...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
Ο σιδηρόδρομος στη Δυτική Στερεά
| Παραχώρηση, κατασκευή και εκμετάλλευση
της γραμμής Μεσολογγίου–Αγρινίου–Κρυονερίου |
Στις 4 Ιανουαρίου του 1890 δημοσιεύεται σε ΦΕΚ ο Νόμος ΑΨ/Θ , με τον οποίο το ελληνικό κράτος επιδίωξε να συνδέσει τη Δυτική Στερεά με τα μεγάλα δίκτυα μεταφορών και, ταυτόχρονα, να εντάξει την οικονομία της περιοχής σε έναν ευρύτερο αναπτυξιακό ορίζοντα. Ο νόμος αυτός ρύθμιζε την κατασκευή και την εκμετάλλευση της σιδηροδρομικής γραμμής Μεσολογγίου–Αγρινίου–Κρυονερίου και καθόριζε, με αξιοσημείωτη λεπτομέρεια, τους όρους της παραχώρησης, τα δικαιώματα του αναδόχου και τις υποχρεώσεις του κράτους.
Το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάχθηκε ήταν της Ελλάδας του τέλους του 19ου αιώνα που αναζητούσε δρόμους εκσυγχρονισμού. Οι σιδηρόδρομοι θεωρούνταν από τότε βασικό εργαλείο ανάπτυξης, όχι μόνο ως μέσα μεταφοράς αλλά και ως μοχλοί οικονομικής ενοποίησης. Η γραμμή Μεσολογγίου-Αγρινίου-Κρυονερίου απέκτησε στρατηγική σημασία, καθώς συνέδεσε ένα αγροτικό και εμπορικό κέντρο, το Αγρίνιο, με το λιμάνι του Κρυονερίου και, μέσω αυτού, με τη θαλάσσια συγκοινωνία προς την Πάτρα και τον Πειραιά. Προέβλεπε ότι η κατασκευή και η εκμετάλλευση της γραμμής θα δίνονταν σε ιδιώτη ανάδοχο, ύστερα από σύμβαση με το Δημόσιο. Η σύμβαση αυτή απαριθμούσε με ακρίβεια τις τεχνικές προδιαγραφές του έργου: το πλάτος της γραμμής, τα απαιτούμενα έργα υποδομής, τις γέφυρες, τους σταθμούς και τα συνοδευτικά κτίρια.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δινόταν στο οικονομικό σκέλος. Ο νόμος καθόριζε τα έσοδα του αναδόχου, τα τιμολόγια μεταφοράς και τα ανώτατα όρια χρεώσεων, ώστε να αποφεύγονταν αυθαιρεσίες. Ταυτόχρονα, προέβλεπε εγγυήσεις υπέρ του Δημοσίου και μηχανισμούς ελέγχου της εκμετάλλευσης. Το κράτος διατηρούσε το δικαίωμα εποπτείας, επιθεώρησης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, παρέμβασης στη λειτουργία της γραμμής. Δεν επρόκειτο, επομένως, για ανεξέλεγκτη ιδιωτική εκμετάλλευση, αλλά για ένα υβριδικό σχήμα, στο οποίο το Δημόσιο επιδίωκε να διασφαλίσει το δημόσιο συμφέρον, χωρίς να αναλάβει εξ ολοκλήρου το οικονομικό βάρος του έργου.
Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο του νόμου αφορούσε τις απαλλοτριώσεις. Ρύθμιζε λεπτομερώς τη διαδικασία απόκτησης γης για τις ανάγκες της γραμμής, καθορίζοντας αποζημιώσεις και διοικητικές διαδικασίες. Με αυτόν τον τρόπο επιδιωκόταν να προχωρήσει το έργο χωρίς μακροχρόνιες καθυστερήσεις και δικαστικές εμπλοκές. Η ρύθμιση αυτή μαρτυρούσε τη βούληση του κράτους να υπερβεί τοπικές αντιστάσεις και να επιβάλει, με θεσμικά μέσα, ένα έργο που θεωρούνταν εθνικής και αναπτυξιακής σημασίας.
Παράλληλα, ο νόμος είχε και έντονη συμβολική διάσταση. Η σιδηροδρομική γραμμή Μεσολογγίου–Αγρινίου–Κρυονερίου λειτούργησε ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον. Συνέδεσε έναν χώρο που έως τότε βασιζόταν κυρίως σε παραδοσιακές μορφές μετακίνησης και εμπορίου με έναν νέο κόσμο ταχύτητας, προγραμματισμού και μηχανικής ακρίβειας. Η ίδια η γλώσσα του νόμου, αυστηρή και αναλυτική, αποτύπωνε αυτή τη μετάβαση: από την τοπική οικονομία στην εθνική αγορά, από την απομόνωση στη διασύνδεση.
Ο Νόμος ΑΨ/Θ αποτελεί τη μαρτυρία των φιλοδοξιών αλλά και των ορίων του ελληνικού κράτους στα τέλη του 19ου αιώνα. Μέσα από τις διατάξεις του διακρινόταν η προσπάθεια να θεμελιωθεί ένας σύγχρονος μηχανισμός ανάπτυξης, με κανόνες, ελέγχους και σαφή κατανομή ευθυνών. Κι αν η συγκεκριμένη γραμμή ανήκει πια στην ιστορία, ο νόμος που τη θέσπισε παρέμεινε ένα πολύτιμο τεκμήριο για τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα επιχείρησε τότε να χαράξει τις ράγες του μέλλοντός της.
——————————————————————————————————————————————————————–
Υποσημείωση: Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες.
Παραπομπές:
Πηγή:
Φωτογραφία: Σταθμός Κρυονερίου
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
