Λευτέρης Τηλιγάδας
Η επιχείρηση «Animals» στην Αιτωλ/νία
Μέσα από σιδηροδρομικούς σταθμούς, γέφυρες,
ορεινά περάσματα και αστικά σαμποτάζ, ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ
στήνουν μια καταιγιστική επιχείρηση αποσυντονισμού του Άξονα
στα βουνά και τις πόλεις της Δυτικής Ελλάδας – με στρατηγική επιτυχία.
Καλοκαίρι του 1943. Στη σκιά μιας Ευρώπης που φλέγεται, η Ελλάδα γίνεται το σκηνικό μιας καλά σχεδιασμένης παραπλάνησης. Οι Συμμαχικές Δυνάμεις ετοιμάζονται να αποβιβαστούν στη Σικελία, μα θέλουν να πείσουν τις δυνάμεις του Άξονα ότι το επίκεντρο της εισβολής θα είναι αλλού: στα Βαλκάνια. Το σχέδιο έχει το κωδικό όνομα «Animals». Έτσι από τις 21 Ιουνίου μέχρι τις 11 Ιουλίου του 1943, το έδαφος της κατεχόμενης Ελλάδας μετατρέπεται σε ένα εκτεταμένο πεδίο σαμποτάζ. Κάτω από τον συντονισμό των Βρετανικών Ειδικών Επιχειρήσεων (SOE) και με τη συμμετοχή ανταρτικών μονάδων του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, ξεκινά μια συντονισμένη εκστρατεία χτυπημάτων σε καίρια σημεία του εχθρού. Η Αιτωλοακαρνανία, με τη γεωστρατηγική της σημασία, γίνεται από τα πρώτα θέατρα επιχειρήσεων.
22 Ιουνίου 1943. Τμήματα του 36ου Εφεδρικού Συντάγματος του ΕΛΑΣ στήνουν καρτέρι στον σιδηροδρομικό σταθμό του Αιτωλικού. Μια αμαξοστοιχία, γεμάτη πολεμοφόδια και με επιβάτες 50 Γερμανούς, Πολωνούς στρατιώτες και Έλληνες χωροφύλακες, ξεκινά από το Μεσολόγγι. Όταν φτάνει στο σταθμό και η ατμομηχανή περνά την αποβάθρα, πολλαπλές εκρήξεις τη συγκλονίζουν. Οι αντάρτες του 2/36 τάγματος χτυπούν αστραπιαία. Ακολουθεί σφοδρή μάχη, αλλά οι επιτιθέμενοι έχουν το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού. Το αποτέλεσμα: 30 Γερμανοί νεκροί, 3 αιχμάλωτοι. Από πλευράς ανταρτών, 8 νεκροί, ενώ τέσσερις άμαχοι χάνουν τη ζωή τους. Είναι η μοναδική αναμέτρηση στην οποία εξοντώνεται ολόκληρη η γερμανική δύναμη.
Στις 4 Ιουλίου 1943. Η δράση μεταφέρεται στον Βάλτο. Οι άντρες του ΕΔΕΣ εξαπολύουν νυχτερινή επίθεση στην ιταλική στρατιωτική βάση της γέφυρας του Αχελώου. Δύο αξιωματικοί νεκροί, 32 τραυματίες για τον ΕΔΕΣ. Απέναντι, μια φρουρά 200 Ιταλών συντρίβεται. Η προκεχωρημένη θέση του εχθρού καταλαμβάνεται και οι μονάδες αποσύρονται με λάφυρα.
5 Ιουλίου 1943. Άνδρες του 3ου τάγματος του 2/39 ανατινάζουν τη γέφυρα της Συκιάς πάνω στο δίαυλο που ενώνει τις λίμνες Τριχωνίδα και Λυσιμαχία, και προξενούν σημαντικές καταστροφές στο σιδηροδρομικό δίκτυο του ΣΒΔΕ πριν το Αγγελόκαστρο, αποκόπτοντας με τον τρόπο αυτό την οδική και σιδηροδρομική επικοινωνία του Αγρινίου με τα χωριά που βρίσκονται στους βόρειους πρόποδες του Αρακύνθου και κατευθύνονται προς το χωριό Λυσιμαχία όπου έχει στρατοπεδεύσει μια ιταλική διλοχία για να ελέγχει το στρατηγικής σημασίας πέρασμα της Κλεισούρας και, ταυτόχρονα, να εποπτεύει την πλούσια παραγωγή δημητριακών του παραλίμνιου κάμπου για λογαριασμό των κατοχικών δυνάμεων. Οι Ιταλοί ήταν καλά οχυρωμένοι μέσα στο χωριό και οι μάχες διενεργήθηκαν από σπίτι σε σπίτι. Οι αντάρτες, αποφασισμένοι, δεν άφησαν κανένα κενό. Ο καπετάν Επαμεινώντας, επικεφαλής της επιχείρησης, συντόνιζε με ακρίβεια τις κινήσεις των ανταρτών του. Η ιταλική διλοχία εξουδετερώθηκε αλλά οι απώλειες ήταν βαριές και για τις δύο πλευρές. Το αποτέλεσμα όμως ήταν καθοριστικό. Οι άντρες του ΕΛΑΣ επέστρεψαν στον Άγιο Βλάση Τριχωνίδας με γεμάτα σακίδια από ιταλικά όπλα, πολεμοφόδια και μια μεγάλη ποσότητα σιταριού, λάφυρα ενός αγώνα που, πέρα από τη στρατιωτική του σημασία, είχε και χαρακτήρα επιβίωσης.
