28 Σεπτεμβρίου 2022

«Έκθεση δράσης EOEA Βάλτου» (4) – Μάχη Αχελώου

«Έκθεση δράσης EOEA Βάλτου»
Επίθεσις κατά της γέφυρας Αχελώου

  • του Στυλιανού Χούτα

Ανέλαβον προσωπικώς την διεύθυνσίν των από Αγρινίου μέχρι Άρτης επιχειρήσεων έχων ως επιτελάρχην τον Σχη Μενέλαον Παντελίδην. Αι εν Βάλτω ευρισκόμεναι ομάδες Τριχωνίδος, Ξηρομέρου, Ευρυτανίας καθώς και το ΙΙ Τάγμα του Στρατηγού Ζέρβα υπό τον Τχη Κ. Μπούρον ετέθησαν τακτικώς υπό τας διαταγάς μου.

Εις εκτέλεσιν της ως άνω διαταγής του Στρατηγείου Μ. Ανατολής το Αρχηγείο Βάλτου κατήρτησε το σχετικόν σχέδιον ενεργείας και καθώρισεν ως πρώτον αντικειμενικόν σκοπόν την επίθεσιν κατά της ωχυρωμένης Ιταλικής βάσεως της περί την γέφυραν Αχελώου περιοχής, μεταξύ Αγρινίου, Αμφιλοχίας, την κατάληψιν της βάσεως ταύτης και την ανατίναξιν της μεγάλης γεφύρας μήκους 220 περίπου μέτρων.

Η θέσις αύτη λόγω της εξαιρετικής σημασίας της είχεν αρχήθεν ωργανωθή υπό των κατακτητών εις λίαν οχυράν βάσιν. Διπλά συρματοπλέγματα διπλής ποδιάς περιφράσσουν τα εκατέρωθεν της γεφύρας αντερείσματα και μέχρι των οχθών του ποταμού. Επί των δυτικώς της γεφύρας λοφίσκων είχον εγερθή μόνιμα εκ μπετόν πολυβολεία και ολμοβολεία, ως και επί των 4 άκρων της γεφύρας πολυβολεία με διασταυρουμένας κατευθύνσεις πυρών. Τα δυτικώς της γεφύρας οικήματα είχον ωχυρωθεί πλήρως. Γενικώς η όλη οχύρωσις με χαρακώματα και ορύγματα συγκοινωνίας συνδέοντα απάσας τας θέσεις μάχης είχε συντελεσθή κατά τρόπον αριστοτεχνικόν.

Μετά του επιτελάρχου Σχου Μ.Παντελίδη και των διοικητών των τμημάτων κατήλθομεν την 1ην Ιουλίου μέχρι των υπερκειμένων της γεφύρας υψωμάτων. Εκείθεν εγένετο αναγνώρισις του εδάφους, εκτίμησις της τακτικής καταστάσεως και σύλληψις του σχεδίου ενεργείας. Την επομένην άμα τη επιστροφή μας εις την έδραν του Αρχηγείου εξέδωσα διαταγήν συγκεντρώσεως των τμημάτων διά το απόγευμα της 3ης Ιουλίου εις την γέφυραν Χαλκιοπούλων επί του Ινάχου ποταμού.

Άπαντες οι Διοικηταί τμημάτων και οι οπλαρχηγοί με τας υπ’ αυτούς δυνάμεις μονίμους και εφεδρικάς καταφθάνουν εκεί από της μεσημβρίας.

Έκδηλος ήτο ο ενθουσιασμός αξκών και ανδρών, διότι επί τέλους ήλθεν η ώρα να αφήσουν τας οροσειράς και κατερχόμενοι προς τας δημοσίας οδούς και τα παράλια να δείξουν εις τους κατακτητάς ότι και εκεί δεν υπάρχει πλέον θέσις δι’ αυτούς, όπως προ πολλού είχεν παύσει να υπάρχει εις τα ορεινά της περιοχής μέρη.

Τας πρώτας εσπερινάς ώρας αι ανταρτικαί δυνάμεις εις τάξιν πορείας με επί κεφαλής το Αρχηγείον και την πολεμικήν σημαίαν του αναπεπταμένην κινούνται κατά μήκος της κοιλάδος του Ινάχου και την πρωΐαν της 4ης Ιουλίου φθάνουν εις τα υψώματα Καστρακίου ύπερθεν της γεφύρας Αχελώου, όπου και καταυλίζονται εν αποκρύψει. Εκεί εκτός των ειδικών ψαλίδων, ας διέθετε το Αρχηγείον συγκεντρώθησαν εκ των πέριξ συνοικισμών πλείστα κλινοστρώματα διά να ριφθούν επί των αγκαθωτών συρματοπλεγμάτων και δυνηθούν ούτω οι αντάρτες να υπερπηδήσουν αυτά.

