11 Αυγούστου 2022

Θόδωρος Λαδάς – Μια μαρτυρία για τη δολοφονία του

Ο Θόδωρος Λαδάς, υποδηματεργάτης το επάγγελμα,
χειροδύναμος και γύρω στα 27 έτη της ηλικίας

  • έγραψε ο Γεράσιμος Στεφανάτος*

Είχαν γεμίσει τα δωμάτια των Αρχείων με κλομπ και άλλα φονικά αντικείμενα καθώς και κάτι πυροτεχνήματα ακόμη οπού συνηθίζονται τη Λαμπρή στο Αγρίνιο και τα λένε Χαλκούνια. Είναι ένα χαρτόνι με φόρμα μικρής μπουκάλας που το ανάβουν με σπίρτο και κάνει ένα δαιμονισμένο θόρυβο οπού συνοδεύεται με λάμψη ενός-δύο μέτρων. Να μερικά από τα μέσα που οι παλληκαράδες του Αρχείου θέλαν να διαλύσουν το κόμμα για να αναγνωρίσει αυτούς η Κομμουνιστική Διεθνής. Βέβαια εδώ πρόκειται περί εξογκωμένης ανοησίας, μα εφ΄ όσον δεν αποκηρύζονταν από το Αρχείο μαρξιστικό Κέντρο ως ταραχοποιοί και ασυμβίβαστοι με την κομμουνιστική του ιδιότητα αναλαμβάνει η Αρχειομαρξιστική οργάνωση την ευθύνη δι΄ αυτούς, καθώς και το ΚΚΕ για τους δικούς του οπαδούς, οπού διέπραττον τέτοιες ασκήμιες.

Ο Θόδωρος Λαδάς, υποδηματεργάτης το επάγγελμα, χειροδύναμος και γύρω στα 27 έτη της ηλικίας, ακατάρτιστος θεωρητικά μα φανατικός οπαδός του ΜΑΡΞ, του Ενγκελς, του Λένιν, είχε πιστέψει ότι οι άνθρωποι του κόμματος προδίδουν τον ΜΑΡΞ και τον Λένιν και ότι έπρεπε να τους κτυπούμε ώσπου να τους διαλύσουμε. Σε κάποια συνέλευση του σωματείου τους είχε δώσει μερικές ξυλιές στον Φουρσάκο και σε κάποιον άλλο οπού δεν θυμάμαι τ΄ ονομά του και αυτοί φαίνεται δεν μπόρεσαν ν΄ αμυνθούν με τα χέρια τους εμπρός στη σωματική δύναμη του Θόδωρου Λαδά. Γι΄ αυτό, μερικές μέρες αργότερα τον επλησίασαν στην οδός Λυκούργου και Αθηνάς και ενώ ο ένας του ομιλούσε ο άλλος τον εμαχαίρωσε στα πλευρά. Επερπάτησε μαχαιρωμένος έως την πλατεία Κάνιγγος, οπού εκεί ευρήκε τυχαίως τον αδελφό του Κώστα, του αφηγήθει τι και πώς και από ποιους του συνέβει και ο αδελφός του τον μεταφέρει στην κλινική Καριοφιλιά επί της οδού Πατησίων, αλλά ο δύστυχος πέθανε, έπειτα από δέκα ώρες, από εσωτερική αιμοραγία.

Τώρα ο Λαδάς είναι το δεύτερο θύμα από οπαδούς του κόμματος. Μα το κόμμα, όπως και στην προγενέστερη περίπτωση του Ζαχαριάδη, έτσι και στην περίπτωση του Φουστσάκου, όχι μόνον δεν τον καταδικάζει δημοσίως, μα τον περιθάλπτει, του παρέχει όλα τα απαιτούμενα οικονομικά μέσα για τη διατήρησή του. Αυτήν την αχαρακτήριστη διαγωγή και των δύο διοικήσεων του κόμματος, στην πρώτη του Ηλία Γεωργοπαπαδάτου, οπού εκείνη την εποχή ήτον ο Σεραφείμ ΜΑΞΙΜΟΣ, Κώστας Σκλάβος, Χαϊνόπουλος, Νίκολης. Στη δολοφονία του Θόδωρου Λαδά ήτο Χαϊτάς. Αποστόλου, Κώστας Θέος, Σιάντος. Και στους δύο η διοίκησης του κόμματος επήρε την ίδια θέση. Υποστήριξε και ηθικώς και υλικώς τους φονιάδες τίμιων εργατών οπού εργάζονταν για το συμφέρον της τάξης των, πιθανό με εσφαλμένη τακτική, μα εδώ πρόκειται τώρα για φόνο, οπού μία πολιτική οργάνωση πρέπει να ξεκαθαρίσει τη θέση της και απέναντι στους οπαδούς και απέναντι στην κοινωνία και απέναντι στην ιστορία γενικότερα.

