27 Νοεμβρίου 2021

Καημοί Λιμνοθάλασσας: Ένα έντυπο ντοκιμαντέρ

Οι καημοί της Λιμνοθάλασσας
Ένα ντοκιμαντέρ χωρίς, πλέον, κινούμενες εικόνες

Κείμενο: Άλκης Γαλδαδάς
Φωτογραφίες: Φορέας Διαχείρισης Λ/Θ Μεσολογγίου-Ακαρνανικών Ορέων

 

Στην οθόνη, ο θεατής βλέπει πουλιά στο χείλος ενός γκρεμού. Εκτός πλάνου ακούγεται μια φωνή σε ρυθμό αναφοράς:

 

9 Ιουνίου: Ρίψη τροφής, 70 περίπου κιλά, στην ταΐστρα.δεν παρατηρήθηκε όρνιο.

10 Ιουνίου: Επίσκεψη στο φαράγγι της Κλεισούρας, κάτω από τον δρόμο Αντιρρίου-Ιωαννίνων. Δεν παρατηρήθηκε κανένα όρνιο σε πτήση ή στα βράχια. Αναμένω να δω τους νεοσσούς, αλλά δεν φαίνονται. Υποθέτω ότι, λόγω θέρους και έντονου ήλιου, επιλέγουν να κάθονται σε σκιερές θέσεις στα ενδότερα των «παταριών» που φωλιάζουν. Υπάρχουν λίγα βραχοχελίδονα. Θυμάμαι παλιότερα φώλιαζαν και βουνοσταχτάρες, αλλά τώρα όχι πια.

14 Ιουνίου: Επίσκεψη στην Κλεισούρα, αργά το απόγευμα, μέχρι το σούρουπο. Οι νεοσσοί, αυτή τη φορά, εμφανίζονται. Έχουν μεγαλώσει, περπατούν έξω από τη φωλιά τους και γίνονται ορατοί από κάτω.

 

15 Ιουνίου: Επίσκεψη στο φαράγγι του Ράγκου (στον Αράκυνθο, πηγαίνοντας από Μεσολόγγι προς Αγρίνιο, με πρόσβαση από τη βόρεια πλευρά, μέσω του χωριού Μούσουρα). Δεν παρατηρήθηκαν όρνια. Ο νεοσσός των χρυσαετών είναι μισοντυμένος με σκουρόχρωμα φτερά. Σηκώνεται στα πόδια του καλά, περπατά μέσα στη φωλιά και, σαν μωρό που είναι, τσιμπολογά αντικείμενα: κλαδάκια και υπολείμματα τροφής. Οι γονείς, σε αυτή τη φάση, μένουν μεγάλο διάστημα της ημέρας εκτός φωλιάς.

18 Ιουνίου: Ρίψη τροφής, 75 περίπου κιλά, στην ταΐστρα. Στη γύρω περιοχή δεν παρατηρήθηκε όρνιο… (Cut!)

Τώρα κάνει είσοδο ο Φορέας Διαχείρισης.

Αλλαγή πλάνου: νησίδα Ντολμάς, στη Λιμνοθάλασσα, ανάμεσα σε Μεσολόγγι και Αιτωλικό. Εκεί βρίσκεται μνημείο αφιερωμένο στον Γρηγόρη Λιακατά και στους υπερασπιστές του Ντολμά, γνωστού για την περίφημη ομώνυμη μάχη, που συνέβαλε στην άμυνα του Αιτωλικού και στην ηρωική πτώση του στα χέρια των Οθωμανών, στις 28 Φεβρουαρίου 1826. Δεν έχουμε, όμως, πάει ως εκεί γι’ αυτό.

Μεσημέρι, ο ήλιος καίει. Η επιφάνεια του νερού λεία, χωρίς την παραμικρή ρυτίδα. Πίσω μας ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο, αδιάφορης αισθητικής. Αντίθεση και σύνθεση στο ίδιο σημείο. Πώς φτάσαμε ωςεκεί; Από την οδό πρόσβασης που διασχίζει από βορρά προς νότο τη Λιμνοθάλασσα και κατασκευάστηκε την περίοδο των έργων ΕΔΟΚ-ΕΤΕΡ, στα τέλη της δεκαετίας του1960. Η Λιμνοθάλασσα, όμως, είναι ένας ζωντανός οργανισμός με απαιτήσεις για διατήρηση, διαφύλαξη και επαγρύπνηση.