Ώρα ενάρξεως της επιθέσεως είχεν ορισθή η 00:30 της 5ης Ιουλίου 1943. Εις τους διοικητάς των τμημάτων είχον καθορισθή λεπτομερώς οι καθέκαστα αντικειμενικοί σκοποί.

Εις το τμήμα Τριχωνίδος δυνάμεως 100 ανδρών υπό τον Γ.Παπαϊωάννου, ενισχυθέν διά του εφεδρικού λόχου Περδικακίου – Βάλτου δυνάμεως 70 ανδρών ανετέθη η αποστολή να ανακόψη κατά το δυνατόν τυχόν προσπάθεια των εν Αγρινίω εχθρικών δυνάμεων να σπεύσουν προς την γέφυραν κατά την διάρκειαν της μάχης. Προς τούτο διετάχθη προσέτι και το υπό τον υπολοχαγόν Φωτόπουλον τμήμα καταστροφών να ανατινάξη την μικράν γέφυραν εις θέσιν Πλατανόρρεμα μεταξύ Αγρινίου και γέφυρας, εις τα πέριξ της οποίας υψώματα είχεν αναπτυχθή το τμήμα Γ. Παπαϊωάννου.

Εις την ομάδα Ξηρομέρου 60 ανδρών υπό τον Τχη Κ.Καραμπέκιον ενισχυθείσαν διά τμήματος του Αρχηγείου Βάλτου υπό τον ανθλγόν Δημ. Καραμαγκιόλαν ανετέθη η αποστολή να ανακόψη την εξ Αμφιλοχίας τυχόν άφιξιν εχθρικών ενισχύσεων. Τμήμα καταστροφών υπό τον λοχαγόν Γ.Μούτσιον διετάχθη να ανατινάξη άλλην μικράν γέφυραν μεταξύ Αμφιλοχίας – Γέφυρας Αχελώου παρά το χωρίον Ματσούκι και να τοποθετήση νάρκας.

Εις το υπό τον τχη Κ.Μπούρον τάγμα του Στρατηγού Ζέρβα ανετέθη η επίθεσις εναντίον της γεφύρας εξ Ανατολών και η εξουδετέρωσις των δύο προς την πλευράν εκείνην εχθρικών επί της γεφύρας πολυβολείων. Επειδή δε η εξουδετέρωσις των δυο αυτών πολυβολείων και η εκείθεν προσέγγισις των βάθρων της γεφύρας προς ανατίναξιν εκρίθη ευχερεστέραν διεπεραιώθη προς την όχθην εκείνην μέσω του πόρου Καστρακίου και το υπό τον Άγγλο-Έλληνα τχη Θέμιν κύριον συνεργείον καταστροφών.

Την αποστολήν της εξουδετερώσεως της κυρίας εχθρικής βάσεως (συρματοπλεγμάτων – μονίμων ολμοβολείων και πολυβολείων ωχυρωμένων οικημάτων επί της δυτικής πλευράς της γέφυρας) ανέλαβον αι κύριαι δυνάμεις του Αρχηγείου Βάλτου υπό την άμεσον διοίκησίν μου και του επιτελάρχου μου Μ.Παντελίδη.

Εις τον διοικητήν του 1ου λόχου του 1ου Συντάγματος ήρωα λγόν Κ. Κωνσταντίνου ανετέθη η ειδική αποστολή, όπως κινούμενος αθορύβως με την υπ’ αυτόν δύναμιν κατά μήκος εντός και κατά τον ρουν του ποταμού φθάση κάτωθεν της γέφυρας. Εκείθεν αφού ανέλθη διά κλίμακος με τους άνδρας του επί της γέφυρας να εξουδετερώση και καταλάβη τα δυο εκ μπετόν μεγάλα πολυβολεία επί της δυτικής πλευράς της γέφυρας ρίπτων αρχικώς εντός των πολυβολείων τας ειδικάς βόμβας με τας οποίας είχεν εφοδιασθή.

Ως βασική προϋπόθεσις διά την επιτυχίαν της επιθέσεως είχε τεθή ο αιφνιδιασμός του εχθρού. Προς τούτο εκτός των γενικών μέτρων άτινα από της προηγουμένης είχον ληφθή ήδη άπαντες οι αξιωματικοί και άνδρες είχον αποβάλει εξ αποστάσεως τα υποδήματά των και ανήρτησαν αυτά εις την ζώνην των.

