...
| Ένα γεγονός |
Η πρώτη μεγάλη απεργία εργατών στην Ελλάδα
| Στις 16 Φεβρουαρίου του 1879 οι εργάτες του Ναυπηγείου της Σύρου
ξεκίνησαν απεργία που κράτησε μια εβδομάδα
και τερματίστηκε με την αποδοχή των αιτημάτων από τη διοίκηση της εταιρείας |
Όταν μιλάμε για τις πρώτες απεργίες στον κόσμο, το μυαλό των περισσότερων πηγαίνει κατευθείαν στο Σικάγο του 1881, επειδή εκείνες οι κινητοποιήσεις έμειναν στην παγκόσμια μνήμη ως σύμβολο του εργατικού αγώνα, όμως αν σταθούμε ψύχραιμα στα γεγονότα θα δούμε ότι δύο χρόνια νωρίτερα, το 1879, στη Σύρο είχε ήδη ανάψει η πρώτη μεγάλη σπίθα, καθώς χιλιάδες εργάτες σε μια πόλη που αποτελούσε τότε το σπουδαιότερο εμποροναυτιλιακό και βιομηχανικό κέντρο της χώρας τόλμησαν «να σηκώσουν το κεφάλι», σε μια εποχή όπου στην υπόλοιπη Ελλάδα δεν υπήρχε ούτε στοιχειώδης μορφή εργατικής οργάνωσης, ούτε θεσμική κατοχύρωση δικαιωμάτων, ούτε καν η ιδέα ότι ο εργάτης μπορεί να διαπραγματευτεί συλλογικά την εργασία του.
Η Ερμούπολη, η καρδιά της Σύρου, είχε διαμορφωθεί μέσα από ιστορικές συγκυρίες που τη μετέτρεψαν σε κόμβο του διαμετακομιστικού εμπορίου της Ανατολής, με αποτέλεσμα κατά τη δεκαετία του 1870 να αριθμεί περίπου 21.000 κατοίκους, από τους οποίους οι 2.500 ήταν εργάτες που απασχολούνταν στο ναυπηγείο, στα μηχανουργεία, στα βυρσοδεψεία, στους αλευρόμυλους και σε μια σειρά από βιοτεχνικές μονάδες που τροφοδοτούσαν τους δύο πνεύμονες της πόλης, δηλαδή το εμπόριο και τη ναυτιλία, ενώ η οικονομική της ακμή είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο ώστε οι Άγγλοι έμποροι, όταν έλεγαν «Ελλάδα», συχνά εννοούσαν τη Σύρο, η οποία μέχρι το 1875 αποτελούσε το σημαντικότερο λιμάνι όχι μόνο της χώρας αλλά και της νοτιοανατολικής Μεσογείου.
Η εικόνα όμως πίσω από τη βιτρίνα της ευημερίας ήταν πολύ διαφορετική για τον κόσμο της εργασίας. Oι εργάτες δούλευαν δώδεκα ώρες την ημέρα κάτω από εξαντλητικές συνθήκες, με μεροκάματα που συχνά δεν επαρκούσαν ούτε για τα στοιχειώδη, σε μια κοινωνία όπου η πλειονότητα ήταν αναλφάβητη και στερημένη από κοινωνικές παροχές, ενώ την ίδια περίοδο στην Ευρώπη, όπου είχε ήδη ιδρυθεί η Διεθνής Ένωση Εργατών το 1864, άρχιζαν να εμφανίζονται οι πρώτες οργανωμένες εργατικές διεκδικήσεις, οι οποίες, παρότι έφταναν στην Ελλάδα με καθυστέρηση και υπό λογοκρισία, καλλιεργούσαν σιγά σιγά την αίσθηση ότι κάτι αλλάζει και ότι ο εργάτης δεν είναι καταδικασμένος να σκύβει αιώνια το κεφάλι.
Στη Σύρο, η κρίση συσσωρεύτηκε μέσα από μια αλληλουχία δυσμενών εξελίξεων, αφού η ένταση στις σχέσεις Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα τέλη της δεκαετίας του 1860 έπληξε το εμπόριο, από το γεγονός ότι το μεγάλο ποσοστό εισαγωγών και εξαγωγών συνδεόταν με τα οθωμανικά λιμάνια. Oι κακές σοδειές στις Κυκλάδες περιόρισαν τη ρευστότητα, ο Γαλλοπρωσικός Πόλεμος του 1870 διατάραξε τις συναλλαγές με τη Γαλλία και η άνοδος του Πειραιά σε συνδυασμό με την επικράτηση των ατμόπλοιων έναντι των ιστιοφόρων αποδυνάμωσε το συριανό ναυπηγείο, το οποίο, παρότι είχε κατασκευάσει τα 8/10 του ελληνικού στόλου μετά το 1821, άρχισε να χάνει έδαφος, την ίδια στιγμή που η κρίση του 1876 στη βυρσοδεψία οδήγησε σε πτώση 50% των εξαγωγών και σε μαζικές απολύσεις.
