...
Η ταυτότητα της ημέρας
και τα γεγονότα που την «σημάδεψαν»
| 23 Οκτωβρίου 2025 |
Είναι η 296η ημέρα του έτους κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο.
Υπολείπονται 69 ημέρες για τη λήξη του.
🌅 Ανατολή ήλιου: 07:41 – Δύση ήλιου: 18:37 – Διάρκεια ημέρας: 10 ώρες 55 λεπτά
🌑 Σελήνη 1.7 ημερών
| Χρόνια πολλά στον Ιάκωβο και την Ιακωβίνα |
Γεγονότα
1914 – Η Μεγάλη Βρετανία κηρύσσει τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και προσαρτά την Κύπρο. Με το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, η Οθωμανική Αυτοκρατορία συντάχθηκε με τις Κεντρικές Δυνάμεις, οδηγώντας τη Μεγάλη Βρετανία σε ρήξη με έναν παλιό και ασταθή σύμμαχο. Η ευκαιρία για το Λονδίνο να επιλύσει ένα εκκρεμές ζήτημα δεκαετιών είχε φτάσει: το καθεστώς της Κύπρου. Από το 1878, με την Αγγλο–Οθωμανική Σύμβαση, το νησί τελούσε υπό βρετανική διοίκηση, αλλά τυπικά παρέμενε οθωμανικό. Ο σουλτάνος διατηρούσε την κυριαρχία και η Βρετανία κατέβαλλε ετήσιο φόρο υποτέλειας, ένα ίχνος νομιμοφάνειας που διατηρούσε τη φαινομενική ισορροπία.
Στις 5 Νοεμβρίου 1914 (ή 23 Οκτωβρίου με το παλαιό ημερολόγιο), η Βρετανία κήρυξε τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και ταυτόχρονα προσάρτησε την Κύπρο. Με ένα βασιλικό διάταγμα —το Order in Council— διακήρυξε ότι το νησί αποτελούσε πλέον έδαφος της Αυτοκρατορίας. Η συμβολική και στρατηγική σημασία της πράξης ήταν μεγάλη: η Κύπρος, στο σταυροδρόμι της ανατολικής Μεσογείου, εξασφάλιζε στη Βρετανία τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών προς τη Διώρυγα του Σουέζ και τη Μέση Ανατολή.
Για τους Ελληνοκύπριους, η προσάρτηση ερμηνεύτηκε ως απελευθέρωση από την οθωμανική κυριαρχία και προοίμιο μιας μελλοντικής ένωσης με την Ελλάδα. Η Οθωμανική κυβέρνηση δεν αναγνώρισε ποτέ την πράξη, όμως δεν διέθετε τα μέσα να αντιδράσει. Μόνο με τη Συνθήκη της Λωζάννης το 1923 η Τουρκία αναγνώρισε επίσημα την προσάρτηση, και το 1925 η Κύπρος ανακηρύχθηκε Αποικία του Στέμματος — επισφραγίζοντας μια νέα, καθαρά βρετανική εποχή στο νησί.
1974 – Στις 23 Οκτωβρίου 1974, λίγους μήνες μετά την πτώση της δικτατορίας, οι πρωτεργάτες του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου – Γεώργιος Παπαδόπουλος, Στυλιανός Παττακός, Νικόλαος Μακαρέζος, Ιωάννης Λαδάς και Μιχαήλ Ρουφογάλης – συνελήφθησαν τα ξημερώματα και εκτοπίστηκαν στην Κέα. Η απόφαση της κυβέρνησης ελήφθη στο πλαίσιο της προσπάθειας σταθεροποίησης του πολιτεύματος, καθώς υπήρχαν πληροφορίες πως οι χουντικοί επιχειρούσαν να προκαλέσουν αναταραχή ενόψει των πρώτων ελεύθερων εκλογών του Νοεμβρίου. Επισήμως, η αιτιολογία της εκτόπισης ήταν ότι οι πέντε «ανέπτυσσαν συνωμοτική δραστηριότητα» και αποτελούσαν κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια.
