...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
Ο «Κώδικας» η «μεταρρύθμιση»
και το μικρό καλάθι
| Στην Ελλάδα, η αποκέντρωση γίνεται συνήθως με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο:
«όλο μέλι-μέλι και από τηγανίτα τίποτα» |
Ομολογώ ότι κάθε φορά που ακούω τη λέξη «Κώδικας» σε συνδυασμό με τη λέξη «μεταρρύθμιση», κρατάω μικρό καλάθι. Έτσι και με τον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης. Ακούω ότι παρουσιάζεται ως το μεγάλο βήμα προς τα εμπρός, ως η στιγμή που η τοπική αυτοδιοίκηση αφήνει πίσω της τα βασιλικά διατάγματα, τις σφραγίδες και τα ντουλάπια με τους φακέλους που δεν ανοίγουν ποτέ και μπαίνει, επιτέλους, στον 21ο αιώνα.
Η αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα, βέβαια, λειτουργεί εδώ και χρόνια σαν παλιό σπίτι στο οποίο έχουν προστεθεί δωμάτια χωρίς σχέδιο και, κυρίως, χωρίς άδεια: λίγο «Καποδίστριας» στα θεμέλια, λίγο «Καλλικράτης» στα πανωσηκώματα, λίγη τροπολογία στα παράθυρα, λίγη εγκύκλιος στα σοφατοπιά, και στήθηκε το αυθαίρετο «στο πι και φι». Αποτέλεσμα; Κανένας δεν είναι σίγουρος πού είναι το σαλόνι και πού η τουαλέτα.
Ακούω για απλοποίηση διαδικασιών και σκέφτομαι πως, για να στρώσει ένας δήμος ένα πεζοδρόμιο, χρειάζεται περισσότερες υπογραφές απ’ ό,τι για να ιδρυθεί μια offshore. Ακούω για ψηφιοποίηση και θυμάμαι πόσες φορές, λίγο πριν από τη λήξη της προθεσμίας, έχουμε ακούσει όλοι μας εκείνο το αφοπλιστικό επιχείρημα: «έπεσε το σύστημα». Δεν είμαι κατά της τεχνολογίας — κάθε άλλο. Απλώς έχω δει αρκετές φορές την ψηφιοποίηση να λειτουργεί σαν καλοσιδερωμένο περιτύλιγμα της ήδη βιωμένης, κατ’ επανάληψη, ταλαιπωρίας.
Εκεί, όμως, που ξεκινάω τα χαμόγελα είναι όταν η κυβέρνηση μιλά για «ισχυρή αυτοδιοίκηση». Ισχυρή, ναι. Αλλά με ποιον τρόπο; Με ποιους πόρους; Με ποιο προσωπικό; Γιατί μέχρι σήμερα η αυτοδιοίκηση είναι ισχυρή κυρίως στις υποχρεώσεις και ευέλικτη στις δικαιολογίες που δίνει στους πολίτες της: «δεν έχουμε αρμοδιότητα», «δεν έχουμε χρηματοδότηση», «δεν μας αφήνει το υπουργείο». Αν αυτό θεωρείται ισχύς, τότε μάλλον μιλάμε για τη δύναμη της υπομονής.
Το πιο απολαυστικό, όμως, απ’ όλα είναι η συζήτηση για το εκλογικό σύστημα. Η εκλογή από τον πρώτο γύρο παρουσιάζεται ως η λύση στην αποχή – για να μην ασχοληθώ κι εδώ με την ψηφιακή κάλπη των ετεροδημοτών. Δηλαδή, αν καταλαβαίνω σωστά, το πρόβλημα της αποχής δεν είναι το γεγονός ότι οι πολίτες πιστεύουν πως οι δήμοι δεν μπορούν να αλλάξουν την καθημερινότητά τους, αλλά το γεγονός ότι βαριούνται να ξαναπάνε στο εκλογικό τμήμα. Λίγο ακόμη και θα μας πουν ότι, αν καταργήσουμε εντελώς τις εκλογές, η συμμετοχή θα φτάσει στο 100%.
Κι όμως, μέσα σ’ όλη αυτή τη δίνη της δημόσιας διαλεκτικής που αναπτύσσεται, διακρίνω και κάτι που με κάνει να νιώθω λίγο καλύτερα απ’ όσο συνηθίζω. Για πρώτη φορά, λέει, μπαίνει καθαρά το ζήτημα των αρμοδιοτήτων: ποιος κάνει τι, πότε και με ποιον νόμο. Αυτό σίγουρα δεν είναι μικρό πράγμα για την αυτοδιοίκηση που ζούμε. Είναι σχεδόν επαναστατικό για ένα κράτος που συχνά λειτουργεί με τη λογική: «βλέποντας και κάνοντας». Αλλά κάθε φορά που γυρίζω και κοιτάζω τους επαναστάτες που ευαγγελίζονται αυτή την επανάσταση ένα κοκομπλόκο το παθαίνω σίγουρα.
Μ’ αυτά και μ’ αυτά, ο «Νέος Κώδικας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης» διαφημίζεται ως καλοσχεδιασμένο εργαλείο που περιμένει τον χρήστη του. Μόνο που κι αυτός, κάτι μου λέει μέσα μου, θα έχει την τύχη που έχει κάθε νομοθέτημα αυτής της πολιτείας: το επικαλούνται οι ειδικοί, αλλά το αγνοούν οι πολίτες. Κι όσο όλα αυτά δεν συζητιούνται στα δημοτικά συμβούλια, αλλά κυκλοφορούν ως διαρροές ή δηλώσεις στις ιστοσελίδες των εφημερίδων, κάθε καινούργια αφετηρία θα μας οδηγεί στην ίδια, γνώριμη κατάληξη.
Μέχρι να φανεί, λοιπόν, ποιο σενάριο θα επικρατήσει, θα συνεχίσω να διαβάζω τις διαρροές και τις δηλώσεις με ενδιαφέρον, να χαμογελώ με καχυποψία και να θυμάμαι ότι, στην Ελλάδα, η αποκέντρωση γίνεται συνήθως με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο: «όλο μέλι-μέλι και από τηγανίτα τίποτα».
Υ.Γ. Η φωτογραφία της ανάρτησης είναι από τον προαύλιο χώρο του υπουργείου Εσωτερικών, όπου είναι τοποθετημένη η γλυπτή σύνθεση του Κωστή Γεωργίου με την ονομασία «Pegnion», δηλ. “Παιχνίδι”. Το έργο θεωρώ ότι δηλώνει με αλληγορικό και μινιμαλιστικό τρόπο ότι ο καλογυαλισμένος Κώδικας-Ταύρος ή έχει ήδη συμπαρασύρει με ορμή και δύναμη την αιωρούμενη αυτοδιοίκηση σε μια θεαματική ακροβασία ή με μια παντοδύναμη κουτουλιά την έχει στείλει να κατοικήσει στα σύννεφα!
