...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
«Ο αγών των προσφύγων» και ο Παπαστράτος
| Ρεπορτάζ του «Ριζοσπάστη» (Απρίλιος 1929)
καταγράφει συγκρούσεις και καταγγελίες για μεθοδεύσεις |
Σε κλίμα έντασης και ανοιχτής αντιπαράθεσης εξελίχθηκε, σύμφωνα με δημοσίευμα του ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ (5.4.2026) τον Μάρτη του 1929, η υπόθεση της απαλλοτρίωσης γης στο Αγρίνιο για τη στέγαση προσφύγων. Όπως αναφέρεται σ’ αυτό, οι πρόσφυγες της περιοχής, αφού αναδιοργάνωσαν τη διοίκησή τους απομακρύνοντας ανασταλτικούς τοπικούς παράγοντες των συμφερόντων τους, προχώρησαν σε συντονισμένες ενέργειες για τη διεκδίκηση βασικών αιτημάτων τους, με κυριότερο την εξασφάλιση οικοπέδων για την ανέγερση συνοικισμού. Περίπου 450 οικογένειες, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, εξακολουθούν να διαβιούν σε εξαιρετικά δυσμενείς και ανθυγιεινές συνθήκες.
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι, έπειτα από κινητοποιήσεις και παρεμβάσεις επιτροπής προσφύγων στην Αθήνα, η κυβέρνηση Βενιζέλου προχώρησε σε διαταγή απαλλοτρίωσης τμήματος γης που ανήκε στον Παπαστράτο. Ωστόσο, ο τελευταίος επιχείρησε να ανατρέψει την εξέλιξη, προβάλλοντας τον εαυτό του ως «δωρητή» προς τον Δήμο και υποστηρίζοντας ότι η έκταση προοριζόταν για εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις. Κατά το ίδιο ρεπορτάζ, οι ισχυρισμοί αυτοί αμφισβητούνται έντονα, ενώ γίνεται λόγος για προσπάθεια δημιουργίας αντιπαράθεσης μεταξύ προσφύγων και ντόπιων. Η κατάσταση κλιμακώθηκε σε συγκέντρωση που οργανώθηκε με πρωτοβουλία του επιχειρηματία, σημειώνει ο συντάκτης της εφημερίδας, όπου σημειώθηκαν επεισόδια και επιθέσεις κατά προσφύγων, παρουσία αστυνομικών δυνάμεων. Ακολούθησε μικτή συγκέντρωση προσφύγων και γηγενών αστέγων, κατά την οποία εκφράστηκε κοινό αίτημα για οριστική λύση στο ζήτημα της γης. Οι συγκεντρωμένοι ενέκριναν ψήφισμα προς την κυβέρνηση και δήλωσαν αποφασισμένοι να συνεχίσουν τις κινητοποιήσεις, προτάσσοντας την ενότητα απέναντι στις κοινωνικές και πολιτικές αντιθέσεις της εποχής.
Ολόκληρο το δημοσίευμα του ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ αναφέρει:
«Οι πρόσφυγες Αγρινίου, αφού ξεκαθάρισαν την διοίκηση της οργανώσεώς των από τους διαφόρους κοτζαμπάσηδες, άρχισαν να κινούνται ομαδικά γιά την διεκδίκηση των ζητημάτων τους. Ένα πό τα σοβαροτέρα ζητημάτα που τους απασχολεί είναι η απαλλοτρίωση γηπέδων γιά την ανέγερση συνοικισμού, επειδή από 450 οικογένειες κατοικούν υπό βαρείας συνθήκας σ’ ανθυγιεινά μπουντρούμια.
»Ύστερα από την ομαδική των εξέγερσιν, καθώς και από τις ενεργείες της επιτροπής που στάλθηκε στην Αθήνα, κατώρθωσαν να εξαναγκάσουν την αντιδραστική κυβέρνηση του Βενιζέλου να διατάξη την απαλλοτρίωση καταλλήλου γηπέδου, το οποίο ανήκει στον δισεκατομμυριούχο Παπαστράτο.
»Ο κύριος όμως αυτός, μόλις έμαθε την απαλλοτρίωση του κτήματός του και μη μπορώντας να κάνει διαφορετικά, επειδή η κυβερνητική διαταγή εδημοσιεύθη στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, άρχισε να μετέρχεται μια ύπουλη πολιτική, προσπαθώντας και το χτήμα του να διασώση και να φέρη συνάμα και τους πρόσφυγας αντιμέτωπους με τους ντοπίους. Έτσι, ο χθεσινός προμηθευτής του Κεμάλ (καθώς έγραφε σε αστική εφημερίδα ο αντιπολιτευόμενός του Παπαπέτρος), παρουσιάζεται με το τουπέ του «δωρητού» στους δημότες Αγρινίου και ζητάει την βοήθειάν τους διά το σταμάτημα της απαλλοτριώσης του κτήματός του, ισχυριζόμενος ότι το προόριζε διά τον Δήμον προς ανέγερση γεωπονικών και επαγγελματικών σχολών!!!