Η μεταφορά τους έγινε υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας και με πλήρη μυστικότητα. Η Κέα, απομονωμένη και σχετικά εύκολα ελεγχόμενη, κρίθηκε ιδανική για την προσωρινή κράτησή τους, μακριά από την Αθήνα και τα μέσα ενημέρωσης. Οι εκτοπισμένοι τέθηκαν υπό συνεχή φρούρηση, ενώ λίγους μήνες αργότερα, τον Ιανουάριο του 1975, οδηγήθηκαν στις φυλακές για να προφυλακιστούν ενόψει της δίκης τους.
Η επιλογή του Καραμανλή να απομονώσει τους πρωταίτιους της δικτατορίας είχε ισχυρό πολιτικό και συμβολικό χαρακτήρα: σήμανε το τέλος της ανοχής απέναντι στο καθεστώς της επταετίας και τη δέσμευση της νέας Δημοκρατίας να αποδώσει δικαιοσύνη. Η εκτόπιση στην Κέα αποτέλεσε τον προοίμιο της ιστορικής δίκης του καλοκαιριού του 1975, όπου οι πρωταγωνιστές της χούντας καταδικάστηκαν σε ισόβια. Ήταν η πρώτη πράξη μιας μεταβατικής περιόδου που αποκαθιστούσε τη δημοκρατική νομιμότητα και έκλεινε οριστικά τον κύκλο του αυταρχισμού.
Γεννήσεις
1925 – Ο Μάνος Χατζιδάκις, η μεγαλύτερη μουσική ιδιοφυΐα της Ελλάδας, γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 1925 στην Ξάνθη, «τη διατηρητέα κι όχι την άλλη, τη φριχτή», όπως έλεγε ο ίδιος. Από παιδί σπούδασε πιάνο, βιολί και ακορντεόν, ενώ στην Κατοχή εργάστηκε σε διάφορες δουλειές για να επιβιώσει. Παράλληλα μελετούσε μουσική και φιλοσοφία και γνώρισε κορυφαίες προσωπικότητες των ελληνικών γραμμάτων – Γκάτσο, Σεφέρη, Ελύτη, Τσαρούχη, Σικελιανό – που επηρέασαν βαθιά τη σκέψη του. Η πρώτη του εμφάνιση έγινε το 1944 στο Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν, με τον «Τελευταίο Ασπροκόρακα». Η συνεργασία τους υπήρξε μακρόχρονη και καθοριστική.
Το 1949, με τη διάλεξή του για το ρεμπέτικο, προκάλεσε σάλο, υπερασπιζόμενος το λαϊκό τραγούδι ως αυθεντική καλλιτεχνική έκφραση. Συνέθεσε μουσική για αρχαίες τραγωδίες, αλλά και για τον κινηματογράφο – από τη «Στέλλα» και τον «Δράκο» ως το «America America». Το 1960 τιμήθηκε με Όσκαρ για «Τα παιδιά του Πειραιά», ενώ στη δεκαετία του ’60 άνοιξε νέους μουσικούς δρόμους, συνεργαζόμενος με τον Ξενάκη και γράφοντας το «Reflections» στη Νέα Υόρκη.
Επέστρεψε το 1972, ιδρύοντας το «Πολύτροπο», και λίγο αργότερα ανέλαβε το «Τρίτο Πρόγραμμα», που μεταμόρφωσε σε πολιτιστικό φάρο της μεταπολίτευσης. Το 1989 ίδρυσε την «Ορχήστρα των Χρωμάτων», προσφέροντας μοναδικές ερμηνείες κλασικού και σύγχρονου ρεπερτορίου. Δημιουργός δεκάδων αξεπέραστων έργων – από την «Αθανασία» ως τα «Παράλογα» – ο Χατζιδάκις υπήρξε ποιητής της μουσικής και πνευματικός οδηγός μιας ολόκληρης εποχής. Έφυγε στις 15 Ιουνίου 1994, αφήνοντας πίσω του ένα έργο βαθιά ελληνικό και παγκόσμιο μαζί.