 

Επιστήμονες συλλέγουν στοιχεία του πυθμένα, που είναι απαραίτητα για τη διαβίωση των ψαrιών, ώστε να ελέγξουν αν τα νερά της Λιμνοθάλασσας είναι φορτισμένα με ρύπους.

 

Σήμερα, ο δρόμος αυτός βρίσκεται υπό καθεστώς καθαίρεσης και αποκατάστασης της συνέχειας της Λιμνοθάλασσας. Διότι τη διαχωρίζει σε δύο τμήματα. Το ανατολικό απολαμβάνει σε πολύ μικρό βαθμό την απαραίτητη ανανέωση και οξυγόνωση των υδάτων, με αποτέλεσμα την εμφάνιση περιοδικών φαινομένων υπερτροφίας των φυτικών οργανισμών. Κοιτάζεις γύρω σου και, αν δεν ξέρεις, όλα σού φαίνονται όμοια. Το ακίνητο νερό και η χαμηλή βλάστηση. Καιρός για μια πορεία που αρχίζει λίγο κάτω από την επιφάνεια του νερού και, τελικά, μας οδηγεί μέχρι το απρόσιτο καταφύγιο της Κλεισούρας, με τους αετούς και τα όρνια. Οδηγός σε αυτή την περιπλάνηση ο περιβαλλοντολόγος Γιάννης Σελιμάς (M.Sc. Οικονομική & Περιφερειακή Ανάπτυξη, Συντονιστής του Φορέα Διαχείρισης Λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου-Ακαρνανικών Ορέων).

Μπορεί να αρχίζουν με το ίδιο γράμμα οι δύο λέξεις, αλλά συντονιστής δεν σημαίνει και «σερίφης». Ο Γιάννης Σελιμάς είναι υποχρεωμένος, ωστόσο, να κάνει και το δεύτερο αρκετές φορές, όταν κάποιοι ξε περνούν τα όρια, μόνο που δεν έχει άστρο, προανακριτική αρμοδιότητα ή δυνατότητα επιβολής προστίμων – ο ίδιος θα ήθελε να είναι μόνο συζητητής και σύμβουλος. Πρέπει, όμως, να έχει τα μάτια του παντού, να τρέχει σε μια απέραντη έκταση με βιοποικιλότητα ποικιλότητα μοναδική στην Ελλάδα. Σε μια προσπάθεια να καθαριστεί η περιοχή από τα πεταμένα μπάζα και τα σκουπίδια, προέκυψε τόσο υλικό που θα κάλυπτε την επιφάνεια 90 γηπέδων ποδοσφαίρου, φτάνοντας σε ύψος τα 2 μέτρα, όπως λέει. Κάθε άλλο παρά εύκολο αποδείχτηκε να κινητοποιηθούν όσοι αρμόδιοι δεν καταλαβαίνουν τι θησαυρός είναι κρυμμένος στην περιοχή.

 

[Ο ΑΧΕΛΩΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΨΑΡΙΑ]

Τον θησαυρό, πάντως, της Λιμνοθάλασσας οι άνθρωποι τον κατάλαβαν νωρίς. Έφτιαξαν μεγάλες περιφράξεις, σχηματίζοντας φυσικά ιχθυοτροφεία, τα ιβάρια ή διβάρια, μπροστά στα ανοίγματα, στις μπούκες, που με αυτές επικοινωνούν οι λιμνοθάλασσες με τους ανοιχτούς υδάτινους όγκους. Τον Μάρτιο, τα ψάρια από τις θάλασσες μεταναστεύουν προς τα αβαθή θερμότερα νερά και βρίσκουν τις μπούκες ανοιχτές. Μετά τον Ιούλιο, όταν τα ψάρια θέλουν να αφήσουν τα αυγά τους επιστρέφοντας σε βαθύτερες θάλασσες, τις ώρες της πλημμυρίδας, δηλαδή όταν το νερό παίρνει ύψος και πλέον ένα ρεύμα δημιουργείται προς την ξηρά, τα ιβάρια μετατρέπονται σε παγίδες που συλλαμβάνουν όποιον πάει να βγει (τα ψάρια κινούνται πάντα αντίθετα προς το ρεύμα).

