...
Λευτέρης Τηλιγάδας |
Η ενέδρα στη «Σκάλα του Μαυρομμάτη»
| Στις 5 Μαρτίου του 1821, ο Δημήτρης Μακρής στήνει ενέδρα στη σκάλα του Μαυρομμάτη
και ληστεύει το οθωμανικό απόσπασμα που κουβαλούσε τον ετήσιο φόρο των υποτελών |
Ο Παναγιώτης Παλαμάς, ιδρυτής της Παλαμαίας Σχολής στο Μεσολόγγι, υπήρξε λόγιος με φήμη που είχε απλωθεί σε πολλές περιοχές του ελληνικού χώρου. Είχε μαθητεύσει στο Άγιο Όρος κοντά στον Ευγένιο και τον Νεόφυτο και είχε αποκτήσει μεγάλη υπόληψη για τη γνώση του στα γράμματα σύμφωνα με το φιλολογικό σύστημα της εποχής. Στο Μεσολόγγι συγκέντρωνε γύρω του πολλούς μαθητές, οι οποίοι έρχονταν από διάφορα μέρη της Ελλάδας για να διδαχθούν ελληνική γραμματεία, ποιητική και θεολογικά μαθήματα. Οι μαθητές αυτοί μπορούσαν να φτάνουν μέχρι και τους δέκα σε κάθε κύκλο διδασκαλίας. [1]
Ο Παλαμάς διατηρούσε στενή σχέση με τον αρματολό της Αιτωλίας Δημήτρη Μακρή, έναν πολεμιστή που είχε αποκτήσει φήμη ήδη πριν από την Επανάσταση. Ο Μακρής θεωρούνταν από πολλούς ένας από τους πιο αξιόμαχους άνδρες της περιοχής. Σύγχρονοι ποιητές τον εξυμνούσαν ως προστάτη του Μεσολογγίου και ως στήριγμα των Αιτωλών. Τον παρουσίαζαν ως άνθρωπο που πολεμούσε με επιτυχία τους Οθωμανούς και που το όνομά του προκαλούσε φόβο σε όποιον τον αντιμετώπιζε.
Λίγο πριν ξεσπάσει η Επανάσταση, ο Παλαμάς ενημέρωσε τον Μακρή ότι επρόκειτο να μεταφερθεί από την Αιτωλοακαρνανία (Κάρλελι) προς τη Ναύπακτο σημαντικός χρηματικός φόρος, προορισμένος για την Κωνσταντινούπολη. Ο φόρος αυτός, κατ’ άλλους, ήταν 75.000 γρόσια (15.000 από το Μεσολόγγι και το Ανατολικό και 60.000 από το υπόλοιπο Κάρλελι) και κατ’ άλλους, πεντακόσια πουγκιά, κοντά στα 250.000 γρόσια δηλαδή, από την ετήσια φορολογία των Ιωαννίνων, την οποία το απόσπασμα πήγαινε να παραδώσει στον Γιουσούφ Αγά της Ναυπάκτου[2] Η πληροφορία αυτή συνοδευόταν από την πρόταση να καταληφθούν τα χρήματα και να χρησιμοποιηθούν για τις ανάγκες της επανάστασης που ετοιμαζόταν. Ο Μακρής δέχθηκε το σχέδιο χωρίς δισταγμό. Πήρε μαζί του τους πιο έμπιστους συντρόφους του, ανάμεσά τους τον Μορελά, τον Σίλβα, τον Κατσουγιαννάκη, τον Ντοβαίο και τους Μακροχωσταίους[3], και κατέλαβε ένα στενό πέρασμα στον Εύηνο ποταμό, κοντά στο χωριό Περιθώρι, με το τοπωνύμιο «Σκάλα του Μαυρομάτη», από όπου θα περνούσε η συνοδεία του θησαυρού.
Το πρωί της 5ης Μαρτίου, γύρω στις εννέα, εμφανίστηκε η συνοδεία που μετέφερε τα χρήματα. Οι άνδρες του Μακρή άφησαν το απόσπασμα να μπει μέσα στο στενό και τότε επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά. Η μάχη που ακολούθησε ήταν σύντομη και σχεδόν ολόκληρη η τουρκική συνοδεία σκοτώθηκε. Ο θησαυρός έπεσε στα χέρια των ενόπλων. Αντί όμως να μεταφερθούν τα χρήματα στον Ζυγό, όπου θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν με ασφάλεια, ο Μακρής τα μοίρασε στους συντρόφους του και αποχώρησε με την ομάδα του προς την αντίθετη κατεύθυνση της επαρχίας. «[…] οι δε ενεδρεύοντες αφήσαντες αυτήν να εισέλθη εντός των στενωπών», αναφέρει ο Χαβέλας, «αίφνης προσέλαβον αυτήν και πάσαν σχεδόν την συνοδείαν φονεύσαντες, κατέλαβον τον θησαυρόν, ον μεταβίβασαν εις τον Ζυγόν, ένθα ο Μακρής διανείματο αυτόν μετά των συντρόφων και παραταύτα απήλθε μετά των οπαδών του εις το αντίθετον μέρος της Επαρχίας.