Την 00:20 ώραν άπαντα τα τμήματα είχον αθορύβως προσεγγίσει τα συρματοπλέγματα και ευρίσκοντο εις απόστασιν ολίγων μέτρων απ’ αυτών. Οι άνδρες ήσαν έτοιμοι μετά πάροδον 10΄να υπερπηδήσουν τα συρματοπλέγματα. Ταυτοχρόνως η υπ’ εμέ ομάς Στρατηγείου είχε φθάσει προ της κεκλεισμένης πύλης του οχυρού επί της δημοσίας οδού Καστρακίου – Γέφυρας, η οποία έπρεπε να ανατραπή.

Την στιγμήν εκείνην και πριν ακόμη δώσω το σύνθημα επιθέσεως ρίπτεται από το οίκημα διοικήσεως του εχθρού ερυθρά φωτοβολίς και εν συνεχεία πυροβολισμός. Αμέσως τα φώτα των εχθρικών προβολέων φωτίζουν όλην την εντός και πέριξ των οχυρώσεων περιοχήν, όλον δε το αμυντικόν σύστημα πυρός της βάσεως τίθεται εν λειτουργία. Πυροβόλα, όλμοι, πολυβόλα και ελαφρά όπλα του εχθρού βάλλουν καταιγιστικώς κατά μήκος και πέραν των συρματοπλεγμάτων. Πολλοί αντάρτες πίπτουν εκεί νεκροί και τραυματίαι.

Η επίθεσις είχε προδοθή. Ως εξηκριβώθη βραδύτερον ο στρατηγός διοικητής της εν Αγρινίω εδρευούσης Ιταλικής Μεραρχίας ΚΑΣΑΛΕ είχεν ενημερωθή από της προτεραίας πλήρως περί της επικείμενης επιθέσεως. Είχεν επιθεωρήση αυτοπροσώπως την βάσιν και είχεν ενισχύσει διά δυνάμεως 200 ανδρών την εκεί μόνιμον φρουράν. Αι εν Αμφιλοχία και Αγρινίω εχθρικαί δυνάμεις ετέθησαν εν επιφυλακή. Έλλην δυστυχώς αξκός, προσχωρήσας βραδύτερον εις το Ε.Α.Μ. είχε μεταδώσει εις τον εχθρόν το όλον σχέδιον ενεργείας των Εθνικών Ανταρτικών Ομάδων.

Ούτω το βασικόν στοιχείον επιτυχίας της επιθέσεως, ο αιφνιδιασμός, είχεν απωλεσθή. Εν τούτοις έδωσα την στιγμήν εκείνην διά του σαλπιγκτού έντονον και συνεχές το πρόσταγμα “Προχωρείτε – Προχωρείτε”. Οι αντάρτες ρίπτουν αμέσως τα κλινοστρώματα επί των συρματοπλεγμάτων και υπερπηδούν αυτά υπό τα καταιγιστικά πυρά του εχθρού. Οι προ της πύλης Ιταλοί πίπτουν και η θύρα θραύεται. Οι αντάρτες με την περίφημον πολεμικήν ιαχήν αέρα βάλλοντες δι’ όπλων και χειροβομβίδων ανατρέπουν καθ’ όλον το μήκος τας εκ πεζών εχθρικάς δυνάμεις ακροβολιστών, οίτινες πανικόβλητοι συμπτύσσονται προς τα παρά την γέφυραν ωχυρωμένα οικήματα και πέριξ των επί των αντερείδων οχυρών. Εκεί συνάπτεται άγριος αγών σώμα προς σώμα και οι Ιταλοί αποδεκατίζονται. Όσοι εξ αυτών εσώθησαν εισβάλλουν εντός των οχυρών μεταδίδοντες και εις τους εκεί αμυνομένους Ιταλούς σύγχυσιν και τον πανικόν. Χειροβομβίδες και κολλητικαί βόμβαι ρίπτονται εντός των οχυρών, τα οποία το εν μετά το άλλο εξουδετερούνται. Το οίκημα της Διοικήσεως αναφλέγεται και εκ των εν αυτώ Ιταλών οι διασωθέντες αιχμαλωτίζονται.