 

Τον θησαυρό, πάντως, της Λιμνοθάλασσας οι άνθρωποι τον κατάλαβαν νωρίς

 

Ο Αχελώος είναι ονομαστός για τα κοπάδια ψαριών που προσελκύει, κυρίως την άνοιξη. Τσιπούρες, λαβράκια, γοβιοί, χέλια (αυτά πιάνονται συνήθως νύχτα, με τις πρώτες κακοκαιρίες, για να εξαχθούν στην Ιταλία) και κέφαλοι, με τα αυγά τους τον Σεπτέμβριο να δίνουν το αυγοτάραχο. Οι πελάδες, οι κάποτε γραφικές πασσαλόκτιστες ξύλινες καλύβες μέσα στη Λιμνοθάλασσα, που χρειάζονταν από την αρχή για την επιτήρηση της κίνησης και τη ρύθμιση της κυκλοφορίας των ψαροκοπαδιών, έχουν χάσειτην ελαφράδα και το ύφος τους – έχουν μετατραπεί σε κανονικά σπίτια με τσιμεντένιες βάσεις, με τους «ιδιοκτήτες(;)» τους να τα έχουν και γι’ άλλες χρήσεις, όπως οι διακοπές τους! Πρόκειται για εντελώς αυθαίρετα κτίσματα μέσα στο νερό, τα οποία, όμως, μπορούν να λοιδορούν και τις μπουλντόζες και το Συμβούλιο της Επικρατείας (Απόφαση 936/2016 περί κατεδάφισης).

 

[ ΖΩH ΚΑΙ ΑΛΑΤΙ]

Η περιοχή έχει ταυτιστεί και με το αλάτι από τις αλυκές: 14.000 στρέμματα βρίσκονται εκεί από τις περίπου 22.000 σε όλη την Ελλάδα. Την προσοχή μας θα τραβήξουν κάποιοι μικροοργανισμοί που δεν φαίνονται καν χωρίς μικροσκόπιο. Η αλυκή, ένας τεχνητός βιότοπος, αλλά και τα νερά γύρω της είναι ακραία περιβάλλοντα για τη ζωή. Κι όμως, υπάρχουν και εκεί μικροοργανισμοί που το… παλεύουν.

Σε ό,τι ονομάζουμε συλλογικά φυτοπλαγκτόν (υπάρχει, αντίστοιχα, και το ζωοπλαγκτόν, στο οποίο συγκαταλέγονται οι επίσης πρωταθλητές της φωτοσύνθεσης, τα κυανοβακτήρια) ανήκουν χιλιάδες είδη μικροφυκών. Οι ειδικοί δεν τα κατατάσσουν στα φυτά, αλλάσε ένα άλλο βασίλειο με –υποτίθεται– πιο ατελείς υπηκόους, αυτό των Πρωτίστων.

 

Η περιοχή έχει ταυτιστεί και με το αλάτι από τις αλυκές: 14.000 στρέμματα βρίσκονται εκεί από τις περίπου 22.000 σε όλη την Ελλάδα

 

Μία από τις βασικές ασχολίες τους, παρ’ όλες τις αντίξοες συνθήκες, είναι η τόσο χρήσιμη για το περιβάλλον φωτοσύνθεση. Κάνουν, όμως, και κάτι άλλο. Παίρνουν ανόργανα υλικά από το νερό γύρω τους και, με τη βοήθεια του φωτός, το μετατρέπουν σε χρήσιμη τροφή. Με τη σειρά του, το φυτοπλαγκτόν γίνεται τροφή άλλων, αυτή τη φορά ζωντανών, οργανισμών. Και εδώ μας ενδιαφέρει τι συμβαίνει στα νερά με υπερβολική περιεκτικότητα σε αλάτι, όπως αυτά των αλυκών. Η περιεκτικότητα σε αλάτι μετριέται με μονάδες ppt (part perthousand), δηλαδή μονάδες επί τοις χιλίοις, όπου 1 ppt αντιστοιχεί σε 1 γραμμάριο αλατιού ανά λίτρο. Στη θάλασσα έχουμε περίπου 35 ppt (280 ppt στη Νεκρά Θάλασσα), αλλά στις αλυκές ανεβαίνουν και στα 350 ppt. Πέρα από τα 180 ppt, όμως, δεν μπορούν να ζήσουν μύδια, στρείδια, ψάρια ή σαλιγκάρια, και εκεί έχουμε ένα μικρό θαύμα. Διότι εμφανίζεται να επιβιώνει με τον δικό της τρόπο η (χωρίς κέλυφος) γαρίδα της άλμης, η Artemia salina, με μήκος από 1 έως 8 χιλιοστά, που αντέχει και στα 300 ppt – σε αυτά τα νερά δεν μπορούν να ζήσουν οι εχθροί της (agrstor). Επιπλέον, πολλαπλασιάζεται εύκολα και γιατί βρίσκει φαγητό, μονότονα ίδιο αλλά χρήσιμο. Το μικροφύκος Dunaliela salina, που για να επιβιώσει στα ρηχά νερά της αλυκής, καθώς αυτά μαστιγώνονται κυριολεκτικά από τις υπεριώδεις ακτίνες, κάνει υπερπαραγωγή β-καροτίνης και γλυκερίνης, ώστε να μη συρρικνωθεί, μια και η αυξημένη περιεκτικότητα σε αλάτι προκαλεί διαρροή των συστατικών του προς τα έξω. Επίσης, σε διάφορα υπερκορεσμένα από αλάτι περιβάλλοντα εμφανίζεται και το Halobacterium salinarum που περιέχει το καροτινοειδές βακτεριορουμπερίνη.

