...
| Ένα γεγονός |
Οι καλικάντζαροι του Δωδεκαήμερου
| Από τα έγκατα της Γης μέχρι τις καμινάδες των σπιτιών,
οι δοξασίες για τα δαιμόνια των Χριστουγέννων και τα μέσα αποτροπής τους |
Η λαϊκή παράδοση περιγράφει τους καλικάντζαρους ως δύσμορφα και αποκρουστικά πλάσματα. Μακριά, αχτένιστα μαλλιά, σουβλερά νύχια και παραμορφωμένα σώματα συνθέτουν την πιο διαδεδομένη εικόνα τους. Σε πολλές αφηγήσεις εμφανίζονται με δυσανάλογα άκρα, με ανθρώπινα και ζωώδη χαρακτηριστικά, προκαλώντας φόβο και αποστροφή.
Σύμφωνα με τις λαϊκές δοξασίες, οι καλικάντζαροι δεν ήταν από τη φύση τους δαιμόνια. Ήταν άνθρωποι που μεταμορφώθηκαν λόγω κακής μοίρας. Άλλοι γιατί γεννήθηκαν μέσα στο Δωδεκαήμερο, άλλοι γιατί δεν τελέστηκε σωστά η βάπτισή τους, γιατί πέθαναν ανήμερα Χριστούγεννα ή γιατί έμειναν απροστάτευτοι από τον φύλακα άγγελό τους. Σε κάθε περιοχή η εξήγηση αλλάζει, αλλά το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: η αποκοπή τους από τον ανθρώπινο κόσμο.
Τον υπόλοιπο χρόνο, σύμφωνα με την παράδοση, ζουν στα έγκατα της Γης. Εκεί προσπαθούν αδιάκοπα να καταστρέψουν το δέντρο ή τους στύλους που τη συγκρατούν. Όταν πλησιάζουν να ολοκληρώσουν το έργο τους και η Γη κινδυνεύει, ανεβαίνουν στην επιφάνεια την παραμονή των Χριστουγέννων. Η γέννηση του Χριστού, όμως, αποκαθιστά την ισορροπία και με τον αγιασμό των υδάτων οι καλικάντζαροι αναγκάζονται να επιστρέψουν πίσω, ξεκινώντας ξανά τον κύκλο.
Οι περιγραφές τους διαφέρουν από τόπο σε τόπο, με κοινό παρονομαστή την ασχήμια. Άλλοτε παρουσιάζονται ως νάνοι και άλλοτε ως ψηλόλιγνοι, με κόκκινα μάτια, δόντια ζώου, υπερβολική τριχοφυΐα και παραμορφωμένα πόδια. Σε ορισμένες περιοχές θεωρούνται μισοί άνθρωποι και μισοί ζώα, ενώ αλλού περιγράφονται ως μικροί διάβολοι. Η ενδυμασία τους ποικίλλει: από γυμνοί μέχρι ρακένδυτοι, με παράξενα καπέλα και παπούτσια από σίδερο ή δέρμα.
Η τροφή τους θεωρείται ακάθαρτη και αποτελείται από σκουλήκια, φίδια, βατράχια και ποντίκια. Παρ’ όλα αυτά, δεν αποφεύγουν τα εδέσματα του Δωδεκαήμερου. Είναι ευκίνητοι, σκαρφαλώνουν σε δέντρα και στέγες, προκαλούν ζημιές και μπαίνουν στα σπίτια από καμινάδες και ανοίγματα, μαγαρίζοντας τρόφιμα και αντικείμενα.
Σε ορισμένες περιοχές εμφανίζονται μαζί με τη μητέρα τους ή με τις γυναίκες τους. Για να τις καλοπιάσουν, οι νοικοκυραίοι αφήνουν φαγητά στις στέγες, κυρίως χοιρινό και γλυκίσματα. Τα ονόματα και οι ρόλοι τους αλλάζουν ανάλογα με τον τόπο, όπως και ο αρχηγός τους, που έχει διαφορετική ονομασία σε κάθε περιοχή. Σε νησιά του Αιγαίου, οι καλικάντζαροι θεωρούνται και δεινοί χορευτές, που παρασύρουν ανθρώπους σε εξαντλητικούς χορούς μέσα στη νύχτα.
Η παρουσία τους περιορίζεται αυστηρά στο Δωδεκαήμερο. Εμφανίζονται την παραμονή των Χριστουγέννων και κινούνται κυρίως τη νύχτα, σε μύλους, γεφύρια, ποτάμια και τρίστρατα. Με το τρίτο λάλημα του πετεινού εξαφανίζονται. Την παραμονή των Φώτων, με τον πρώτο αγιασμό των υδάτων, επιστρέφουν οριστικά στον Κάτω Κόσμο.
Για την αποτροπή τους, η λαϊκή παράδοση προβλέπει συγκεκριμένα μέτρα. Πράξεις χριστιανικής λατρείας, όπως ο σταυρός στις πόρτες και ο αγιασμός των σπιτιών, θεωρούνται βασικά μέσα προστασίας. Παράλληλα χρησιμοποιούνται επωδές, δυνατοί ήχοι και μαγικές πρακτικές, όπως καπνίσματα με δυσώδεις ουσίες και φυλαχτά. Την παραμονή των Θεοφανίων, το καυτό λάδι από τηγανίτες θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματικό.
Ιδιαίτερα επικίνδυνοι θεωρούνται στην ύπαιθρο, όπου παραμονεύουν διαβάτες και μυλωνάδες. Παρ’ όλα αυτά, η παράδοση τους θέλει και αφελείς, εύκολα παραπλανήσιμους με ιστορίες και λόγια.
Η αποχώρησή τους συνοδεύεται από σκωπτικά τραγούδια, στα οποία αποτυπώνεται ο φόβος τους για τον αγιασμό. Μετά τα Φώτα ακολουθεί ο καθαρμός των χωριών και των σπιτιών με φωτιές, σηματοδοτώντας το τέλος της παρουσίας τους και την επιστροφή στην κανονικότητα.
—————————————————————————————
Επιμέλεια Lef.T.. Mε πληroφορίες από sansimera.gr | el.wikipedia.org
