Λευτέρης Τηλιγάδας
Η μάχη του Αετού Ξηρομέρου
10 Αυγούστου 1822 – Όταν οι Ξηρομερίτες ανέκοψαν
την προέλαση του Κιουταχή προς το Μεσολόγγι
Ύστερα από τη μάχη του Πέτα και την εγκατάλειψη του Σουλίου, ο οθωμανικός στρατός που βρισκόταν στην Ήπειρο μπορούσε πλέον να προελαύνει ελεύθερα στην Αιτωλοακαρνανία και, στη συνέχεια, στον Μοριά. Για την αντιμετώπισή του, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος άρχισε να προετοιμάζει άμυνα στη στενή διάβαση του Μακρυνόρους, με κέντρο της αντίστασης τον Μαχαλά Αιτωλοακαρνανίας, όπου στρατοπέδευσαν οι δυνάμεις των επαναστατών που είχαν απομείνει αξιόμαχες μετά ήττα στην μάχη του Πέτα, καθώς και όσοι ανταποκρίθηκαν στη γενική και αυστηρή στρατολογία που ο ίδιος διέταξε στις αρχές Ιουλίου. Παράλληλα, ο Μαυροκορδάτος «βομβάρδιζε» με επιστολές τον Γιώργιο Βαρνακιώτη, ζητώντας του να σπεύσει και να συνδράμει στην αντίσταση κατά της επικείμενης οθωμανικής εκστρατείας, η οποία δεν άργησε να ξεκινήσει.
Ο Ρεσίτ Κιουταχής, υπαρχηγός των οθωμανικών στρατευμάτων της Ηπείρου, αφού εξασφάλισε τη σύμφωνη γνώμη του Ομέρ Βρυώνη —ο οποίος είχε το γενικό πρόσταγμα εκ μέρους της Πύλης για την καταστολή της επανάστασης στην Αιτωλοακαρνανία, αποβιβάστηκε στο Λουτράκι του Ξηρομέρου με 4.000 άνδρες και τη βοήθεια του Ισμαήλ Πλιάσσα. Σύμφωνα με το σχέδιο, ο Κιουταχής θα περνούσε στο Λουτράκι και υποτάσσοντας το Ξηρόμερο, θα συναντούσε στο Βραχώρι τον Ομέρ Βρυώνη, για να προχωρήσουν μαζί ως το Μεσολόγγι και τη Ναύπακτο. Από κει θα περνούσαν στην Πελοπόννησο για να ενισχύσουν τα οθωμανικά στρατεύματα που αγωνίζονταν για την πάταξη της επανάστασης στον πυρήνα της.
Αμέσως μετά την αποβίβασή του στο Λουτράκι, ο Κιουταχής κινήθηκε προς το εσωτερικό του Ξηρομέρου, με κατεύθυνση το νεοσύστατο στρατόπεδο στον Μαχαλά. Έκαψε αρχικά την Κατούνα και, προχωρώντας, κατέλαβε το χωριό Παπαδάτες, όπου και στρατοπέδευσε.
Ο Βαρνακιώτης, νιώθοντας τον Κιουταχή στον τόπο του και έχοντας υπόψη του τις παραινέσεις του φίλου του Ομέρ Βρυώνη -ο οποίος δεν έβλεπε με καλό μάτι τις νίκες του Χουρσίτ[1]- αποφάσισε να κόψει την πορεία του Κιουταχή. Με ελάχιστες δυνάμεις -σε σχέση με τις δυνάμεις του Κιουταχή- οχυρώθηκε στη ράχη του Προφήτη Ηλία, απέναντι από τον Αετό Ξηρομέρου, σημείο από όπου αναγκαστικά θα περνούσαν οι Οθωμανοί.