 

[ΦΟΙΝΙΚΟΠΤΕΡΟΙ ΚΑΙ ΒΑΡΒΑΡΕΣ]

Να, λοιπόν, γιατί η β-καροτίνη και το άλλο καροτινοειδές είναι υπεύθυνα (και μόνο αυτά, όχι ιώδιο που λένε κ.λπ.) για τον χαρακτηριστικό κόκκινο χρωματισμό των νερών στο περιβάλλον των αλυκών. Να και γιατί, βγάζοντας πλέον το κεφάλι μας από το νερό, στην αλυκή της Άσπρης, την πιο κεντρική της Λιμνοθάλασσας, αντικρίζουμε γύρω μας πανέμορφους φοινικόπτερους (φλαμίνγκο) και βαρβάρες, πουλιά που βουτούν αδιάκοπα στα κόκκινα χρωματισμένα νερά, ψάχνοντας για την Artemia και για ό,τι άλλο μπορεί να βρεθεί εκεί.

Με το αρνητικό να συναντά και εδώ το θετικό, από τον Πατραϊκό έως την Τριχωνίδα και τα Ακαρνανικά Όρη. Ο αριθμός των φοινικόπτερων, για παράδειγμα, που μένουν στην περιοχή άρχισε να αυξάνεται με καλό ρυθμό από το 2001 – σήμερα, φτάνουν τις αρκετές χιλιάδες, ενώ οι βαρβάρες τις αρκετές εκατοντάδες. Ο αριθμός των ψαριών, όμως, έχει υποστεί κατακόρυφη μείωση. Δέκα φορές κάτω απ’ ό,τι ήταν τη δεκαετία του 1980. Τα χέλια λιγοστεύουν κι αυτά. Οι τσιπούρες, όμως, της Λιμνοθάλασσας είναι πιο παχιές γιατί βρίσκουν έτοιμη τροφή εξαιτίας της μεγάλης παραγωγής βιομάζας από την έντονη φωτοσύνθεση λόγω του μικρού βάθους (μόλις μισό έως ένα μέτρο) – έχουν περισσότερο λίπος και, φυσικά,μεγαλύτερη νοστιμιά.

 

 

[ Η ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑΤΟΥ ΧΩΡΟΥ]

Το σύμπλεγμα των υγροτόπων που δημιουργήθηκαν από τη δράση των ποταμών Αχελώου και Εύηνου σχηματίστηκε τα τελευταία 6.000 με 10.000 χρόνια. Πιο πριν (15.000 με 20.000 χρόνια) η στάθμη της θάλασσας ήταν εκατό μέτρα πιο κάτω. Στη θέση του Πατραϊκού υπήρχε στεριά και μια μεγάλη λίμνη. Με το λιώσιμο των πάγων, τα πράγματα αντιστράφηκαν. Η στάθμη ανέβηκε, και ο Αχελώος, έχοντας μεγάλη και ορμητική ροή, άλλαζε πορεία, δημιουργώντας προβλήματα. Όντας το σύνορο μεταξύ Αιτωλών και Ακαρνάνων, γινόταν αιτία πολέμου. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν κάνει κάποια έργα ήπιας μορφής – για να τον δαμάσουν οι σύγχρονοι Έλληνες, δημιούργησαν απότο 1960 έως το 1975 μεγάλα αναχώματα που περιόριζαν την ελεύθερη επικοινωνία των λιμνοθαλασσών με τους περιφερικούς βάλτους.Πείραξαν και τον ίδιο τον Αχελώο – το «αχ-» στο όνομά του αποδίδεται σε σανσκριτική ρίζα που υποδήλωνε το (άφθονο;) νερό, με το «λώος» να σημαίνει ο καλύτερος). Σήμερα, ούτε… αχ- πολύ διαθέτει λόγω της κατακράτησης του νερού στους ταμιευτήρες των φραγμάτων, όταν τα υδροηλεκτρικά εργοστάσια δεν λειτουργούν (δεν υπάρχουν και οι ειδικές κατασκευές, ώστε τα ψάρια να μπορούν να ανεβαίνουν κόντρα στο ρεύμα), ενώ κάποιοι ακόμη δεν έχουν βγάλει από το μυαλό τους την εκτροπή του προς Θεσσαλία!

