...
Ένα γεγονός
| Σωτήρης Πέτρουλας |
Η σιωπηλή κραυγή μιας δολοφονίας
| Ένα μικρό αφιέρωμα στη μνήμη ενός φοιτητή που έγινε σύμβολο |
Ήταν μόλις 23 χρονών. Φοιτητής της ΑΣΟΕΕ, δραστήριος αγωνιστής του φοιτητικού κινήματος, στέλεχος της Αριστεράς και πρωταγωνιστής του συνθήματος «1-1-4» για την υπεράσπιση του Συντάγματος. Ο Σωτήρης Πέτρουλας δολοφονήθηκε στην Αθήνα, τον Ιούλιο του 1965, μέσα στη δίνη των «Ιουλιανών». Εξήντα χρόνια μετά, η δολοφονία του παραμένει μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της νεότερης πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας. Ένα έγκλημα που ποτέ δεν διερευνήθηκε, γεμάτο «αναπάντητα ερωτήματα» και κραυγαλέες σκιές συγκάλυψης.
Το επίσημο αφήγημα έκανε λόγο για ατύχημα. Ο τότε ιατροδικαστής Καψάσκης, διορισμένος του καθεστώτος, αποφάνθηκε ότι ο Πέτρουλας πέθανε από πλήγμα στον κρόταφο από κουτί δακρυγόνου και ασφυξία από εισπνοή των χημικών. Παρότι και μόνο η εκτόξευση δακρυγόνου κατά προσώπου συνιστούσε βίαιη πράξη, το περιστατικό έκλεισε άρον άρον. Καμία δίωξη, καμία έρευνα, καμία ανάληψη ευθύνης. Ο φοιτητής παρουσιάστηκε σαν απλώς ένας άτυχος που βρέθηκε «λάθος στιγμή στο λάθος μέρος».
Όμως, η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Το προηγούμενο βράδυ, ο Πέτρουλας, βρισκόταν με φίλους του σε υπόγεια ταβέρνα στον Κολωνό. Έφερε εμφανή σημάδια ξυλοδαρμού. Μώλωπες στην πλάτη και καρούμπαλα στο κεφάλι. Τους αφηγήθηκε πώς τον είχαν περικυκλώσει ασφαλίτες με πολιτικά, πώς τον ξυλοκόπησαν με κλομπ και πώς ένας γνώριμος ασφαλίτης του ψιθύρισε απειλητικά: «Σωτήρη, πρόσεχε, θα σε φάνε». Ο Νίκος Δούκας, συμφοιτητής του, επιβεβαίωσε χρόνια αργότερα τη μαρτυρία.
Η απουσία του Πέτρουλα το βράδυ της διαδήλωσης από το νυχτερινό «ραντεβού ασφαλείας» ανησύχησε τους συντρόφους του. Μια φήμη κυκλοφορούσε: ένας φοιτητής σκοτώθηκε. Ένας περιπτεράς στην Εδουάρδου Λω –μπροστά από τον κινηματογράφο Έσπερος– είδε μια κλούβα να παραλαμβάνει έναν τραυματισμένο νεαρό γύρω στις 9.30 το βράδυ. Ο φοιτητής ζούσε. Μαζί του βρέθηκε ένα πράσινο ντοσιέ. Ο Σωτήρης το κουβαλούσε πάντα.
Το ντοσιέ κατέληξε στα χέρια δημοσιογράφου της «Αυγής», που βοήθησε τους φίλους του Πέτρουλα να εντοπίσουν τον νεκρό. Πήγαν στον Σταθμό Πρώτων Βοηθειών –εκεί είχαν παραδώσει έναν νεκρό άντρα, περίπου στις 11:00 μ.μ.. Ήταν αργά, σχεδόν μεσάνυχτα, όταν βρέθηκαν στο νεκροτομείο της οδού Μασσαλίας. Έμαθαν ότι η νεκροψία είχε ήδη γίνει και ότι η σορός είχε μεταφερθεί στο Γ΄ Νεκροταφείο. Μέσα σε λιγότερο από μία ώρα, ένας άνθρωπος είχε εξαφανιστεί απ’ τη ζωή, ελεγχθεί, «εξεταστεί» και σταλθεί για ταφή — χωρίς να ενημερωθεί καν η οικογένειά του.
