6 Φεβρουαρίου 2023

4 Δεκεμβρίου: Διεθνείς και Παγκόσμιες μέρες

Η 4η Δεκεμβρίου ορίστηκε από την παγκόσμια
και διεθνή κοινότητα ως: Διεθνής Ημέρα Γατόπαρδου

Διεθνής Ημέρα Γατόπαρδου

Ο Γατόπαρδος (cheetah στα Αγγλικά) είναι το ταχύτερο ζώο επί της Γης, καθώς μπορεί να αναπτύξει ταχύτητα έως και 113 χλμ/ω. Φίλος του ανθρώπου από αρχαιοτάτων χρόνων, ζει κυρίως στην Αφρική και την Ασία.
Τα τελευταία χρόνια όμως ο πληθυσμός των γατόπαρδων έχει μειωθεί αισθητά και το είδος απειλείται με εξαφάνιση. Αιτία, η οικιστική και αγροτική επέκταση του ανθρώπου, που μειώνει δραματικά τον ζωτικό χώρο του συμπαθούς αιλουροειδούς προς αναζήτηση τροφής.
Εξ αυτού του λόγου, οικολογικές οργανώσεις με προεξάρχον το «Ταμείο για την Προστασία του Γατόπαρδου» («Cheetah Conservation Fund») έχουν ανακηρύξει την 4η Δεκεμβρίου ως Διεθνή Ημέρα Γατόπαρδου για να υπενθυμίσουν την επισφαλή κατάσταση και την ανάγκη προστασίας του.

Ο γατόπαρδος ή τσίτα, το ταχύτερο χερσαίο ζώο του πλανήτη, πασχίζει σήμερα να επιβιώσει στη σαβάνα της ανατολικής και νότιας Αφρικής, στην πραγματικότητα όμως κατάγεται από τη Βόρειο Αμερική. Νέα γενετική μελέτη αποκαλύπτει τώρα ότι η μετανάστευση προς την αφρικανική ήπειρο είχε σημαντικές επιπτώσεις στο είδος, το οποίο απειλείται σήμερα όχι μόνο από τον άνθρωπο αλλά και από συσσωρευμένες μεταλλάξεις.
Προηγούμενες μελέτες σε απολιθώματα είχαν δείξει ότι ο σύγχρονος γατόπαρδος, Acinonyx jubatus, κατάγεται από συγγενείς του αμερικανικού πούμα και εμφανίστηκε στην Αμερική στις αρχές του Πλειστόκαινου, πριν από περίπου 2,5 εκατομμύρια χρόνια. Αργότερα πέρασε τη λωρίδα γης που γεφύρωνε κάποτε τον Βερίγγειο Πορθμό για να περάσει στην Ευρώπη, την Ασία και τελικά στην Αφρική.
Η νέα, διεθνής μελέτη εξετάζει τα γονιδιώματα επτά άγριων γατόπαρδων από τη Ναμίμπια και την Τανζανία προκειμένου να προσδιορίσει την εξελικτική ιστορία του είδους. Η ανάλυση, η οποία δημοσιεύεταιστην επιθεώρηση Genome Biology, δείχνει ότι ο γατόπαρδος πρέπει να έχασε το 90 με 99 τοις εκατό της γενετικής ποικιλότητας που θα περίμενε κανείς για ένα άγριο θηλαστικό. Αιτία για αυτή τη δραματική συρρίκνωση της γονιδιακής δεξαμενής , διαπιστώνουν οι ερευνητές, πρέπει να ήταν δύο επεισόδια απότομης μείωσης του πληθυσμού καθώς ο γατόπαρδος μετανάστευε σε νέες περιοχές. Το πρώτο συνέβη στην αρχή της μετανάστευσης πριν από 100.000 χρόνια, όταν η Γη περνούσε στην τελευταία παγετώδη περίοδο, με τους πολικούς πάγους να κατεβαίνουν μέχρι τις σημερινές ΗΠΑ. Η δεύτερη κρίση ήρθε πριν από 10 με 12 χιλιάδες χρόνια, όταν οι πάγοι άρχισαν να υποχωρούν. Οι γατόπαρδοι είχαν πια εξαφανιστεί από την Αμερική και το είδος επιζούσε πλέον σε έναν πολύ μικρό πληθυσμό μεταναστών.Οι δύο αυτές μειώσεις του πληθυσμού, οι οποίες αύξησαν την ενδομειξία, ευθύνονται πιθανότητα για την παρατηρούμενη γενετική ομοιομορφία των γατόπαρδων.
Ως αποτέλεσμα της απώλειας μεγάλου μέρους της γονιδιακής δεξαμενής, οι σημερινοί γατόπαρδοι πλήττονται από ασυνήθιστα μεγάλη θνησιμότητα κατά τη νεαρή ηλικία, αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις, καθώς και από σοβαρές ανωμαλίες του σπέρματος που μειώνουν τη γονιμότητα.
Η έρευνα αναγνωρίζει επιβλαβείς μεταλλάξεις σε 18 γονίδια των σημερινών γατόπαρδων, ανάμεσά τους και το γονίδιο AKAP4 που εμπλέκεται στην παραγωγή σπερματοζωαρίων. Ορισμένα γονίδια που επηρεάζουν το ανοσοποιητικό σύστημα έχουν μάλιστα εξαφανιστεί εντελώς. H γενετική κρίση του γατόπαρδου επιδεινώνεται σήμερα λόγω του ανθρώπου -μόλις 10.000 άγριοι γατόπαρδοι απομένουν πια στην Αφρική, ενώ ένας πολύ μικρός, αρχαίος πληθυσμός επιζεί στο Ιράν. Ο γατόπαρδος κατατάσσεται σήμερα στα «ευάλωτα» είδη και αρκετοί ερευνητές αμφιβάλλουν για το εάν θα γλιτώσει την εξαφάνιση.

 

san simera.grin.grΒαγγέλης Πρατικάκης

AgrinioStories