούπολη Σύρου, 1823-1940. Τόμος Α΄: Μια πρώιμη βιομηχανική πόλη στο Αιγαίο, Τόμος Β΄: Βιομηχανίες και βιομήχανοι, εκδ. Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών
3. Ανδρας Ασσαέλ, Στα κάτεργα του θανάτου. Ένα οδοιπορικό στα καταναγκαστικά ναζιστικά έργα Χριστιανών και Εβραίων στην Ελλάδα με 350 ανέκδοτες φωτογραφίες, εκδ. University Studio Press – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Διονύση Μαρίνου και εδώ συνέντευξη του συγγραφέα
4. Κωστής Καρπόζηλος, Ελληνικός κομμουνισμός. Μια διεθνική ιστορία (1912-1974), εκδ. Αντίποδες – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Γιώργου Σιακαντάρη
5. Κωνσταντίνος Καψάσκης, Οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες στην Ελλάδα, 1940-1947, εκδ. Αλεξάνδρεια
6. Χρήστος Νοταρίδης, Οι Τηλεγραφητές της Μικρασίας. Η Στρατιωτική Τηλεγραφική Υπηρεσία στη Μικρασιατική Εκστρατεία, εκδ. Επίκεντρο
7. Σοφία Τατίδου, Οι αυτοκτονίες των γυναικών στην Ελλάδα με την έλευση του 20ού αιώνα. Ένα διαχρονικό αίτημα χειραφέτησης, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας
8. Λύντια Τρίχα, Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Ο εμπνευστής του συνταγματικού κράτους, εκδ. Πατάκη

Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα 2025

1. Μαρίνα Παπούλα, Μήτερ ημών, εκδ. Βακχικόν
2. Εύη Σέμπου, Ετερόκλητα, εκδ. Gutenberg
3. Θοδωρής Τσομίδης, Η γέννα. Μια ιστορία σε τρεις εποχές, εκδ. Πατάκη – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ το κείμενο της Χριστίνας Μουκούλη

Η Επιτροπή

Η σύνθεση της εννεαμελούς Επιτροπής, αρμόδιας για τα ετήσια Βραβεία Λογοτεχνίας, το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα, το Ειδικό Θεματικό Βραβείο και τα Βραβεία Δοκιμίου-Μαρτυρίας, έχει ως εξής:

• Ευριπίδης Γαραντούδης, Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου), Πρόεδρος
• Ηλίας Καφάογλου, Κριτικός-Συγγραφέας, Αντιπρόεδρος.
• Βασιλική Δημουλά, Επίκουρη Καθηγήτρια Συγκριτικής Γραμματολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου), Μέλος
• Βασίλειος Λέτσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας και Λογοτεχνικής Γραμματείας μεταφρασμένης από Ξένες Γλώσσες στα Νέα Ελληνικά στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου (μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου), Μέλος
• Δημήτριος Βαρβαρήγος, Κριτικός – Συγγραφέας, Μέλος
• Κωνσταντίνα (Ντίνα) Σαρακηνού, Κριτικός, Μέλος
• Ηλίας Παπαμόσχος, Συγγραφέας, Μέλος
• Ισμήνη Καρυωτάκη, Συγγραφέας, Μέλος
• Άννα Γρίβα, Συγγραφέας, Μέλος

Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2025

Οι Βραχείες Λίστες τίτλων για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2025 (Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης έργου Ξένης Λογοτεχνίας σε Ελληνική Γλώσσα, Κρατικό Βραβείο Απόδοσης έργου της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας στα Νέα Ελληνικά και Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης Έργου Ελληνικής Λογοτεχνίας σε ξένη Γλώσσα) έχουν ως ακολούθως (οι τίτλοι παρατίθενται με αλφαβητική σειρά):

Βραχεία Λίστα Κρατικού Βραβείου Μετάφρασης έργου ξένης λογοτεχνίας σε ελληνική γλώσσα 2025