Στις 10 Αυγούστου 1822[2], οι δυνάμεις του Κιουταχή και του Βαρνακιώτη συγκρούστηκαν στον Προφήτη Ηλία του Αετού και μετά από τρίωρη, σκληρή μάχη, οι Οθωμανοί, βλέποντας ότι δεν θα μπορούσαν να περάσουν εύκολα από την περιοχή και φοβούμενοι πιθανή βοήθεια από το στρατόπεδο του Μαχαλά, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν στην αρχική τους θέση στο Λουτράκι, περιμένοντας την κάθοδο του Ομέρ Βρυώνη με τη σαφώς υπέρτερη αριθμητικά δύναμή του. Σύμφωνα με τον Τρικούπη, στη μάχη του Αετού διακρίθηκαν οι: Θεοδωράκης Γρίβας, Γιάννης Τσαούσης, Στάθης Κατσαρός και Δημήτρης Παληογιάννης[3].
Αξίζει να σημειωθεί η σημαντική έρευνα του Θεόδωρου Μήτση[4], η οποία δημοσιεύθηκε σε πολλά διαδικτυακά μέσα του νομού η οποία έφερε στο φως της δημοσιότητας όλους όσους πολέμησαν στον Προφήτη Ηλία —είτε ως μπουλουκτζήδες είτε ως απλοί αγωνιστές, από την οποία αντιγράφουμε:
Από τον Αετό πολέμησαν οι: Κωνσταντής Βαλιανάκης, Καραγιάννης και Κωσταντής Μαγουλιάνος, Δημήτρης Μανιαβός, Γρηγόρης Πράπας. Από τα Αχυρά οι: Σταθάκης Μαργιόλης, Αθανάσιος και Αποστόλης Σπύρου, Τραυλός Τάτσης. Από το Βασιλόπουλο οι: Σπύρος Ζούπας, Νικόλαος Μορδόχας, Δημήτριος Φρέμης. Από τον Βάλτο οι: Γιάννης Μπουκουβάλας, Δημήτρης Παλιογιάννης. Από τον Βάρνακα οι: Γιαννάκης και Γιώτης Βαρνακιώτης, Νικόλαος Βασιλάκης, Σταμούλης Καρπούζης, Νικόλαος και Στάθης Κόπελος, Αποστόλης και Φώτης Κουσουρής, Γιωργάκης Μήτζαινας. Από την Βόνιτσα οι: Θεόδωρος Γρίβας, Φλώρος Γρίβας, Σβίγκος Γρίβας, Κώστας Κολοβελώνης. Από το Βούστρι οι: Γεώργιος Τσούνης, Τραυλός Τάτσης. Από το Δραγαμέστο οι: Νίκος Τσέλιος, Βασίλης και Αναστάσιος και Κώστας Χασάπης. Από την Ζάβιτσα οι: Νίκος Γιάννης ή Φραγκογιάννης, Γρηγόρης Ζαβιτσάνος (γιατρός), Δημήτριος Ζέρβας, Δήμο Τσέλιος, Χρήστος Δρακάς ή Κρίθυμος, Γιωργάκης και Καρούσος Μήτζης ή Λιρομήτσης, Κώστας Μουρκούσης, Νικόλαος Πατρώνος, Αναγνώστης και Παναής Παπαναστάσης, Νικόλαος Τζούνης ή Ρούπας, Στάθης Χεινόπωρος ή Πεταλιάς. Από την Κανδήλα οι: Γεώργιος Αλπίτσης, Γιάννης Γιαταγάνας, Ιωάννης Γραμματικού, Αθανάσιος Καρδαράς, Δημ. Κόλιος, Ιω. Λύτρας, Δημ. Μακρυστάθης, Σπ. Περδίκης. Από την Κομπώτη οι: Γεώργιος Καραίσκος. Από την Κωνωπίνα οι: Γιάννης Μπεκιράκης, Γεώργιος Κολοκύθας, Αντρέας, Κωσταντής, Τσάμης και Αποστόλης Γριβογιώργος, Νάσος Λούτζης, Δήμος Ράπος, Χρήστος Κάρκας. Από την Κατούνα οι: Αθανάσιος Μαγαζής, Πάνος Μπουμπούλης, Γιαννάκης Πετιμέζης, Αθανάσιος Τζαδήμας, Δημήτριος Σκυφτούλης, Ανδρέας Στούπας, Μήτσος και Γιάννης Τζιτζώνης. Από