Οι Αρχειομαρξιστές έμεναν με τα δύο αυτά θύματα φονευθέντες από κομματικούς ανθρώπους, και το κόμμα με μια ολόκληρη λογομαχία για τους δολοφόνους Αρχείους, για τους ανθρώπους των Μασονικών Στοών και άλλες φράσεις, μα πάντα οι άνθρωποι κρίνουν το τελικό αποτέλεσμα, και το αποτέλεσμα ομιλεί παρ’ όλα τα κόλπα. Παρ’ όλες τις φαλτσέτες, παρ’ όλες τις ενέδρες, οπού πράγματι έκαναν οι Αρχειομαρξιστές, δεν υπάρχει ένα κομματικό θύμα νεκρό και γι’ αυτόν τον λόγο, το κόμμα οφείλει να επανορθώσει το κενό αυτό και να αναθεωρήσει τη στάση του για τον Ηλία Γεωργοπαπαδάκο και για τον Θεόδωρο Λαδά. Οι διοικήσεις εκείνης της εποχής παρήλθον, τα πρόσωπα έρχονται και φεύγουν, μα το κόμμα παραμένει κόμμα…

Και το κόμμα πρέπει πάντα να αναπροσαρμόζεται και να παίρνει τις ζωντανές φλόγες και άλλη να του δίνει ζωή, να παίρνει πάντα από τη δράση του και τα δικά του παθήματα άφοβα και θαρραλέα, σαν ένας εντολοδόχος μιας τάξεως, σαν ένα μέσον και όχι σαν ένας σκοπός, σαν ένα μέσο για τη διάπλαση και μόνον για τη διάπλαση του πνεύματος της μάζας. Η δημόσια καταδίκη των φονιάδων του Ηλία Γεωργοπαπαδάκου και Θεόδωρου Λαδά είναι μια υποχρέωση στοιχειώδης, αλλά και ένα τεράστιο χρέος απέναντι στην τάξη που θέλει να εκπροσωπήσει. Έπειτα από το θάνατο του Θεόδωρου Λαδά, δημιουργήθηκε μια παγερά αλλά και ταραγμένη ατμόσφαιρα μέσα στους Αρχειομαρξιστάς, καθώς επίσης η ίδια ατμόσφαιρα είχε δημιουργηθεί μέσα στο ΚΚΕ και στους πλέον απερίσκεπτους και στους πλέον παλληκαράδες.

Συνήντησα προσωπικώς την ημέρα ακριβώς οπού πέθανε ο Λαδάς αξιόλογα μέλη του κόμματος: τον Σταμελάκο, τον Γιώργη Γρηγοράτο, τον Σιτοκωντασταντίνου, τον Θεόφιλο Σαϊδι και δεν θυμάμαι ποιους άλλους… Ήταν κυριολεκτικά συντριμμένει, αμίλητοι, σε βαθιούς στοχασμούς, έτοιμοι να εκραγούν κατά των φονιάδων και προπάντων κατά των προστατών. Μια διακήρυξη από τους εργάτες και διανοουμένους Αρχειομαρξιστάς εκείνη την ημέρα προς τα μέλη και οπαδούς του ΚΚΕ, προς την Κ.Ε. του και προς την Γραμματεία της Τρίτης Διεθνούς, προς όλη την τάξη των εργαζομένων και καταπιεζόμενων γενικά, θα έπρεπε να είναι το απαραβίαστο καθήκον προς την τάξην μα και στα ιδανικά μας… Μα εσυνέβει όλως διόλου το αντίθετο…

Σε ένα μικρό καφενείο της οδού Πειραιώς, έγινε μια σύσκεψη στην οποία ο Κώστας Λαδάς, αδελφός του φονευθέντος, ο Σάββας Χαϊτόπουλος, ο Μήτσος γιωτόπουλος, ο Πέτρος Αντρόνης και δύο άλλα πρόσωπα οπού δεν μπόρεσα να δω τα πρόσωπά τους, και αποφασίζεται να υποβληθεί μήνυση στο αστικό δικαστήριο, ότι ο Φουρτσάκος και κάποιος άλλος, οπού δεν θυμάμαι το όνομά του, εδολοφόνησαν τον Λαδά. Και ο αδελφός του Κώστας φεύγει με κάποιο νομικό πρόσωπο, οπού και αυτουνού το όνομα δεν θυμάμαι, και βαδίζουν προς την εισαγγελία για τη νομική δίωξη των φονιάδων, οπότε παραγνωρίζεται για δεύτερη φορά το ταξικό δικαστήριο και ανατίθενται έτσι εσωταξικές υποθέσεις σε ανεύθυνα αστικά δικαστήρια.