1. Ρόμπερτ Μούζιλ, Τρεις γυναίκες, μετάφραση Μαρίνα Αγαθαγγελίδου, εκδ. Αντίποδες – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Φώτη Καραμπεσίνη
2. Σεσίλ Κουλόν, Ένα θηρίο στον παράδεισο, μετάφραση Τιτίκα Δημητρούλια, εκδ. Gutenberg – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο της Χριστίνας Μουκούλη
3. Ίταλο Καλβίνο, Ο δρόμος του Σαν Τζοβάνι, μετάφραση Δήμητρα Δότση, εκδ. Καστανιώτης – Για το βιβλιο διαβάστε εδώ κείμενο του Διονύση Μαρίνου
4. Ντενί Ντιντερό, Ο ανιψιός του Ραμώ, μετάφραση Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Αντίποδες
5. Λουίζα Λαμπέ, Τα ερωτικά σονέτα, μετάφραση Ξάνθος Μαϊντάς, εκδ. Νίκας
6. Ντζαϊλί Αμαντού Αμάλ, Οι ανυπάκουες, μετάφραση Άγγελος Μουταφίδης, εκδ. Θίνες
7. Γκουράμ Ντοτσανασβίλι, Ο άνθρωπος που αγαπούσε πολύ τη λογοτεχνία, μετάφραση Δημήτρης Τσεκούρας, εκδ. Loggia – Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Διονύση Μαρίνου

Βραχεία Λίστα Κρατικού Βραβείου Απόδοσης έργου της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στα νέα ελληνικά 2025

1. Αριστοτέλους Περί ποιητικής, μετάφραση Ιωάννα Γιατρομανωλάκη, εκδ. Καρδαμίτσα
2. Πλάτωνος Πολιτικός, μετάφραση Στέφανος Δημητρίου, εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
3. Ανύτη, η Τεγεάτις, Τα ποιήματα, μετάφραση Τασούλα Καραγεωργίου, εκδ. Νίκας
4. Λουκιανός, Πλούταρχος, Θεόφραστος, Σημεία και τέρατα, Η δεισιδαιμονία και οι επικριτές της στην αρχαία Ελλάδα, μετάφραση Βάιος Λιαπής, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
5. Ευριπίδου Μήδεια, Ιππόλυτος, Τρωάδες, μετάφραση Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου, εκδ. Πατάκη

Βραχεία Λίστα Κρατικού Βραβείου Μετάφρασης έργου ελληνικής λογοτεχνίας σε ξένη γλώσσα 2025

1. Κωνσταντίνος Καβάφης, Poesia completa (τόμοι Ι & ΙΙ), μετάφραση Eusebi Ayensa, εκδ. Flâneur
2. Ρέα Γαλανάκη, Deux femmes, deux déesses, μετάφραση René Bouchet, εκδ. Cambourakis
3. Κάλλια Παπαδάκη, Dendriti, μετάφραση Karen Emmerich, εκδ. World Editions
4. Δημοσθένης Παπαμάρκος, Gkiak, μετάφραση Valentina Gilardi, εκδ. Crocetti
5. Οδυσσέας Ελύτης, Aksion Esti, μετάφραση Nico Kacalidha, εκδ. Onufri
6. Μ. Καραγάτσης, Serge et Bacchus (τόμοι Ι & ΙΙ), μετάφραση Gérard Balland & Dimitra Markovitsi, εκδ. L’ Harmattan
7. Αντώνης Σαμαράκης, Sökes:Hopp, μετάφραση Jens Matthiessen & Athanasia Tsiligkiri, εκδ. Ekström & Garay
8. Ιάκωβος Καμπανέλλης, Η Αυλή των θαυμάτων, μετάφραση Khaled Raouf, εκδ. Jusur Publishing

H σύνθεση τη αρμόδιας εννεαμελούς Επιτροπής Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης έχει ως εξής:

1. Ιωάννης Δημ. Τσόλκας, Καθηγητής Ιστορίας της Ιταλικής Λογοτεχνίας και Ευρωπαϊκού Πολιτισμού στο Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, (Μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι γνωστικού αντικειμένου σχετικού με την ελληνική ιστορία, κοινωνία ή πολιτική), Πρόεδρος
2. Ρουμπίνη Δημοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια Λατινικής Λογοτεχνίας του Μεσαίωνα και Αναγέννησης στον Τομέα Κλασικής Φιλολογίας του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Μέλος Δ.Ε.Π. ΑΕΙ γνωστικού αντικειμένου σχετικού με τη φιλολογία), Αντιπρόεδρος
3. Καλλιόπη Πλουμιστάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια με αντικείμενο την ελληνογαλλική συγκριτική γραμματολογία και μετάφραση στο Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι γνωστικού αντικειμένου σχετικού με τη μετάφραση), Μέλος
4. Βασίλειος Σαμπατακάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Lund (Σουηδία), Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών, Νεοελληνιστής, Μέλος
5. Βασίλειος Βασιλειάδης, Επίκουρος Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Νεοελληνιστής, Μέλος
6. Άννα Αφεντουλίδου, Κριτικός, Μέλος
7. Θανάσης Βασιλείου, Κριτικός, Μέλος
8. Ιωάννα-Άννα Μεϊτάνη, Μεταφράστρια, Μέλος
9. Laura Salas Rodríguez, Μεταφράστρια, Μέλος

Η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας, ολοκληρώνοντας το πρώτο έτος της θητείας της, παρουσίασε την Έκθεσή της για την εκδοτική παραγωγή του 2024 και ανακοίνωσε τις βραχείες λίστες βιβλίων στις έξι καθιερωμένες κατηγορίες: μυθιστόρημα, διήγημα-νουβέλα, ποίηση, δοκίμιο-κριτική, μαρτυρία-βιογραφία-χρονικό-ταξιδιωτική λογοτεχνία και πρωτοεμφανιζόμενοι συγγραφείς. Κεντρικός στόχος της Επιτροπής υπήρξε η επιτάχυνση των διαδικασιών, ώστε να μειωθεί η χρονική απόσταση ανάμεσα στο έτος έκδοσης των βιβλίων και την απονομή των βραβείων.

Για την επιλογή των υποψήφιων βιβλίων εξετάστηκαν οι τίτλοι που περιλαμβάνονται στους καταλόγους της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, σε σχετικές ιστοσελίδες, καθώς και όσα βιβλία κατατέθηκαν απευθείας από εκδότες και συγγραφείς στη Διεύθυνση Γραμμάτων του Υπουργείου Πολιτισμού. Η Επιτροπή επισημαίνει, ωστόσο, ότι οι κατάλογοι της Εθνικής Βιβλιοθήκης δεν αποτυπώνουν πλήρως την εκδοτική παραγωγή, λόγω ελλιπούς ή εσφαλμένης καταγραφής τίτλων και κατηγοριών. Η απουσία μιας ακριβούς και ολοκληρωμένης χαρτογράφησης της βιβλιοπαραγωγής δυσχέρανε το έργο της Επιτροπής, καθιστώντας αναγκαία τη συμπληρωματική ατομική και συλλογική έρευνα των μελών της.

Σε γενικές γραμμές, η βιβλιοπαραγωγή του 2024 υπήρξε πλούσια ποσοτικά, με σημαντικές διαφοροποιήσεις ως προς την ποιότητα ανά κατηγορία. Οι κατηγορίες που παρουσίασαν συνολικά την πιο ισχυρή ποιοτική εικόνα ήταν εκείνες του διηγήματος-νουβέλας και του δοκιμίου-κριτικής.