Μέσα σε αυτό το ήδη βαρύ περιβάλλον, στις αρχές του 1879 ξέσπασε παγκόσμια νομισματική κρίση που χτύπησε καίρια τη Σύρο, επειδή οι συναλλαγές γίνονταν κυρίως με ρωσικά και οθωμανικά νομίσματα τα οποία υποτιμήθηκαν έως 25%-27%, ενώ η τιμή του ψωμιού αυξήθηκε αντίστοιχα, με αποτέλεσμα οι εργάτες που πληρώνονταν με βάση την «αγοραία διατίμηση» να χάνουν σχεδόν το μισό της αγοραστικής τους δύναμης, τη στιγμή που το κράτος και η Εθνική Τράπεζα υπολόγιζαν τις συναλλαγές τους με βάση τη «βασιλική διατίμηση», δηλαδή την πραγματική αξία του νομίσματος, γεγονός που δημιούργησε εκρηκτική αντίφαση ανάμεσα σε μισθούς και τιμές.
Η απάντηση ήρθε οργανωμένα, καθώς στις 14 Φεβρουαρίου 1879 ιδρύθηκε, ενώπιον συμβολαιογράφου, ο «Αδελφικός Σύνδεσμος των Ξυλουργών του Ναυπηγείου Σύρου», το πρώτο ουσιαστικά εργατικό σωματείο της χώρας, ο οποίος δύο ημέρες αργότερα κήρυξε απεργία ζητώντας καθορισμό κατηγοριών εργασίας, ημερομίσθιο αντί για κατ’ αποκοπή αμοιβή, αύξηση αποδοχών, μείωση ωρών εργασίας και παύση απολύσεων, ενώ σχεδόν ταυτόχρονα οι εργάτες των βυρσοδεψείων διεκδίκησαν αύξηση 27%, πληρωμή με βάση τη βασιλική διατίμηση, κατάργηση της «κουτουράδας» και εξασφάλιση εργασίας για όλους.
Η σύγκρουση κλιμακώθηκε όταν οι εργοδότες απέρριψαν τα αιτήματα και επιχείρησαν να σπάσουν τις κινητοποιήσεις με απολύσεις και απεργοσπάστες, γεγονός που οδήγησε σε μαζικές διαδηλώσεις, σε παρεμβάσεις της αστυνομίας και σε αποστολή ενισχύσεων από την Αθήνα, ενώ οι εφημερίδες της εποχής άλλοτε μιλούσαν για «υποκινητές» και άλλοτε για «συστηματοποιημένο έγκλημα», παρότι οι δημόσιες αρχές δεν είχαν κηρύξει τις απεργίες παράνομες, περιοριζόμενες σε συλλήψεις για επιμέρους επεισόδια.
Παρά το γεγονός ότι οι ναυπηγοεργάτες πέτυχαν αρχικά μικρή αύξηση και επέστρεψαν στη δουλειά, οι απολύσεις που ακολούθησαν προκάλεσαν νέα απεργία η οποία διήρκεσε μήνες χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα, ενώ οι βυρσοδέψες, ύστερα από δυναμικότερες κινητοποιήσεις, κατόρθωσαν σε μεγάλο βαθμό να επιβάλουν τα αιτήματά τους, αν και οι διώξεις των πρωτεργατών υπήρξαν αναπόφευκτες.
Έτσι, παρότι το απεργιακό κύμα του 1879 δεν ανέτρεψε τις οικονομικές ισορροπίες μιας πόλης που ήδη έμπαινε σε τροχιά παρακμής, άφησε πίσω του ένα ιστορικό αποτύπωμα, επειδή απέδειξε ότι η ελληνική εργατική τάξη, ακόμη και πριν από το Σικάγο, είχε το θάρρος να οργανωθεί και να διεκδικήσει συλλογικά τα δικαιώματά της, ανοίγοντας έναν δρόμο που στα επόμενα χρόνια θα επεκτεινόταν σε ολόκληρη τη χώρα και θα καθιστούσε την απεργία βασικό εργαλείο κοινωνικής πάλης μέσα στο αστικό καθεστώς.
——————————————————————————————————————————–
Μς πληροφορίες από: Παναγιώτης Κουλουμπής, 1879. Η ιστορική εξέγερση των Συριανών Εργατών που γέννησαν τις πρώτες καταγεγραμμένες στην ιστορία απεργίες στην Ελλάδα. (ανακτήθηκε από https://www.syrostoday.gr/News/120816-1879-H-istoriki-eksegersi-ton-Syrianon-Ergaton-poy-gennisan-tis-protes-katagegrammenes-stin-istoria-apergies-stin-Ellada.aspx, στις 14.2.2026)
————————————————————————————
Επιμέλεια: Lef.T