Όπως προκύπτει ανεξάρτητα από τις προθέσεις του Παλαμά και άλλων μεταγενέστερων, ο Μακρής στην συγκεκριμένη περίπτωση ενήργησε προς το συμφέρον του και μόνο, αφού ούτε γρόσι από τα παραπάνω χρήματα δεν έφτασε στο εθνικό ταμείο του αγώνα. Τα πρωτοπαλίκαρα, φορτωμένα γρόσια, σκόρπισαν στα μέρη τους με εντολή να στρατολογήσουν όσους περισσότερους μπορούσαν και να συγκεντρωθούν στον κάτω Ζυγό. Έτσι ξεκίνησε η Επανάσταση στη Δυτική Ρούμελη, από τους Κλέφτες του Ζυγού και με τρόπο σύμφωνο με τη μακροχρόνια παράδοσή τους, δηλαδή αρπάζοντας βίαια από τον εχθρό το χαράτσι.
Η είδηση της ληστείας του θησαυρού προκάλεσε μεγάλη αναστάτωση στο Μεσολόγγι. Οι Τούρκοι πανικοβλήθηκαν και ο βοεβόδας της πόλης πήγε στο σπίτι του Παλαμά κατηγορώντας τον ότι είχε προδώσει την υπόθεση και είχε ειδοποιήσει τον Μακρή. Ο Παλαμάς αντιμετώπισε την κατηγορία με ψυχραιμία και αρνήθηκε κατηγορηματικά ότι είχε οποιαδήποτε συμμετοχή στο γεγονός. Παρ’ όλα αυτά η υπόθεση είχε ήδη προκαλέσει ανησυχία στην τουρκική διοίκηση, η οποία άρχισε να φοβάται ότι η περιοχή βρισκόταν πλέον σε αναβρασμό.
Τις επόμενες δεκαπέντε μέρες η οθωμανική εξουσία της περιοχής θεώρησε υπεύθυνους τους κατοίκους της περιοχής του Μεσολογγίου και οι προεστοί της πόλης κατέβαλαν τεράστια προσπάθεια για να αποφευχθούν τα αντίποινα, με τα οποία απειλούσαν τους κατοίκους του Μεσολογγίου οι Οθωμανοί, αφού τους θεωρούσαν αποκλειστικά υπεύθυνους. Στις 20 Μαΐου της ίδιας χρονιάς όμως, με την εμφάνιση στη λιμνοθάλασσα των πρώτων υδραίικων και Σπετσιώτικων καραβιών, οι προεστοί του Μεσολογγίου, Θανάσης Ραζηκότσικας, Γιάννης Ραζηκότσικας, Πάνος Παπαλουκάς, Αλέξης Τσιμπουράκης, Αποστόλης Καψάλης, Γιάννης Τρικούπης, Δημήτρης Πλατύκας, Μήτσος Τσιντιλόνης, Στάμος Σιδέρης και Αναστάσιος Παλαμάς[4], ορίζουν αρχηγό των «εντοπίων αρμάτων», όπως αναφέραμε σε προηγούμενη σελίδα, το Θανάση Ραζηκότσικα και κηρύσσουν την ανεξαρτησία της πόλης του Μεσολογγίου, καταλαμβάνοντας το Οθωμανικό διοικητήριο της πόλης. Όσοι από τους Οθωμανούς εγκαταλείπουν την πόλη καταφεύγουν στο Βραχώρι, για να σωθούν.
Την ίδια περίοδο έφθαναν στο Μεσολόγγι πληροφορίες για επαναστατικές κινήσεις σε άλλες περιοχές, κυρίως στην Πελοπόννησο. Οι λίγοι Τούρκοι που βρίσκονταν στην πόλη άρχισαν να ανησυχούν ακόμη περισσότερο και να σκέφτονται συνεννόηση με τις τουρκικές δυνάμεις στο Αγρίνιο. Οι εξελίξεις όμως τους πρόλαβαν. Ο Δημήτρης Μακρής εισέβαλε τελικά στο Μεσολόγγι με τους άνδρες του, προκάλεσε γενική αναστάτωση και ανάγκασε τους Τούρκους να εγκαταλείψουν την πόλη. Η επαναστατική σημαία υψώθηκε και το Μεσολόγγι πέρασε στα χέρια των εξεγερμένων. Ο βοεβόδας και όσοι Τούρκοι είχαν απομείνει αποχώρησαν προς το Αγρίνιο και ειδοποίησαν τους εκεί αξιωματούχους ότι η περιοχή είχε πλέον επαναστατήσει.
——————————————————————————————————————————————————————–
*Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες
Πηγές: 1. Θεόδωρου Χαβέλα, Ιστορία των Αιτωλών, Εν Αθήναις, εκ του τυπογραφείου Βρεττού Κ. Βαλέττα, 1883, τομ. 2ος, σελ. 52 -54 | 2. Γεράσιμου Παπατρέχα, Η ιστορία του Αγρινίου, έκδοση Δήμου Αγρινίου, 1991, σελ 221. | 3. Σπυρίδωνος Τρικούπη, Ιστορία της ελληνικής επαναστάσεως, έκδοσις 2α, Τομος Α, Εν Λονδίνω, εκ της εν τη αυλή του ερυθρού λέοντος τυπογραφίας Ταυλόρου και Φραγκίσκου, 1860.| 4. Θεόδωρου Θωμόπουλου, Το Αγρίνιο απ’ την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, Αθήνα 1954, σελ. 44
Φωτογραφία: Το μνημείο στη Σκάλα του Μαυρομάτη
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