την Λευκάδα οι: Στάθης Κατσαρός. Από τον Μαχαλά οι: Κουτσουμπίνας Νίκος, Μεγαπάνος και Παναγής Γαλάνης Φαρμάκης Πέτρος. Από την Μερδενίκου οι: Κωσταντής Βέρρης, Δημήτρης Παπάς, Στάθης Σαρδελής, Από την Μπαμπίνη οι: Μπαμπινιώτης Νικόλαος, Δημ. Πίκος. Από το Μοναστηράκι οι: Γιαννάκης και Γεώργιος Σουλτάνης. Από την Πλαγιά οι: Κώστας Καπογιωργάκης, Πανούτσος Πλαγιώτης, Γιάννης και Χρήστος Τσαούσης, Ευστάθιος Τσίκρικος. Από τον Πρόδρομο οι: Κώστας Γεροθανάσης, Γιάννης Κατσιρομήτζος. Από τον Τρύφο οι: Αθανάσιος Καλατζής, Γεώργιος Καραλής, Δήμος Λαχήστρος, Γεράσιμος Μπείρος, Αντρέας Νικάκης. Από την Χρυσοβίτσα ο Γιάννης Φατσιλέτος
Μετά τη νίκη των Ξηρομεριτών στον Αετό, ο Μαυροκορδάτος συναντήθηκε με τον Βαρνακιώτη και οι αντιθέσεις ανάμεσα στους δύο άνδρες διαλύθηκαν προσωρινά. Οι συνθήκες, ωστόσο, άρχισαν να δυσκολεύουν, όταν οι Έλληνες ενημερώθηκαν για την επικείμενη ένωση των δυνάμεων του Χουρσίτ με τον Ομέρ Βρυώνη[5].
Στα τέλη Αυγούστου, ο Βαρνακιώτης διορίστηκε στρατηγός της Δυτικής Στερεάς Ελλάδας και, λίγο αργότερα, οι επαναστατικές δυνάμεις που ήταν στρατοπεδευμένες στον Μαχαλά πραγματοποίησαν έφοδο εναντίον των Οθωμανών στο Λουτράκι. Οι τελευταίοι, όμως, τους απέκρουσαν με επιτυχία, το στρατόπεδο στον Μαχαλά διαλύθηκε και υπαίτιος της αποτυχίας θεωρήθηκε ο Βαρνακιώτης[6]. Ο λόγος ήταν ότι, αν και είχε κληθεί να έρθει σε επαφή με τον Ομέρ Βρυώνη για να τον παραπλανήσει με ψευδείς διαπραγματεύσεις, αυτός φρόντισε να διασφαλίσει μόνο τα δικά του συμφέροντα με τα γνωστά «καπάκια»[7].
——————————————————————————————————————————————————————–
Υποσημείωση: Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες.
Παραπομπές: 1. Διονύσιος Κόκκινος, «Η Ελληνική Επανάστασις», «Μέλισσα» 1974, τόμος 3ος, κεφάλαιο 6ο, σελ. 140. | 2. Σπύρου Τρικούπη, «Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης», Λονδίνο 1860, τόμος 2ος, κεφάλαιο ΛΖ, σελ. 299 | 3. Σπύρου Τρικούπη, «Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης»,ο.π., σελ. 300 | 4.Νίκος Θ. Μήτσης, «Η Μάχη του Αετού Ξηρομέρου», ανακτήθηκε από https://iaitoloakarnania.gr/ | 5. Βασίλειος Σφυρόερας, «Σχέσεις Μαυροκορδάτου και Βαρνακιώτη. Διορισμός του Βαρνακιώτη στρατηγού της Δυτικής Ελλάδος», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τομ. ΙΒ, 1975, σελ. 270-271 | 6. Βασίλειος Σφυρόερας, ο.π. σελ. 271 | 7. 1. Διονύσιος Κόκκινος, ο.π, σελ. 140.
Φωτογραφία: Ρεσίτ Κιουταχής και Γιώργιος Νικολού Βαρνακιώτης
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
