...
| Λευτέρης Τηλιγάδας |
Αγρίνιον 1896 | Πρόοδος, αγορά
και κοινωνική πειθαρχία
| «Αι πρόοδοι του Αγρινίου και το φιλόπονον των κατοίκων του
φαίνονται και εν τη εμπορία.» |
Ο «Νεολόγος των Πατρών» συνεχίζει για τρίτη μέρα (30.3.1896) να φιλοξενεί τις εντυπώσεις του απεσταλμένου του από το Αγρίνιο (δείτε όλες τις αναρτήσεις). Μέσα από αυτό το τρίτο δημοσίευμα ξετυλίγεται μια εικόνα μιας πόλης ζωντανής, δραστήριας και, κυρίως, διορατικής. Σε μια εποχή που η οικονομική κρίση αγγίζει πολλές ελληνικές πόλεις, το Αγρίνιο φαίνεται να ξεχωρίζει. Οι κάτοικοί του δεν επαναπαύονται· δουλεύουν, προβλέπουν, προσαρμόζονται. Και κάπως έτσι, το ρεπορτάζ δεν είναι απλώς περιγραφή, αλλά ένα μικρό μάθημα οικονομικής προνοητικότητας.
«Αι πρόοδοι του Αγρινίου και το φιλόπονον των κατοίκων του φαίνονται και εν τη εμπορία. Το Αγρίνιον είναι πόλις εμπορική, υπό οικονομικήν δε έποψιν, σήμερον, ότε τας πλείστας των ελληνίδων πόλεων μαστίζει δεινή οικονομική κρίσις, κατέχει ίσως την πρώτην βαθμίδα της οικονομικής ευεξίας. Οι κάτοικοι του Αγρινίου είναι πρακτικώτεροι και προνοητικώτεροι των Πελοποννησίων, οίτινες περιορισθέντες εις την καλλιέργειαν της σταφίδος, υφίστανται ήδη τας φοβεράς συνεπείας της απρονοησίας των. Έχουσι και οι Αγρινιώται, ως κύριον προϊόν, τον καπνόν των, ως έχουσιν οι Πελοποννήσιοι την σταφίδα των, και ηδύναντο να ασχοληθώσιν εις την διάδοσιν αυτού και μόνου· προέβλεψαν όμως πιθανήν αζητησίαν του καπνού των, πιθανήν έκπτωσιν των τιμών, (…) πιθανήν καταστροφήν του, και έχουσι πάντοτε προς αυτόν εστραμμένας τας βλέψεις των και τας ελπίδας των, επιδίδονται όμως συγχρόνως και εις την καλλιέργειαν άλλων προϊόντων, δυναμένων και τούτων να πλουτίσωσι τον τόπον των και να ανακουφίσωσιν εν δεδομένη οικονομική κρίσει εκ του καπνού.[1]
»Και ούτω το Αγρίνιον εκτός του καπνού παράγει και σίτον και αραβόσιτον και βαλανίδιον και έλαιον, χωρίς να υπολείπηται και εις την κτηνοτροφίαν. Περί τας 20.000 αρνίων εξήχθησαν εφέτος του Αγρινίου χάριν των Ολυμπιακών αγώνων, εξήκοντα δε χιλιάδες δραχμών εισήχθησαν εις τον τόπον εκ πωλήσεως καρπού ελαιών, καρπού εκλεκτού, εκλεκτοτέρου ακόμη και του πεφημισμένου ελαιοκάρπου του Σάλωνα. Λάβετε υπ’ όψει σας τα σιτηρά, λάβετε υπ’ όψει τα καπνά, λάβετε υπ’ όψει την παραδειγματικήν φιλοπονίαν των Αγρινιωτών, και δεν θα απορήσητε τότε, μανθάνοντες ότι το Αγρίνιον είναι από τους πλουσιωτέρους τόπους της Ελλάδος, τόπος εμπορικώτατος, πολλά εγγυώμενος εις το μέλλον. Υπό εμπορικήν έποψιν εξεταζομένη η πόλις του Αγρινίου παρουσιάζει και τούτο το σπάνιον προσόν. Ουδείς, απολύτως ουδείς, εκ των εμπορευομένων μέχρι τούδε εν Αγρινίω εχρεωκόπησεν. Η χρεωκοπία, η γάγγραινα αύτη του εμπορίου, δεν εμόλυνεν ακόμη τον εμπορικόν ορίζοντα του Αγρινίου, εν ω κυριαρχεί επί πάσιν αιθρία και ελπίδες μέλλοντος αισίου.»
Το κείμενο υμνεί την «πρόοδο» και τη φιλοπονία του Αγρινίου, όμως πίσω από αυτή την εικόνα διακρίνεται καθαρά η λογική μιας αναδυόμενης αστικής οικονομίας που επιβραβεύει την προσαρμοστικότητα στις αγορές. Η διαφοροποίηση της παραγωγής παρουσιάζεται ως αρετή, αλλά στην πραγματικότητα αντανακλά την ανασφάλεια των παραγωγών απέναντι στις διακυμάνσεις του εμπορίου και την απουσία σταθερών εγγυήσεων για το εισόδημά τους. Η σύγκριση με τους Πελοποννησίους λειτουργεί σχεδόν διδακτικά, μεταθέτοντας την ευθύνη της κρίσης στους ίδιους τους καλλιεργητές, αποκρύπτοντας τις ευρύτερες δομικές ανισότητες της οικονομίας.