Ούτε λώος είναι, όμως, γιατί το σύνορο γλυκού-αλμυρού νερού μεταφέρεται σαν σφήνα προς το εσωτερικό του ποταμού και κάνει τα νερά του ακατάλληλα για άρδευση, στην περιοχή του Δέλτα όπου συναντάμε αλατούχα (σάλτσινα, στην ντοπιολαλιά) εδάφη. Οπότε, πρέπει να γίνουν άλλες ενέργειες για να έρθει νερό από τη Λυσιμαχία. Λύση που κοστίζει και στο περιβάλλον.

 

[ΠΟΙΟΣ ΠΛΗΡΩΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΕΡΙΣΚΕΨΙΑ;]

Στα 220 χιλιόμετρα της πορείας του, ο Αχελώος δημιουργεί – όσο, βέβαια, του το επιτρέπουν τα συμφέροντα και η απερισκεψία των ανθρώπων. Πορεία για εμάς βορειοδυτικά. Ορατό και απτό παράδειγμα για τον επισκέπτη της περιοχής το δάσος του Φράξου κοντά στο Λεσίνι, που καλύπτει έκταση 300 στρεμμάτων και έχει χαρακτηριστεί, όχι άδικα, «μνημείο της φύσης». Δάσος και ποτάμι σε μια αξεχώριστη αγκαλιά. Ο τύπος αυτός της βλάστησης ονομάζεται παραποτάμιο δάσος, που δημιουργήθηκε στα παλιότερα χρόνια από την αυξημένη ροή και τις πλημμύρες που προκάλεσε ο Αχελώος. Στις παραμεσόγειες χώρες, ελάχιστα είναι σήμερα τα υδρόφιλα παραποτάμια δάση που έχουν απομείνει. Το δάσος του Φράξου, απερίσκεπτα ακρωτηριασμένο πλέον, είναι ακόμη ένας αξιοθέατος βιότοπος (θυμίζοντας, αμυδρά, τοπία της Λουιζιάνας που βλέπουμε στον κινηματογράφο), από τους τελευταίους του είδους και τους πλέον σημαντικούς.

Πειράζεις ένα πράγμα, φεύγουν από τη θέση τους πολλά περισσότερα. «Πριν από μερικά χρόνια, είχε κατατεθεί στην περιφερειακή ενότητα Αιτωλοακαρνανίας ένα σχέδιο για την εκπόνηση έργων κατά μήκος του ποταμού που θα προσέδιδε στην περιοχή ένα πρότυπο βιώσιμης ανάπτυξης, αλλά όπως πολλά άλλα παραπέμφθηκε στις καλένδες», αναφέρει ο Γιάννης Σελιμάς.

 

 