»Ο ισχυρισμός ούτος όμως είναι σαπουνόφουσκα. Πρώτον, γιατί γίνεται «δωρητής» μετά την απαλλοτρίωση, και δεύτερον, άν θέλη να εξυπηρετήση τον Δήμο, και πάλι μπορεί να το κάνει, γιατί οι πρόσφυγες εκ των 100 στρεμμάτων, που είναι το κτήμα του, απαλλοτριώνουν μόνον τα 60.
»Έτσι ενεργώντας ο Παπαστράτος και βοηθούμενος και από την αστυνομία, εκάλεσε με προκηρύξεις και κωδωνοκρουσιές συγκέντρωση, στην οποία παρευρέθησαν οι ιδιοκτήται, ενοικιασταί, τα ανδρείκελά του, οι μικροκαπνέμποροι και μερικοί μισθωτοί μπράβοι, οι οποίοι παρωτρύνθησαν από τους αφεντάδες των και επετέθησαν με μαχαίρια, κάτω από τα μάτια της αστυνομίας, εναντίον μερικών προσφύγων, που παρευρίσκονταν και τους οποίους θα αιματοκυλούσαν άν δεν επενέβαιναν ψύχραιμα οι συνειδητοί ντόπιοι.
»Η Διοίκηση της Παμπροσφυγικής οργάνωσης, αφού συνεννοήθηκε με την Διοικήση του Σωματείου των γηγενών αστέγων, κάλεσαν μικτή συγκέντρωση, στην οποία οι ρήτορες ετόνισαν πως τότε μόνον οι πρόσφυγες θα παραιτηθούν από την απαλλοτριώση, όταν ο Παπαστράτος αφήση κατά μέρος το «προορίζει» και με συμβολαιογραφική πράξη παραχωρήση στο Δήμο τα 100 στρέμματα με τα εκατομμύρια που υπόσχεται γιά την ανέγερση των Σχολών.
»Ύστερα, οι συγκεντρωμένοι, με ζητωκραυγές υπέρ της ενώσεως πτωχών προσφύγων και εντοπίων, πήγανε, παρά την θέλησιν της αστυνομίας, στο τηλεγραφείο και επέδωσαν σχετικό ψήφισμα προς την Κυβέρνηση. Αποδοκιμάζοντες δε την αντιδραστική στάση των αστικών πολιτικών κομμάτων, διελύθησαν με την απόφαση να συνεχίσουν τον τίμιον αγώνα τους.»
Η υπόθεση της απαλλοτρίωσης στο Αγρίνιο ανέδειξε τις βαθιές κοινωνικές αντιθέσεις και τις συγκρούσεις συμφερόντων που χαρακτήριζαν την ελληνική κοινωνία του Μεσοπολέμου. Πέρα από τη συγκεκριμένη διεκδίκηση γης, αποτυπώνεται η αγωνία των προσφύγων για αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης, αλλά και η δυναμική της συλλογικής δράσης ως μέσο πίεσης προς την εξουσία. Ταυτόχρονα, η αντίδραση των οικονομικά ισχυρών και η προσπάθεια διαίρεσης μεταξύ προσφύγων και γηγενών φανερώνουν τους μηχανισμούς που συχνά ενεργοποιούνται για τη διατήρηση των υφιστάμενων ισορροπιών.
Ωστόσο, η κοινή κινητοποίηση προσφύγων και ντόπιων αστέγων, όπως καταγράφεται στο δημοσίευμα, αφήνει ένα σημαντικό αποτύπωμα: την προοπτική της ενότητας των λαϊκών στρωμάτων απέναντι σε κοινά προβλήματα. Μέσα σε ένα περιβάλλον έντασης και αβεβαιότητας, η επιλογή της συλλογικής διεκδίκησης και της αλληλεγγύης αναδεικνύεται ως κρίσιμος παράγοντας για την υπεράσπιση βασικών κοινωνικών δικαιωμάτων. Έτσι, το συγκεκριμένο επεισόδιο δεν αποτελεί μόνο μια τοπική σύγκρουση, αλλά και ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των ευρύτερων κοινωνικών αγώνων της εποχής.
——————————————————————————————————————————————————————–
Υποσημείωση: Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες.
Πηγή: ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ: 5.4.1929, σελ.: 3
Φωτογραφία: Τα προσφυγικά
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