Ταυτόχρονα, η έμφαση στην έλλειψη χρεωκοπιών και στην «αιθρία» του εμπορικού ορίζοντα προβάλλει ως ένα ιδεώδες ομαλότητας που δύσκολα ανταποκρίνεται πλήρως στην κοινωνική πραγματικότητα. Απουσιάζει κάθε αναφορά σε κοινωνικές διαφοροποιήσεις, σε ενδεχόμενες ανισότητες ή σε συνθήκες εργασίας και η ευημερία εμφανίζεται ως συλλογική και αδιαίρετη, ενώ πιθανότατα αφορά κυρίως τα εύπορα στρώματα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αποδοχή της στρατιωτικής αστυνομίας. Εκεί όπου θα μπορούσε να αναγνωστεί ως μηχανισμός επιτήρησης και ελέγχου, το κείμενο την παρουσιάζει ως δείκτη πολιτισμού και τάξης. Η κοινωνική πειθαρχία εξυψώνεται σε αρετή, ενώ η αντίθεση προς τη δημοτική αστυνομία αποδίδεται σχεδόν ομόφωνα στην κοινωνία. Έτσι, ο «φιλήσυχος» και «ευπειθής» λαός δεν προβάλλεται απλώς ως χαρακτηριστικό, αλλά ως πρότυπο κοινωνικής συμπεριφοράς που ευνοεί τη σταθερότητα του υπάρχοντος συστήματος.
»Και εκ της γνώμης ακόμη, ην έχει το Αγρίνιον περί της Στρατιωτικής αστυνομίας, δεικνύεται η τάσις της κοινωνίας του προς τον πολιτισμόν. Διότι ο θεσμός της Στρατιωτικής αστυνομίας τοιούτον είχε σκοπόν, αδιάφορον αν ως εκ της κακής ενιαχού εκλογής των προσώπων ο σκοπός δεν εξεπληρώθη πλήρης, οποίος προσεδοκάτο όταν εθεσπίζετο το νέον αστυνομικόν καθεστώς, η στρατιωτική δηλ. αστυνομία. Θα είναι ίσως μία από τας ολίγας πόλεις το Αγρίνιον, εν αις έδρασεν επ’ αγαθώ του τόπου η στρατιωτική αστυνομία και εν αις εξετιμήθη η δράσις αυτής. «Αν ο κ. Δηλιγιάννης εν τη ισχύει του περί αυτόν κορδονίου των βουληφόρων, συντρίβων εν μια και μόνη νυκτί τοιούτον αστυνομικόν καθεστώς, ενόμιζεν ότι θα επεκροτείτο η απόφασίς του πανταχόθεν, πολύ ηπατήθη. Ίσως εν άλλαις πόλεσι, μετά των αποδοκιμασάντων το πραξικόπημά του, να ευρέθησαν και οι επικροτήσαντες· αλλ’ εν Αγρινίω σύμπασα η κοινωνία μέχρις ενός φρίττει αναλογιζομένη ότι είναι δυνατόν να κύψη πάλιν την κεφαλήν υπό το κράτος της Δημοτικής αστυνομίας. Τρεις ημέρας διαμείναντες εν Αγρινίω δεν ηκούσαμεν ουδέ την ελαχίστην μομφήν κατά του αστυνόμου ή των άλλων αστυνομικών οργάνων.
»Αλλ’ ερωτήσαντες και τον ήδη αστυνόμον Αγρινίου κ. Πανταζόπουλον, υπομοίραρχον και ευγενέστατον αξιωματικόν, πώς ευρίσκει, εν τη υπηρεσία του, τον λαόν του Αγρινίου, μας απήντησεν ότι καίτοι ολίγον χρόνον υπηρετεί εκεί ως αστυνόμος, δύναται να βεβαιώση ότι εύρε τον λαόν φιλησυχώτατον και ευπειθέστατον εις τους νόμους. Ιδού λοιπόν και μία επίσημος μαρτυρία περί του ευαγώγου του Αγρινιακού λαού, όστις ούτω εκπολιτιζόμενος, καθίσταται αγαπητός και σεβαστός εν τη συνειδήσει παντός ξένου, επισκεφθέντος, έστω και άπαξ, την φιλόξενον πόλιν του Αγρινίου.»
Αυτό που μένει τελικά από το κείμενο δεν είναι μόνο οι αριθμοί ή τα προϊόντα, αλλά η συνολική φυσιογνωμία μιας κοινωνίας. Το Αγρίνιο παρουσιάζεται ως ένας τόπος όπου η εργασία, η σύνεση και η κοινωνική τάξη συμβαδίζουν. Ακόμη και ζητήματα όπως η αστυνόμευση δείχνουν έναν λαό ήρεμο και πειθαρχημένο, που ξέρει να εκτιμά ό,τι τον ωφελεί.
——————————————————————————————————————————————————————–
Υποσημείωση: Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες.
Παραπομπές: 1. Έχει διατηρηθεί η γλώσσα και η ορθογραφία του κειμένου πλην του πολυτονικού.
Πηγή: Έως το Αγρίνιον Γ΄, Νεολογος Πατρών, 30.3.1896, σελ. 1
Φωτογραφία: Ένα φόρτωμα στάρι για τον νερόμυλο
Πηγή: https://www.kolivas.de/archives/455093
Έρευνα – Κείμενα: Λ. Τηλιγάδας
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