(Τώρα, ο Φορέας προτείνει τη Διαδρομή Φύσης & Πολιτισμού, που συνδέει τις περιοχές Natura με τα αρχαία θέατρα, ως ένα εναλλακτικό τουριστικό προϊόν για τον νομό Αιτωλοακαρνανίας). Το κακό, όμως, είναι πως την αδεξιότητα και την απληστία των ανθρώπων την πληρώνουν και κάποια αθώα ζώα. Στην πορεία του, ο επισκέπτης του Εθνικού αυτού Πάρκου μπορεί να μη συναντηθεί καν μαζί τους, αλλά ας το θυμάται αυτό: ότι υπάρχουν εκεί και προσπαθούν να επιβιώσουν, και η θαλάσσια χελώνα και η βίδρα. Κι αυτά δεν είναι λόγια του αέρα: • Ο Φορέας Διαχείρισης Λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου-Ακαρνανικών Ορέων προχώρησε στην ανάθεση προγράμματος επιστημονικής παρακολούθησης εντός της περιοχής ευθύνης του με αντικείμενο τη βίδρα, και τα αποτελέσματα μας ήρθαν φρέσκα μόλις τον περασμένο Αύγουστο. H ευρασιατική βίδρα (Lutra lutra, απ’ όπου βγαίνει και η λέξη «λούτρινο» για τα ψεύτικα ζωάκια με γούνα) είναι θηλαστικό που ζει στα γλυκά νερά και συγγενεύει με το κουνάβι. Είναι επίσης γνωστή ως ευρωπαϊκή βίδρα, κοινή βίδρα, αλλά και ως ενυδρίδα. Τρέφεται κυρίως με ψάρια, αλλά και με αμφίβια, καρκινοειδή (καραβίδες, καβούρια κ.ά.), νερόφιδα, ενώ συμπληρώνει τη διατροφή της με υδρόβια πουλιά και μικρά θηλαστικά. Η σημασία της βίδρας ως περιβαλλοντικού δείκτη έγκειται στο γεγονός ότι αποτελεί είδος-κλειδί για τα υδατικά οικοσυστήματα, διότι ζει μόνο σε καθαρά νερά. Η Ελλάδα θεωρείται ότι φιλοξενεί έναν από τους πιο υγιείς πληθυσμούς βίδρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, επομένως, φέρει αυξημένη ευθύνη για την προστασία του είδους.

Σοβαρά προβλήματα για τη βίδρα αποτελούν η καταστροφή και η υποβάθμιση των υγροτοπικών ενδιαιτημάτων της – ειδικότερα, η αποξήρανση υγροτόπων και η καταστροφή της παρόχθιας βλάστησης (κάψιμο καλαμιώνων, κοπή δέντρων, εκχέρσωση κ.λπ.), Η χρήση ηλεκτραλιείας μπορεί πρόσκαιρα να «αδειάσει» ένα ρέμα από ψάρια, με δραματικά αποτελέσματα για τα τροφικά διαθέσιμα της βίδρας. Σε ορισμένες περιοχές φαίνεται να επιβιώνει ακόμα η παλιά δοξασία περί θεραπευτικών ιδιοτήτων των γεννητικών οργάνων της. Τα αποτελέσματα της έρευνας επιβεβαίωσαν την παρουσία βίδρας στο συντριπτικάμεγαλύτερο τμήμα του υδρογραφικού δικτύου της περιοχής μελέτης. Για τον λόγο αυτό, ο Φορέας θα δώσει χρήματα για την κατασκευή και την τοποθέτηση έξι τεχνητών φωλιών σε κατάλληλα επιλεγμένα σημεία του Πάρκου.

  • Η παρουσία της χελώνας καρέτα (Caretta caretta) εντός του Εθνικού Πάρκου Λιμνοθαλασσών Μεσολογγίου-Αιτωλικού, για να τραφεί και να γεννήσει, έγινε γνωστή σχετικά πρόσφατα, έπειτα από έρευνα που συντόνισε ο Φορέας. Στο Εθνικό Πάρκο, η προστατευόμενη περιοχή λειτουργεί ως τροφικό πεδίο, παρουσιάζοντας σποραδική ωοτοκία στην αμμολωρίδα του Λούρου (καμία σχέση με τον ποταμό της Ηπείρου).
  • Και τι έχουμε κι εκεί; Ό,τι και στον Λαγανά. Σύγκρουση συμφερόντων. Των καταστημάτων, που έχουν καταλάβει την παραλία, και της χελώνας, που μόνο εκεί μπορεί να γεννήσει. Και δεν μπορεί να κατανοήσει (η χελώνα) ότι για το… καλό της θα έπρεπε να πάει κάπου πιο πέρα. Για να μην μπλέκουν τα μικρά της σε ξαπλώστρες και τραπέζια, να μην αποπροσανατολίζονται το βράδυ από τα φώτα, που δεν είναι το φεγγάρι να τα οδηγήσει στην παραλία – και ο δήμος να βάζει μηχανήματα για τον καθαρισμό της παραλίας, αντί για ανθρώπους, καταστρέφοντας τα καλά κρυμμένα αυγά μέσα στην άμμο.
  • Οι λίμνες Τριχωνίδα και Λυσιμαχία συνδέονται μεταξύ τους με ένα τεχνητό κανάλι. Η σκέψη ήταν μέσα από αυτό να μεταφέρεται γόνος ψαριών από τη Λυσιμαχία προς την Τριχωνίδα και πλημμυρικά νερά της Τριχωνίδας προς τη Λυσιμαχία. Κάποιοι το κρατούν κλειστό, ενώ άλλοι θεώρησαν σωστό να δημιουργηθεί ένα παράνομο by pass.