Όταν έφτασαν εκεί, ο Πέτρουλας βρισκόταν στον νεκροθάλαμο, σκεπασμένος με σεντόνι. Έξω, δύο νεκροθάφτες άνοιγαν τάφο, μέσα στη νύχτα. Ένας ιερέας τους είπε ότι είχε εντολή να τον θάψει πριν ξημερώσει. Οι φίλοι και σύντροφοί του στάθηκαν μπροστά στην πόρτα. Δεν άφησαν να βγει το φέρετρο. Κλήθηκαν κι άλλοι. Ήρθαν βουλευτές της ΕΔΑ, ανάμεσά τους και ο Μίκης Θεοδωράκης. Οι χωροφύλακες κατέφθασαν, μαζί τους και ένα πολυβόλο. Αλλά πλέον, δεν ήταν μόνοι. Ο Λεωνίδας Κύρκος, βουλευτής της ΕΔΑ, έφερε λίγο αργότερα επίσημη άρση της εντολής για εσπευσμένη ταφή από τον ίδιο τον υπουργό Δημόσιας Τάξης.
Αλλά το κακό είχε ήδη γίνει. Όταν η σορός του Πέτρουλα έφτασε στην Κολοκυνθού, ήταν εμφανές πως κάτι δεν ταίριαζε. Οι μώλωπες που είχε δείξει στους φίλους του το προηγούμενο βράδυ ήταν εκεί. Το τραύμα στον κρόταφο –επιφανειακό. Αλλά ο λαιμός του ήταν φρικτά χαραγμένος, σε κάθε χιλιοστό της επιδερμίδας. Σαν κάποιος να προσπαθούσε να εξαφανίσει ίχνη στραγγαλισμού.
Γιατί; Τι έγινε στην κλούβα, ανάμεσα στις 9.30 και τις 11:οο το βράδυ εκείνης της ημέρας; Ποιοι τον πήραν, ποιοι τον συνόδευσαν, ποιοι αποφάσισαν να τον στείλουν νεκρό σε σταθμό πρώτων βοηθειών, αντί σε νοσοκομείο; Γιατί η νεκροψία έγινε άρον άρον, μέσα στη νύχτα, χωρίς παρουσία συγγενών ή δικαστικών αρχών; Γιατί αφαιρέθηκε η επιδερμίδα στον λαιμό του; Και γιατί, παρά τη δεύτερη ανεπίσημη νεκροψία που φέρεται να έγινε με πρωτοβουλία της οικογένειας, κανένα πόρισμα δεν δόθηκε στη δημοσιότητα;
Αναπάντητα ερωτήματα στοιχειώνουν μέχρι σήμερα τον φάκελο του Σωτήρη Πέτρουλα. Και ένα βασικό «γιατί»: γιατί αυτός; Γιατί δολοφονήθηκε;
Τα αναπάντητα ερωτήματα:
- Ποιοι αποτελούσαν το πλήρωμα της κλούβας στην οποία τον επιβίβασαν;
- Γιατί δεν τον μετέφεραν σε νοσοκομείο, όπως τους άλλους τραυματίες;
- Πού βρισκόταν ο τραυματισμένος Σωτήρης από τις 9.30 που τον πήρε η κλούβα από το σημείο που έπεσε μέχρι τις 11 που πέρασε από τον σταθμό πρώτων βοηθειών για να διαπιστωθεί ο θάνατός του; Δηλαδή για πάνω από μιάμιση ώρα.
- Ποιοι ήταν αυτοί με τις λευκές μπλούζες που τον παρέδωσαν νεκρό στον σταθμό πρώτων βοηθειών χωρίς να δώσουν τα στοιχεία τους;
- Γιατί έγινε τόσο εσπευσμένα –μέσα σε μια ώρα– η νεκροψία;
- Γιατί δεν ενημερώθηκε η οικογένεια πριν από τη μεταφορά του νεκρού στο νεκροταφείο;
- Πού αποσκοπούσε η απόφαση της εσπευσμένης εν κρυπτώ ταφής του νεκρού, κατά παράβαση κάθε γραπτού και άγραφου νόμου; Απλώς στο να αποφευχθεί «η αναταραχή μιας κηδείας με μαζική συμμετοχή του λαού», όπως ισχυρίστηκε ο υπουργός;
- Και τι σχέση είχε με τον πιθανό θάνατο από τον τραυματισμό ή την εισπνοή δακρυγόνου;.