Στο μυθιστόρημα, όπως και το 2023, η παραγωγή ήταν εκτεταμένη, με θεματική διασπορά που καλύπτει τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα, το πρόσφατο και απώτερο ιστορικό παρελθόν, καθώς και ελληνικά και διεθνή περιβάλλοντα. Νεότεροι συγγραφείς συνυπάρχουν με καταξιωμένους μυθιστοριογράφους, διαμορφώνοντας θετικές προοπτικές για την εξέλιξη του είδους. Ωστόσο, το 2024 καταγράφηκε περιορισμένος αριθμός αξιόλογων πρωτοεμφανιζόμενων πεζογράφων.

Ένα βασικό χαρακτηριστικό της λογοτεχνικής παραγωγής του 2024 είναι η έντονη διαπερατότητα των ειδών, η λεγόμενη υβριδικότητα. Παρατηρούνται έργα που κινούνται ανάμεσα στο μυθιστόρημα και τη νουβέλα, ποιητικά κείμενα σε πεζό λόγο με αφηγηματικά στοιχεία, πεζά ποιήματα με δοκιμιακό χαρακτήρα, καθώς και έργα που συνδυάζουν μαρτυρία, ημερολόγιο και μυθοπλασία. Στο διήγημα-νουβέλα εντοπίζονται τα πιο δυναμικά παραδείγματα θεματικής, γλωσσικής και αφηγηματικής αναζήτησης, με θεματολογία που εκτείνεται από την εντοπιότητα και τα σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα έως προβληματισμούς του παγκοσμιοποιημένου κόσμου. Ιδιαίτερα στο διήγημα, η διακειμενικότητα αποτελεί έντονο και γόνιμο στοιχείο.

Η ποιητική παραγωγή του 2024 υπήρξε ιδιαίτερα πλούσια σε αριθμό εκδόσεων. Στην κατηγορία συνυπάρχουν καταξιωμένοι ποιητές με πολυετή παρουσία και νεότεροι δημιουργοί, που διαφοροποιούνται ως προς τη γλώσσα, τη φόρμα και τις θεματικές επιλογές. Παρά τις διαφοροποιήσεις αυτές, η συνολική εικόνα επιβεβαιώνει τη σταθερά υψηλή ποιότητα της σύγχρονης ελληνικής ποίησης. Η συνεχής εμφάνιση πρωτοεμφανιζόμενων ποιητών αποδεικνύει το αμείωτο ενδιαφέρον για τον ποιητικό λόγο, παρότι η αναγνωστική απήχηση της ποίησης παραμένει περιορισμένη.

Στην κατηγορία δοκίμιο-κριτική διαπιστώνεται η συνεχιζόμενη άνθιση της συστηματικής μελέτης, κυρίως στον χώρο της φιλολογίας και ευρύτερα των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών. Αντίθετα, το λογοτεχνικό, φιλοσοφικό και κοινωνικό δοκίμιο παρουσιάζει, για ακόμη μία χρονιά, μείωση, γεγονός που αποδίδεται στον κυρίαρχο επιστημονικό και εξειδικευμένο χαρακτήρα των εκδόσεων.

Στη μαρτυρία, το χρονικό και τη βιογραφία καταγράφεται πλούσια και αξιόλογη παραγωγή, με έμφαση στη μαρτυρία, ενώ η ταξιδιωτική λογοτεχνία εμφανίζεται πλέον σπάνια. Τα βιβλία της κατηγορίας αυτής συνδυάζουν δημιουργικά το προσωπικό βίωμα με τη συλλογική εμπειρία και τη συστηματική μελέτη, φωτίζοντας ιστορικές, κοινωνικές και πολιτισμικές όψεις της πραγματικότητας.

Τέλος, όσον αφορά τους πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς, η Επιτροπή επαναλαμβάνει τον προβληματισμό της για το ηλικιακό όριο των 35 ετών, το οποίο αποκλείει αξιόλογες περιπτώσεις. Παρά ταύτα, διαπιστώνεται ότι λίγα έργα συγγραφέων έως το προβλεπόμενο όριο πληρούσαν τα κριτήρια για ένταξη στις βραχείες λίστες.

 

—————————————————————–
Επιμέλεια Lef.T.

---