Αυτή την απερισκεψία/ασυνεννοησία την πληρώνουν –ποιοι άλλοι;– τα ψάρια και τα χωράφια δίπλα στις λίμνες.

 

 

Η κατεδάφιση ενός παραδείσου

Ο ΑΡΓΥΡΟΔΊΝΗΣ ΑΧΕΛΏΟΣ και ο μικρότερος γείτονάς του Εύηνος (ή Φίδαρις) μετέφεραν επί χιλιετίες τεράστιες ποσότητες ιζημάτων, που ξέπλυναν από τις οροσειρές της Ηπείρου και της Αιτωλοακαρνανίας, και τις άπλωσαν στο Ιόνιο. Εκεί δημιούργησαν ένα από τα εκτενέστερα και πλουσιότερα σε βιοτικούς πόρους δελταϊκά οικοσυστήματα με γλυκόβαλτους και αλμυρόβαλτους, αμμοθίνες και λασποτόπια, υδρόφιλα δάση, λίμνες και λιμνοθάλασσες. Ένωσαν με τις προσχώσεις τους πολλές νησίδες που, σήμερα, στέκουν ως διάσπαρτοι λόφοι, προσδίδοντας ιδιαίτερη ομορφιά και αξία στο υγροτοπικό τοπίο μαζί με τα επιβλητικά φαράγγια (Κλεισούρα, Παλιαρόλακκας) και τις κρημνώδεις ορθοπλαγιές της Βαράσοβας του τόξου του Αράκυνθου προς τον χερσότοπο. Από τα πλέον παραγωγικά οικοσυστήματα της χώρας, προσέλκυσαν πολύ νωρίς τον άνθρωπο, ο οποίος δημιούργησε ιδιόμορφες πόλεις και πλούσιο πολιτισμό με ιδιαίτερα λαμπρές ιστορικές σελίδες (πάλη Ηρακλή-Αχελώου, πολιορκία Μεσολογγίου-Αιτωλικού) που υμνήθηκαν από μεγάλους ποιητές (Βύρωνας, Παλαμάς, Σολωμός…). Φιλοξενεί μια απίστευτη βιοποικιλότητα με πολλά σπάνια και απειλούμενα είδη και οικότοπους, λόγω της οποίας τουλάχιστον 250 περίπου τετραγωνικά χιλιόμετρα της περιοχής εντάχθηκαν στη Σύμβαση Ραμσάρ και στο δίκτυο Natura 2000. Και ενώ πέρασαν χιλιετηρίδες για να δημιουργηθεί αυτός ο επίγειος παράδεισος, χρειάστηκε μόνο μία δεκαετία (1965-1975) για να υποβαθμιστεί δραματικά από εκτενή έργα αποξήρανσης και αλυκοποίησης.

Ευτυχώς, το λάθος –έστω και αργά– αναγνωρίστηκε, και από το 1988 ξεκίνησαν οι πρώτες προσπάθειες αποκατάστασης με την άρση διάφορων αναχωμάτων. Κατόπιν (αρχές δεκαετίας του 2000), σταθμό αποτέλεσε η ειδική θεσμοθέτηση χρήσεων της προστατευόμενης περιοχής και η δημιουργία και λειτουργία του Φορέα Διαχείρισής της. Αν υπάρχουν άνθρωποι με πίστη, αγάπη, υπομονή και επιμονή, που επιτελούν με ιδεαλισμό τα καθήκοντά τους, μπορούν, έστω και λίγοι, να «φυλάξουν Θερμοπύλες».

Φώτης Περγαντής
Πρόεδρος του Φορέα Διαχείρισης Λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου-Ακαρνανικών Ορέων.
(Η θέση των προέδρων των Φορέων Διαχείρισης είναι λειτουργική αλλά και άμισθη.)