Η απόφασις των Αρχειομαρξιστών ηγετών που πάρτηκε στο μικρό κεφενεδάκι της οδού Πειραιώς και ακριβώς απέναντι από το Βρεφοκομείον μαρτυρά πόσο εμπιστοσύνη είχαν στην εργατική τάξη για να κρίνει και να λύσει τις διαφορές και τις ακρότητες μέσα στην πρωτοπορεία της. Ό,τι συνέβαινε μέσα στο ΚΚΕ, οπού η διοίκησή του εθεωρούσε τον εαυτό της για σκοπό το ίδιο, εσυνέβαινε και στους Αρχειομαρξιστές, ήτο δι΄ αυτούς σκοπός και ο σκοπός το κέντρο και η τάξις ήτο μόνον διά να προικοδοτεί, να δίδει ύλη στο Κέντρο και κανένα άλλο δικαίωμα δεν είχαν: Η ΤΑΞΙΣ ΕΘΕΩΡΕΙΤΟ ΧΩΡΙΣ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΑΣ ΔΥΟ ΔΙΟΙΚΗΣΕΙΣ…

Την ίδια βδομάδα, μάλλον 2-3 μέρες από το θάνατο του Λαδά, συνέπεσε και η τακτική εβδομαδιαία συνεδρίαση της ομάδας οπού οργανικά ανήκα, σε ένα υποδηματοποιείο, σε μια πάροδο της οδού Αχαρνών, αργά την νύκτα, οπού όλα τα άλλα μαγαζιά ήταν κλειστά και πολύ σπάνια περνούσαν άνθρωποι από αυτό το μικρό δρόμο σαν άνοιγε το μαγαζί οπού είχε κλειδί και κατόπι ένας – ένας εμπαίναμε μέσα στο μικρό μαγαζί. Ανοιγε την πόρτα ένας και την έκλεινε προσεχτικά. Πάνω στον τσαγκαράδικο πάγκο ήταν η λαδόλαμπα αναμένη με κατεβασμένο στο ελάχιστο το φως της, έτσι φαίνεται την είχε αφήσει ο ιδιοκτήτης του τσαγκαράδικου, εκείνος που είχε δώσει το κλειδί στον Χαϊτόπουλο και αυτός μας έδινε εμάς για να ανοίξουμε την πόρτα. Σε αυτό το τσαγκαράδικο είχαμε συνεδριάσει πάρα πολλές φορές και αισθανόμεθα κάποια ασφάλεια και άνεση μαζί… Ασφάλεια γιατί στον μικρό αυτόν δρομίσκον δεν υπήρχε ίχνος ζωής μέσα στην νύχτα και άνεση γιατί υπήρχαν και καλά και καθαρά καθίσματα γύρω και ένας πλεχτός καναπές τεσσάρων θέσεων, μα το κυριότερο ότι δεν υπήρχε τσαγκαράδικη δυσοσμία του μαστέλου και της βρεγμένης μετσασόλας… σπανιότατο πράγμα για εκείνη την εποχή που σας ομιλώ.

Δεν ξέρω τι ανακατατάξεις και μετακινήσεις γίνονταν αυτό τον καιρό μέσα στην Αρχειομαρξιστική οργάνωση, μα είχαν περάσει αυτές τις μέρες πολλά πρόσωπα από αυτήν την ομάδα οπού ανήκα κι εγώ και για τον λόγον αυτό δεν μπορώ να θυμηθώ πόσοι και ποιοι είμαστε σ΄ αυτή τη συνεδρίαση. Θυμάμαι καλά τον Διονύση Αντρόνη, τον Κώστα Δημητρακόπουλο, έναν φοιτητή της Ιατρικής οπού αδυνατώ να γράψω το όνομά του, έναν Γιάννη αργυροχρυσοχόο και δύο ή τρεις άλλους οπού δεν μπορώ να τους θυμηθώ. Οφείλω να ομολογήσω ότι ποτέ δεν βρέθηκα σε τόσο παγωμένη παρέα. Ουδέποτε στη ζωή μου βρήκα τους συνεργάτες μου μέσα στην πλήξη οπού τους ηύρα εκείνη τη νύχτα. Κανείς δεν αντάλλαξε ούτε μια λέξη ώσπου όλοι να συγκεντρωθούμε και να αρχίσει η συνεδρίαση. Τη συνεδρίαση την άνοιξε ο Σάββας Χαϊτόπουλος όπως πάντα: «Σύντροφοι, ο φόνος του Θεόδωρου Λαδά, ήταν μια προσωπική εκδίκηση των συναδέλφων του Φουρτσάκου και του άλλου (οπού δεν θυμάμαι εγώ τ΄ όνομά του). Ήταν μανιάτικη εκδίκηση γιατί τον είχε σκαμπιλήσει στη συνέλευση του σωματείου μας, την περασμένη εβδομάδα, οπού είχαν λογοφέρει για πολιτικές διαφορές». Αυτά ήταν τα λόγια που μας είπε ο Χαϊτόπουλος, σαν υπεύθυνος του Κέντρου οπού αυτήν την στιγμή έκφραζε τας απόψεις του Κέντρου.

 

Ο Γεράσιμος Στεφανάτος ήταν στέλεχος της Αρχειομαρξιστικής Αντιπολίτευσης στη δεκαετία του ΄20 – μια ταραγμένη δεκαετία στη διάρκεια της οποίας διαμορφώθηκε το κομμουνιστικό κίνημα στην Ελλάδα. Στη διάρκεια του Ισπανικού Εμφύλιου πολέμησε στο πλευρό του ΡΟUM και μετά εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη.
Πηγή: Αναμνήσεις ενός παλιού Αρχειομαρξιστή – Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα, Πολιτικό καφενείο – Μεγάλος Ανατολικός.
Φωτογραφία: Κώστας Λαδάς

AgrinioStories