Διαβάστε στο link που ακολουθεί:
Μάνος Χατζιδάκις | Η αυτοβιογραφία ενός πωλητή λαχείων στον ουρανό
Θάνατοι
1983 – Δήμος Σταρένιος – Αιγυπτιώτης ηθοποιός του θεάτρου, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης. Η κινηματογραφική ατάκα του «Μας αγαπάνε οι Γερμανοί. Σαν φίλοι ήρθανε» έμεινε ιστορική…
Ο Δήμος (Δημήτρης) Σταρένιος γεννήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 1909 στο Κάιρο. Το 1932 ήρθε στην Ελλάδα και γράφτηκε στη Σχολή του Εθνικού Θεάτρου ως εξαιρετικό ταλέντο. Τον επόμενο χρόνο έκανε το θεατρικό του ντεμπούτο με τον θίασο της Αλίκης (Θεοδωρίδου) στην κομεντί του Μπέρνσταϊν Ευτυχία.
Το ταλέντο του αναγνωρίσθηκε αμέσως και το γεγονός αυτό του άνοιξε το δρόμο για να συνεργασθεί με σχεδόν όλους τους μεγάλους ηθοποιούς της ελληνικής σκηνής (Κατερίνα, Μελίνα Μερκούρη, Τίτο Βανδή, Αλέκο Αλεξανδράκη, Λάμπρο Κωνσταντάρα, Βίλμα Κύρου, Αλίκη Βουγιουκλάκη, Δημήτρη Χορν κ.ά.).
Στα χρόνια της Κατοχής δραστηριοποιήθηκε στις γραμμές του ΕΑΜ και μέχρι το τέλος της ζωής του παρέμεινε πιστός στην Αριστερά. Το 1945 πρωτοστάτησε στην ίδρυση του εαμικού θιάσου Ενωμένοι Καλλιτέχνες (μαζί με τους Αιμίλιο Βεάκη, Λυκούργο Καλλέργη, Νάσο Κεδράκα, Θόδωρο Μορίδη, Τίτο Βανδή, Αλέξη Δαμιανό, Αλέκα Παΐζη) και υπέστη διώξεις.
Το 1943 έκανε την πρώτη του κινηματογραφική εμφάνιση, κρατώντας ένα μικρό ρόλο στη δραματική ταινία του Γιάννη Χριστοδούλου Μάγια η Τσιγγάνα. Ακολούθησαν συμμετοχές σε πλήθος ταινιών, ανάμεσά τους και διεθνείς παραγωγές (Λέων της Σπάρτης, Αμέρικα Αμέρικα, Ποτέ την Κυριακή, Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται, Ο Τεν Τεν και το Χρυσόμαλλο Δέρας κ.ά.). Στη μεγάλη οθόνη ενσάρκωσε κυρίως ρόλους προδότη, τοκογλύφου και μισάνθρωπου. Ιστορική έμεινε η ατάκα του «Μας αγαπάνε οι Γερμανοί. Σαν φίλοι ήρθανε» στο πολεμικό δράμα του Ντίμη Δαδήρα Η Χαραυγή της Νίκης, παραγωγής 1971.
Τη δεκαετία του ’70 εμφανίσθηκε και στην τηλεόραση, με κορυφαία στιγμή τη συμμετοχή του στο σήριαλ του Βασίλη Γεωργιάδη Ο Χριστός ξανασταυρώνεται στο ρόλο του γερο-Λαδά. Τον ίδιο ρόλο είχε ερμηνεύσει τόσο στη θεατρική (με τον θίασο του Μάνου Κατράκη το1956), όσο και στην κινηματογραφική μεταφορά (του Ζιλ Ντασέν το1957) του αριστουργήματος του Νίκου Καζαντζάκη.
Ο Δήμος Σταρένιος αποσύρθηκε από το θεατρικό σανίδι το 1977, λόγω βαριάς αγγειοπάθειας. Πέθανε στις 23 Οκτωβρίου του 1983, σε ηλικία 74 ετών. Ήταν παντρεμένος με την ηθοποιό Νίνα Βαρβέρη (1910-1988) και δεν απέκτησαν παιδιά.
Στο link που ακολουθεί μπορείτε να διαβάσετε
ακόμα περισσότερα γεγονότα που συνέβησαν αυτή την ημερομηνία
Γέγονε την 23η Οκτωβρίου
————————————————————————
Πηγές: sansimera.gr, el.wikipedia