Η υπό τον λγόν Κ. Κωνσταντίνου “ομάς θανάτου” ανέρχεται επί της γεφύρας και ρίπτει ο ίδιος εντός του πρώτου επ’ αυτής πολυβολείου μεγάλην κολλητικήν βόμβαν. Όσοι εκ των εν αυτώ Ιταλών διεσώθησαν, κραυγάζοντες πίπτουν εις χείρας του ήρωος, όστις τους ρίπτει κάτω της γέφυρας. Αλλά και η υπ’ αυτόν ομάς ανταρτών αποδεκατίζεται, από τα συνεχή πυρά του έναντι εχθρικού πολυβολείου. Οι αντάρτες Συγγελάκης, Κολοσώνης, Ι. Κατσώλης και τινές άλλοι πίπτουν νεκροί. Οι χωροφύλακες Γ. Αναγνώστου, Κ. Ψαριάδης, Ν. Ξερικός τραυματίζονται θανασίμως, ο ενομ/χης Θ. Κωλέτσης και μερικοί άλλοι ελαφρότερον. Τέλος ο ηρωικός λοχαγός Κωνσταντίνου, αφού εξουδετέρωσε και το έτερον εκεί πολυβολείον βληθείς από εχθρικήν σφαίραν πίπτει νεκρός επί του καταστρώματος της Γεφύρας. Εν τω μεταξύ τα υπό τους Φωτόπουλον και Μούτσον συνεργεία καταστροφών είχον ανατινάξει τας δύο μικράς Γεφύρας Πλατανορρέματος και Ματσουκίου. Την 03:30 ώραν όλαι αι κύριαι εχθρικαί αντιστάσεις έχουν εξουδετερωθή και όλα τα οχυρωμένα οικήματα, πολυβολεία και ολμοβολεία επί της δυτικής πλευράς και των υπερκειμένων πλησίον λόφων έχουν περιέλθει εις χείρας των ανταρτών. Δεν υπολείπονται παρά μόνον τα δύο πολυβολεία επί του Νοτιοανατολικού άκρου της Γεφύρας, τα οποία όμως είναι ανίκανα να παρεμποδίσουν την εκ της Δυτικής όχθης προσπέλασιν και ανατίναξιν της Γεφύρας εκ Βάθρων.

Η εξουδετέρωσις των δύο αυτών πολυβολείων είχεν ανατεθεί εις το Τάγμα Κ. Μπούρου. Το Αρχηγείον αφού ανέμενε μέχρι της στιγμής εκείνης την εξουδετέρωσίν των ήρχισε δι’ αλλεπαλλήλων φωτοβολίδων να καλή πλησίον του το κύριον συνεργείον καταστροφών το οποίον παρηκολούθη το Τάγμα Μπούρου, ίνα ενεργήση την ανατίναξιν, ήτις ήτο πλέον ευχερής κατόπιν της καταλήψεως υφ’ ημών της βάσεως, αλλ’ εις μάτην. Η υπό τον Ταγ/χην Μπούρον δύναμις είχεν από των πρώτων στιγμών εν αγνοία του αρχηγού του υποχωρήσει μακράν του πεδίου της μάχης και είχε συμπαρασύρει και το συνεργείο καταστροφών. Το Τάγμα αυτό αιφνιδιασθέν από τα πρόωρα πυρά του εχθρού υπέστη σοβαράς απωλείας. Μερικοί των ανδρών του είχον φονευθή και άλλοι τραυματισθή, εν οις και ο διοικητής της πρώτης ομάδος κρούσεως ανθ/γός Λ. Ζαρμακούπης. Λόγω της αποστάσεως και του τρομερού θορύβου της μάχης δεν αντελήφθη το πρόσταγμα “Προχωρείτε” του Αρχηγείου. Μόνον μικρά δύναμις του τάγματος υπό τον υπολοχαγόν Τρ. Παπάν παρέμεινεν εις το πεδίον της μάχης.

Το Αρχηγείον εν τη ματαία προσπαθεία του να ανεύρη το Συνεργείον Καταστροφών παραμένει επί της Γεφύρας και κρατεί τας δυνάμεις του εντός της καταληφθείσης εχθρικής βάσεως μέχρι της 05:00 ώρας. Μέχρι της στιγμής εκείνης είχε συντελεσθή η ανακομιδή των νεκρών ως και η μεταφορά των τραυματιών, αιχμαλώτων και λαφύρων.