- Γιατί δεν δόθηκε στη δημοσιότητα η δεύτερη νεκροψία είναι το ένατο ερώτημα; Γιατί δεν διερευνήθηκαν από τις ανακριτικές και τις δικαστικές αρχές οι ενδείξεις που προαναφέραμε και δεν έγινε καμιά ενέργεια από τις ίδιες να απαντηθούν αυτά τα αναπάντητα ερωτήματα;
Βρισκόμαστε στο καλοκαίρι του 1965, στις ταραγμένες μέρες της πολιτικής κρίσης που έμεινε γνωστή ως «Ιουλιανά». Η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου είχε διαλυθεί με την παρέμβαση του βασιλιά, και ο δρόμος προς τη δικτατορία είχε ήδη στρωθεί. Τα δίκτυα των πραξικοπηματιών υπήρχαν — στον στρατό, στην ΚΥΠ, στην Αστυνομία, ακόμα και στη Δικαιοσύνη. Στόχος τους: η αποσταθεροποίηση, το χάος, το άλλοθι για η κατάλυση της δημοκρατίας.
Μια κυνική επιβεβαίωση δόθηκε λίγες μέρες αργότερα, από τον Αμερικανό στρατιωτικό ακόλουθο Μάρσαλ, που σε έκθεσή του ανέφερε ότι πράκτορες της ΚΥΠ και των ΗΠΑ ήλεγχαν τις κινήσεις ομάδων που συμμετείχαν στα γεγονότα του Ιουλίου 1965. Ήθελαν θύματα. Χρειάζονταν θυσίες για να νομιμοποιήσουν τη βία, την καταστολή, τη στροφή προς τη δικτατορία.
Ο Σωτήρης Πέτρουλας δεν ήταν ένας τυχαίος διαδηλωτής. Ήταν αναγνωρίσιμο πρόσωπο στον χώρο της Νεολαίας της ΕΔΑ. Ηγετική φυσιογνωμία, με απήχηση ακόμα και πέρα από τον πολιτικό του χώρο. Είχε συμβολική βαρύτητα. Ήταν το «πρόσωπο» του φοιτητικού κινήματος. Έγινε, εν τέλει, και το πρώτο θύμα του. Όχι μόνο στο πεζοδρόμιο της διαδήλωσης, αλλά και στο σκοτεινό παρασκήνιο των πολιτικών σχεδίων που κυοφορούνταν.
Η ιστορία του Πέτρουλα δεν είχε ποτέ νομική συνέχεια. Καμία μήνυση δεν εκδικάστηκε. Καμία δίκη δεν έγινε. Οι φάκελοι έμειναν κλειστοί, οι ενοχές καταχωνιασμένες. Αλλά η μνήμη δεν έσβησε. Και το όνομά του έγινε σύνθημα — ψίθυρος και κραυγή μαζί, στους δρόμους, στα αμφιθέατρα, στο τραγούδι του Μίκη:
«Ο Πέτρουλας ζει, αυτός μας οδηγεί…»
Η δολοφονία του Σωτήρη Πέτρουλα δεν είναι ένα επεισόδιο του παρελθόντος. Είναι ένας καθρέφτης. Για το πώς χτίζονται τα αυταρχικά καθεστώτα. Πώς ενορχηστρώνονται οι σιωπές. Πώς οι «ανεξιχνίαστοι θάνατοι» δεν είναι παρά εγκλήματα με υπογραφή. Και είναι καθήκον της ιστορίας, όταν η δικαιοσύνη αποτυγχάνει, να μιλά εκείνη για όσους δολοφονήθηκαν επειδή στάθηκαν όρθιοι.
—————————————————————————————
Επιμέλεια Lef.T.. Mε πληρoφορίες από Wikipaideia, λήμμα Σωτήρης Πέτρουλας.
Γιώργος Βοϊκλής, 21 Ιουλίου 1965: Η μαρτυρία ενός αυτόπτη στη δολοφονία του Σωτήρη Πέτρουλα,
www.koutipandoras.gr, Hot Doc History, 21 Ιουλ 2020.
Φωτογραφίες: https://www.ert.gr/archeio/ και διαδίκτυο