Από τις 7 Ιουλίου, τα τμήματα του ΕΔΕΣ Βάλτου, υπό τον οπλαρχηγό και γιατρό Στυλιανό Χούτα, καταλαμβάνουν τα υψώματα στο Μακρυνόρος. Κόβονται οι τηλεφωνικές και τηλεγραφικές επικοινωνίες, και τη νύχτα της 9ης Ιουλίου, ξεκινά η μεγάλη επιχείρηση ανατινάξεων. Με επικεφαλής τον ταγματάρχη της βρετανικής αποστολής Θέμη Μαρίνο και τους αξιωματικούς Μούτσο και Ματαντό, οι γέφυρες Αννίνου, Κομποτίου, Αγίου Νικολάου και Ζούτου καταρρέουν η μία μετά την άλλη.
Στις 10 Ιουλίου, αντάρτες του ΕΛΑΣ Ναυπακτίας ανατινάζουν γέφυρα στη Ρίζα, κόβοντας την κυκλοφορία του εχθρού. Στην Κακιά Σκάλα, ένα γερμανικό όχημα καταστρέφεται και όλοι οι επιβαίνοντες καίγονται ζωντανοί. Την ίδια μέρα, στα υψώματα της Γουρίτσας, ο ΕΛΑΣ Τριχωνίδας πετυχαίνει αποφασιστική νίκη που ενισχύει το ηθικό των ανταρτών με την αυτοπεποίθηση του νικητή.
Στις 11 Ιουλίου, ο ΕΛΑΣ επιτίθεται ξανά στη Ρίζα: πέντε Γερμανοί πέφτουν νεκροί, ανάμεσά τους κι ένας αξιωματικός. Την ίδια στιγμή, στο Αγρίνιο, η δράση μεταφέρεται στις σκιές της πόλης. Ο Εφεδρικός ΕΛΑΣ Τριχωνίδας και η ΕΠΟΝ χτυπούν επιλεκτικά: λεηλατούν ιταλική αποθήκη ιματισμού και καπναποθήκη με υγειονομικό υλικό. Το πολύτιμο φορτίο μεταφέρεται κρυφά στον Δρυμώνα, στα χέρια των ανταρτών.
Οι συντονισμένες ενέργειες της επιχείρησης «Animals» προκαλούν σοβαρούς πονοκεφάλους στις κατοχικές δυνάμεις. Η παραπλάνηση πετυχαίνει – οι Γερμανοί στρέφουν την προσοχή τους στην Ελλάδα, την ώρα που οι Σύμμαχοι αποβιβάζονται στη Σικελία. Η στρατηγική αποστολή επιτυγχάνεται. Όμως το τίμημα είναι βαρύ: τα αντίποινα των κατοχικών στρατευμάτων τρομοκρατούν τον άμαχο πληθυσμό, ενώ η έντονη παρουσία των Βρετανών αρχίζει να επιδεινώνει τις εύθραυστες ισορροπίες μεταξύ των ελληνικών αντιστασιακών οργανώσεων.
——————————————————————————————————————————————————————–
Υποσημείωση: Οι χρονολογίες που καταγράφονται πριν την 16η Φεβρουαρίου 1923 είναι σύμφωνες με την χρονολόγηση των πηγών. Για την αντιστοίχιση με τη σημερινή χρονολόγηση πρέπει στην αντίστοιχη χρονολογία να προστεθούν 13 μέρες.
Φωτογραφία: Αντάρτες
——————————————————————————————————-
Η μνήμη είναι μια δυνατότητα για να διευρύνουμε το μέλλον
και όχι για να το συρρικνώσουμε στο ήδη ξεπερασμένο παρελθόν