Την ώραν αυτήν καταφθάνουν οχήματα εχθρικά με ενισχύσεις εξ Αμφιλοχίας. Το πρώτον εξ’ αυτών ανατινάσσεται υπό νάρκης και η δύναμις αυτού καθηλούται παρά το χωρίον Ματσούκι. Ετέρα Γερμανική δύναμις προερχομένη εξ Αγρινίου φθάνει ταυτοχρόνως προ της ανατιναχθείσης γεφύρας Πλατανορρέματος. Εκεί το πρώτον εκ των εχθρικών οχημάτων προσκρούσαν επί νάρκης μας ανατινάσσεται. Εν τούτοις η δύναμις αύτη προχωρεί, ανατρέπει την μικράν υπό τον Γ. Παπαιωάννου ημετέραν δύναμιν και μετ’ ολίγον την υπό τον υπολοχαγόν Τρ. Παπάν και βάλλει τώρα εκ μικράς αποστάσεως κατά των επί της δυτικής πλευράς της μεγάλης Γεφύρας δυνάμεων του Αρχηγείου.

Κατόπιν τούτου διέταξα σύμπτυξιν των τμημάτων, καθ’ όσον μάλιστα η εξαφάνισις του Συνεργείου Καταστροφών καθίστα όλως περιττήν την περαιτέρω κατοχήν της καταλειφθήσεις βάσεως.

Τα ανταρτικά τμήματα συνεχώς βάλλονται και βαλλόμενα υποχωρούν κανονικώς προς τα υψώματα Καστρακίου. Εκεί ετάφησαν οι νεκροί. Οι τραυματίαι διεκομίσθησαν εις Σταθά – Βάλτου, όπου το Νοσοκομείον του Αρχηγείου. Την μεσημβρίαν συνεκεντρώθησαν εν Καστρακίω άπαντα τα τμήματα και το απόγευμα ανεχώρησαν εκείθεν προς Μπαμπαλιό, όπου και διενυκτέρευσαν. Μόλις την επομένην ανευρέθη και το Τάγμα Κ. Μπούρου εις το χωρίον Μαλατέικο, όπου είχε καταφύγει συμπαρασύραν και το συνεργείον Καταστροφών και τα φορτία εκρηκτικών υλών.

Ούτω η ηρωική αύτη επίθεσις των Εθνικών Ανταρτικών Ομάδων παρά την επιτυχίαν της από τακτικής πλευράς, δεν επέτυχεν τον αντικειμενικόν σκοπόν, την ανατίναξιν δηλ. της μεγάλης επί του Αχελώου Γεφύρας.

Σχετικώς εξεδώθη βραδύτερον το κάτωθι ανακοινωθέν υπ’ αριθ. 27 υπό του στρατηγού Ν. Ζέρβα:

Την νυκταν της 4ης προς 5ην Ιουλίου και ώραν 00:30 εθνικαί ομάδες προσέβαλον την ισχυρων ωχυρωμένην και φρουρουμένην γέφυραν Αχελώου επί δημοσίας οδού Αγρινίου – Αμφιλοχίας. Τα τμήματα επιτεθέντα μετ’ αποφασιστικής ορμής και ταχύτητος κατέλαβον άπαντα τα εκ μπετόν-αρμέ οχυρά της γέφυρας και λοιπά κωλύματα. Ο αγών υπήρξε σκληρός. Η επιτυχία πλήρης. Μετά την επέλευσιν της ημέρας τα τμήματα απεσύρθησαν. Ο εχθρός απώλεσε το σύνολο της δυνάμεώς του εις νεκρούς, τραυματίας και αιχμαλώτους. Η δύναμίς του υπερέβαινε τους 200 άνδρας. Άπαν το πολεμικό υλικόν περιήλθε εις χείρας εθνικών μας ομάδων. Έσχομεν ένα αξιωματικόν νεκρόν, ένα αξιωματικόν θανασίμως τραυματισθέντα και 18 αντάρτας τραυματίας.”

Σ.Δ.Γ.Αρχηγείου τη 9.7.43
Ο Γεν.Αρχηγός
Ν.Ζέρβας

 

Πηγή
Φωτογραφία: Γέφυρα Αχελώου (Δημοσιεύτηκε στο προφιλ του ΚΩΣΤΑ ΠΑΤΡΑ, στο fb και αναδημοσιεύτηκε στο xiromeropress με την παρακάτω λεζάντα. «Στην φωτογραφία βλέπουμε την παλιά γέφυρα της ΣΠΟΛΑΙΤΑΣ ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ στο μακρινο 1910,όπως μπορείτε να παρατηρήσετε στην αρχή της γέφυρας διακρίνονται άλογα με κάρο,μεταφορικο μέσο της εποχής και φυσικά ούτε λόγος για αυτοκίνητα!»

AgrinioStories