 

[ ΤΙΤΛΟΙ ΤΕΛΟΥΣ Ή ΑΡΧΉΣ;]

Το ευρύ δελταϊκό οικοσύστημα εκτείνεται από τους πρόποδες του βραχώδους όγκου της Βαράσοβας μέχρι τον κόλπο του Αστακού, σε ένα παράλιο μέτωπο που ξεπερνά τα 50 χιλιόμετρα. Πρόκειται για ένα πολύπλοκο δίκτυο υγροτόπων που δημιουργείται από τους ποταμούς Αχελώο και Εύηνο και κυριαρχείται από τις ρηχές λιμνοθάλασσες του Μεσολογγίου.

Με τη βοήθεια του γραπτού λόγου και των εικόνων σαρώσαμε μια περιοχή της Ελλάδας που η επιφάνειά της πλησιάζει το ένα εκατομμύριο στρέμματα. Μιλάμε για τις λίμνες Αμβρακία, Οζερό, Τριχωνίδα, Λυσιμαχία, για τα Ακαρνανικά Όρη, το Παναιτωλικό, τον Αράκυνθο και το Εθνικό Πάρκο Λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου-Αιτωλικού. Οπότε, λίγο πριν από το τέλος, δίνουμε χρόνο στον αναγνώστη να μαντέψει πόσοι άνθρωποι έχουν διατεθεί για την επίβλεψη αυτής της τεράστιας, αλλά και πολύτιμης για τη χώρα, έκτασης.

 

 

Επιστρέφοντας στον Αράκυνθο και στην αναφορά της αρχής, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι στον χώρο του Πάρκου γενικά έχουν καταγραφεί 32 από τα 36 είδη αρπακτικών που απαντούν στην Ελλάδα. Εκεί, λοιπόν, στο φαράγγι του Παλιαρόλακκα, υπάρχει ένας χώρος ειδικά διαρρυθμισμένος για την επανένταξη των αρπακτικών που ονομάζονται όρνια και κοντεύουν να εξαφανιστούν. Σε εκείνο το σημείο, άνθρωποι του Πάρκου είχαν τη χαρά να δακτυλιώσουν όρνια, να τους τοποθετήσουν πομπούς και να τα απελευθερώσουν, αφού πρώτα τα «κοινωνικοποίησαν» με τα ντόπια όρνια.

«Διότι είναι απαραίτητο τα ελεύθερα να πλησιάζουν μέχρι το σύρμα που περιορίζει τα αιχμάλωτα. Έτσι, συνηθίζουν από πριν το ένα το άλλο και δεν αποβάλλεται μετά την απελευθέρωσή του το καινούργιο μέλος!», όπως σημειώνει το στέλεχος του Φορέα Γιάννης Κασβίκης.

Επιστροφή στο πλάνο της αρχής: Σύμφωνα με τα δεδομένα της κάμερας, επισκέπτες και καταναλωτές στην ταΐστρα ήταν κουρούνες, κάργιες, κόρακες, αλεπούδες και κουνάβια – όμως, όχι όρνια. Φαίνεται ότι για τα τελευταία δεν υπάρχει έλλειψη τροφής την περίοδο αυτή. Το συγκρότημα των Ακαρνανικών Ορέων είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τη διαβίωση των όρνιων της Δυτικής Ελλάδας συνολικά, όπως και για τη διαχείμαση του βαλκανικού πληθυσμού*… (Τέλος)

Εδώ κόβεται η εικόνα.

 

 

Και η απάντηση στην ερώτηση «πόσοι άνθρωποι έχουν διατεθεί για την επίβλεψη αυτής της τεράστιας, αλλά και πολύτιμης για τη χώρα, έκτασης» είναι ο αριθμός 7. Πέντε στελέχη και δύο φύλακες…

 

 

Υ.Γ. Η δημοσίευση αποτελεί 12σελιδο  ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Άλκη Γαλδαδά από το  GEO BHMA με τίτλο « Ο καημοί της Λιμνοθάλασσας» που αφορά το Εθνικό Πάρκο Λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου και περιλαμβάνει ξενάγηση από τον Συντονιστή του ΦΔ/ΛΜ-ΑΟ κ. Γιάννη Σελιμά καθώς και δηλώσεις του Προέδρου του ΦΔ/ ΛΜ-ΑΟ κ. Φώτη Περγαντή όσο και του στελέχους του κ. Γιάννη Κασβίκη.


AgrinioStories